Reeds jaren worden in de basiliek archeologische opgravingen uitgevoerd. De ondergrond van de basiliek herbergt immers één van de belangrijkste archeologische monumenten van ons land. Over een diepte van ca. 4 m ligt er een lagenpakket, waarin de resten van meer dan 4 eeuwen bewoningsgeschiedenis van de Romeinse stad en van ongeveer 1500 jaar middeleeuwse en latere kerkenbouw zijn ingebed. In september 2004 startte de tweede fase van de restauratie- en bouwwerken, die zich in de oostelijke helft van de huidige kerk uitstrekt en tot augustus 2006 zal duren.

In 1912 al vond men bij graafwerkzaamheden onder het transept een oude muur, die nu opnieuw onderzocht kon worden. De muur heeft de vorm van een absis en maakte wellicht deel uit van een 4de eeuwse stadswoning of badgebouw. Aan de binnenkant van de absis stootten de archeologen op de fundering van een hypocaustum, een typische Romeinse vloerverwarming. In de as van de absis vond men ook een gedeeltelijk bewaarde fundering van een klein monument (foto rechtsboven). Het kan om een altaar gaan, maar een graf of grafmonument (cenotaaf) horen ook tot de mogelijkheden.

De archeologen hebben kunnen vaststellen dat de bouwers van de oudste kerk (5de-7de eeuw) deze absis op creatieve wijze als koor hebben ingericht. Dat deze laat-Romeinse absis ten tijde van de bouw van het bedehuis nog bovengronds zichtbaar was, wijst op een hoge ouderdom van de eerste kerk van Tongeren en bevestigt de in de eerste opgravingsfase verkregen dateringen.

De tweede uitzonderlijke ontdekking betrof de uitzonderlijk gaaf bewaarde resten van een gedeelte van een Romeinse stadswoning uit de 2de of 3de eeuw. Dat de resten zo gaaf zijn is paradoxaal genoeg te danken aan het feit dat de constructie is afgebrand. Daardoor zijn de wanden van een houtlemen kamer als het ware verkoold en gebakken, waarna de op die manier gefossiliseerde architectuurresten in een zich onder de kamer bevindende kelder zijn gevallen.

Nog spectaculairder waren de wandschilderingen die in de brandlagen bewaard zijn gebleven. De restauratie ervan zal nog minstens een half jaar duren, maar nu is al duidelijk dat nog nooit het interieur van een kamer van een Tongerse stadswoning uit de 2de of 3de eeuw zo gedetailleerd kon worden gereconstrueerd.

Je vindt meer informatie over de vondsten in dit rapport (pdf).
Neem zeker ook eens een kijkje op www.basiliektongeren.be.