'Archeologische opgravingen aan het voormalige Arme Klaren klooster te Brussel'

'Op 29 november 2004 startte de Directie Monumenten en Landschappen van het Ministerie van het Brussels Hoofdstedelijke Gewest in samenwerking met de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis archeologische opgravingen aan het huizenblok gevormd door de Lakensestraat, de Vander Elststraat en de Zwaluwenstraat in het kader van een huisvestingsproject. Zowel de historische waarde van de site als de geplande ingrepen in het bodemarchief met de aanleg van een ondergrondse parking duidden op de noodzaak van een voorafgaandelijk archeologisch onderzoek.

Gesitueerd op een terrein ter hoogte van een grote meander van de Zenne, buiten de eerste stadsomwalling en tegenover het begijnhof vestigden er zich vermoedelijk in de loop van de 15de eeuw een aantal vrome vrouwen, die vanaf 1501 officieel werden onderworpen aan de strenge regels van de Heilige Coleta. De Vander Elststraat die de noordelijke begrenzing van het Arme Klaren klooster zal uitmaken, wordt reeds vanaf het midden van de 14de eeuw vermeld in verband met de aanwezigheid van een metselaarsgemeenschap en het daarmee gepaard gaand gebruik van kalkovens. Vermoedelijk verdwenen deze kalkovens in de 15de eeuw na herhaaldelijk protest van het begijnhof en werd het terrein geleidelijk aan ingenomen door de religieuze gemeenschap. Het klooster met kapel is duidelijk zichtbaar op het veelvuldige kaartmateriaal van de stad Brussel vanaf het midden van de 16de eeuw. Zoals de meeste religieuze instanties werd ook het Arme Klaren klooster afgeschaft op het einde van de 18de eeuw (1793-1796). Een plan bewaard in het Rijksarchief toont aan hoe het op dat ogenblik werd omgebouwd tot militair hospitaal. In het begin van de 19de eeuw werd het grootste gedeelte van het complex ontmanteld door de aanleg van de Zwaluwenstraat. Fundamenten van de verschillende kloostergebouwen bleven ongetwijfeld ondergronds bewaard.

Het preventief archeologisch onderzoek beperkt zich momenteel tot het terrein van de actuele bovengrondse parking. In een eerste fase werden zes sleuven doorheen het terrein getrokken. Drie doorheen de kapel en kloostergebouwen en drie ter hoogte van de bewoning aan de Vander Elststraat. Van de kapel bleven enkel bovengronds nog betekenisvolle restanten bewaard. Het gaat meer bepaald om drie dichtgemetselde vensteropeningen en een fragment van de westelijke façade ter hoogte van de Zwaluwenstraat. Andere architecturale elementen konden tot op heden archeologisch niet vastgesteld worden. Enkele skeletten bevonden zich net onder een hedendaagse vloer die hoogstwaarschijnlijk de oudere kapelvloer verving. De overledenen werden telkens begraven in houten kisten met het hoofd in het westen en de voeten in het oosten, volgens de oriëntatie van de kapel. Van de houten kisten blijven alleen nog de grondverkleuringen en enkele nagels in situ bewaard. Onderzoek in de meest zuidoostelijke hoek van het terrein heeft een bakstenen kanalisatie vrijgelegd, die leidt naar één van de latrines van het klooster. De bewoning aan de Vander Elststraat, die het noordelijke gedeelte van het terrein in beslag neemt, wordt gekenmerkt door een snelle opeenvolging van occupatieniveau’s, gaande van de 16de tot de 20ste eeuw. Speciale aandacht werd besteed aan een opvullingslaag in de sleuf ter hoogte van de Vander Elstraat. Deze sleuf bevat zeer veel materiaal en getuigt van een intensieve bewoning gedurende de 16de en de 17de eeuw. De archaeologica zwijgen tot nu toe wat betreft de Volle Middeleeuwen.

De tussentijdse resultaten zullen het verdere verloop van de opgravingen bepalen, met het oog op de volledige vrijlegging van het terrein. De eindresultaten zullen het mogelijk maken de gekende historische documenten te toetsen aan de materiële resten in situ en nieuwe hypothesen formuleren in verband met een nog slecht gekend stukje middeleeuwse geschiedenis van Brussel.'

Contact:

Britt Claes,

Archeoloog - Attaché (KMKG - DML (MBHG)

Masui Plein 29, 1000 Brussel

02/201.49.14 - 0484/94.66.96

Verwante artikels:

Archeonet 2 februari 2005
Archeonet 18 februari 2005