Militaire luchtfotografie tijdens WO I

Birger Stichelbauts bijdrage tot de Vlaamse militaire archeologie

Tijdens de Eerste Wereldoorlog maakten de strijdende partijen duizenden luchtfoto’s van het frontgebied en het vijandelijke hinterland. Luchtfotografie was een nieuwe discipline die tijdens de oorlog werd ontwikkeld en vanaf het voorjaar van 1915 op grotere schaal werd toegepast. De jonge archeoloog Birger Stichelbaut gebruikte dergelijke luchtfoto’s om de materiële relicten van de Grote Oorlog te bestuderen.

Stichelbaut: "Om de bruikbaarheid van de luchtfoto’s te testen op archeologisch vlak, heb ik in verschillende testgebieden een volledige inventarisatie uitgevoerd van alle zichtbare sporen. Daarvoor moest ik de exacte contouren van elk spoor accuraat digitaliseren. Aan deze inventarisatie werd dan een databank gekoppeld met informatie over de interpretatie en datering van de overgetekende sporen."

De inventarisatie vond plaats in gedeeltes van de Belgische frontlinie, meer bepaald tussen Nieuwpoort en Boezinge. In totaal inventariseerde Stichelbaut al ongeveer 6.000 verschillende sporen in een gebied van bijna 38 km². "Het is noodzakelijk om zo gedetailleerd mogelijk te werk te gaan teneinde geen informatie te missen," vertelt Stichelbaut. "Indien je slechts een oppervlakkige inventarisatie zou uitvoeren, gaat een grote hoeveelheid interessante info verloren."

Voor zijn onderzoek maakt Stichelbaut gebruik van recente cartografische technieken zoals anagliefen en digitale terrein modellen. "Deze geven een extra dimensie aan het onderzoek. Zonder deze technieken is het zeer moeilijk om de luchtfoto’s op een correcte wijze te interpreteren. Veel structuren werden immers opzettelijk gecamoufleerd en kunnen enkel nog worden ontmaskerd met behulp van stereoscopisch onderzoek."

De resultaten van Stichelbauts werk kunnen ons veel leren over het ontstaan van de luchtfotografie, de doelstellingen ervan tijdens de oorlog en de context waarin ze zich verder ontwikkelde. Naast de historische relevantie, heeft dit eveneens waarde op het vlak van de archeologische methodologie: de militaire luchtfotografie vormt namelijk de bakermat van de huidige archeologische luchtfotografie.

De gedetailleerde studie van luchtfoto’s uit WO I kan dus nieuwe inzichten brengen in de archeologie van dit wereldwijde conflict. Stichelbaut: "Door de hoge densiteit en variatie van de luchtfoto’s op zowel chronologisch als geografisch vlak, kunnen we innoverend digitaal en analoog cartografisch materiaal aanmaken. Deze kaarten geven de geregistreerde sporen zeer accuraat weer. Met behulp van het huidige kadaster en geografische coördinaten kunnen we de sporen dan nauwkeurig lokaliseren. De ontwikkelde methodologie laat toe om op een efficiënte en goedkope wijze grote oppervlaktes te inventariseren. Bovendien is het een onmisbaar werkinstrument voor de bescherming, waardering en beheer van ons oorlogspatrimonium."

Birger Stichelbaut is deeltijds wetenschappelijk medewerker aan de Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa (UGent) en deeltijds projectarcheoloog bij de dienst Stadsarcheologie Brugge.
Contact: birger_stichelbaut@hotmail.com.

Gerelateerde website: Actiegroep voor Wereldoorlog Archeologie.