Prospectie op de Zondereigense akkers

Heemkundige Werkgroep Zondereigen gebeten door archeologische microbe

Zondereigen is een kerkdorpje in het noorden van de provincie Antwerpen. Wereldlijk behoort het tot twee gemeenten, Baarle-Hertog en Merksplas. Zondereigen, dat zo'n 200 huizen en 600 inwoners telt, is een actieve land- en tuinbouwgemeenschap met een uitgebreid verenigingsleven, waaronder een enthousiaste heemkundige werkgroep.

In 2004 kwamen Frans Van Gils, Leo Dufraing en Herman Janssen in contact met archeoloog Bart Robberechts. "Hij was bezig met het samenstellen van een archeologisch rapport ter voorbereiding van een geplande ruilverkaveling," vertelt Herman. "En hij wist ons meteen te begeesteren voor zijn archeologisch onderzoek, benieuwd als wij waren naar het verre verleden van ons dorpke."

"We volgden het werk van Bart met toenemende verbazing," gaat Herman verder. "Hij behaalde schitterende resultaten. Op uiterst korte tijd vond hij bewijzen van menselijke activiteiten in het Mesolithicum, het Neolithicum, de IJzertijd en de Bronstijd. Permanente bewoning bleek aanwezig vanaf de Karolingische Tijd. Alhoewel wij complete leken waren, werd in samenspraak besloten om vanuit de heemkundige werkgroep vanaf 2005 het archeologisch onderzoek verder te zetten. De werkmethode werd nauwkeurig besproken, de bevolking ingelicht. Van de plaatselijke landbouwers kregen we de toestemming voor de geplande akkerprospectie. Dankzij goed voorbereidend werk van Bart waren de eerste resultaten vlug geboekt. Met toenemende verbetenheid en groeiend geloof in eigen kunnen werd gewandeld over tal van Zondereigense akkers.

Omdat het moeilijk bleek om een goede eerste selectie te maken, kreeg de heemkundige werkgroep hulp uit professionele hoek. Archeologen Rica Annaert, Marijn Van Gils en Koen de Groote (foto) kwamen langs voor een aantal sessies met geïnteresseerden uit Zondereigen, Baarle-Hertog en Merksplas. "Hierdoor geraakten wij een beetje vertrouwd met het materiaal," vertelt Herman. "Tegelijk grepen we de kans aan om onze vondsten door deze deskundigen te laten beoordelen. Vervolgens bezorgden we de secuur genoteerde vondstmeldingen aan Erwin Meylemans van het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed, die de invoering van onze gegevens in de archiefbank verzorgt."

Al vlug was duidelijk dat de rondgang mooie resultaten had opgeleverd, waaronder maar liefst 170 voorwerpen uit de Steentijd op 68 verschillende locaties (44 kampementen en 24 losse vindplaatsen).

"Twee periodes die ontbraken in het onderzoek van 2004, konden dankzij onze medewerking worden ingevuld," vertelt Herman trots. "Zo zijn er op 7 locaties in totaal 57 artefacten gevonden uit het Paleolithicum, onder andere een schrabber, een kling en een steker uit de Federmesser cultuur. Zelfs een fragment van een boordschrabber, waarschijnlijk uit de middenperiode van het Paleolithicum, behoort tot de vondsten. Dat zou betekenen dat Neanderthalers destijds in Zondereigen hebben rondgezworven! Verder waren er uit het Mesolithicum 94 vondsten op 11 locaties. En een mooi stenen bijltje dat uit de bodem werd opgevist dateert waarschijnlijk uit het Neolithicum.

Naast deze prehistorische vondsten werden op vijf plaatsen potscherven gevonden uit de Romeinse tijd. Op zes verschillende locaties werd aardewerk uit de Vroege Middeleeuwen aangetroffen, waaronder Mayen (Eifel), Badorf en Karolingisch aardewerk. Uit de Late Middeleeuwen waren er scherven van Rijnlands (16), Pingsdorf (9), Paffrath (6), Andenne (11), Grijs (35), Zuid-Limburgs (23) en kogelpot aardewerk (18). Ook een slijpsteen en een maalsteen konden worden opgeraapt.

Uiteraard werd het heemkundige aspect niet vergeten: "De vondsten van de afgelopen twee jaren laten ons toe de ontstaansgeschiedenis van Zondereigen opnieuw te bekijken. In samenwerking met Bart Robberechts, Joke Verkeyn en Rica Annaert (foto rechts) hebben we een brochure uitgegeven over de Vossenberg, een laatmiddeleeuwse motte. Momenteel worden de archeologische gegevens verwerkt voor de oudste kinderen van de plaatselijke lagere school. In mei plannen we met hen een archeologische lesdag. In de voormiddag wordt informatie gegeven, afgewisseld met doe-opdrachten (internet, quiz, demonstraties, enzovoort). In de namiddag wandelen wij naar een paar typische sites en voeren daar samen met de schooljeugd een akkerprospectie uit."

"Wij denken dat ons project nu al heeft aangetoond wat er kan bereikt worden dankzij een vlotte samenwerking tussen professionele bezielers en goed begeleide amateur-archeologen," besluit Herman. "Ook de volgende jaren zetten wij ons onderzoek verder. Ons doel? Wij maken van Zondereigen de best geprospecteerde zone van Vlaanderen!"

Heemkundige Werkgroep Zondereigen
Contact: herman.janssen@pandora.be.
Wie een goed idee heeft voor de invulling van de archeologische lesdag, mag dit ook aan Herman melden.