Projectingenieur Bart Janssens coördineert de werken aan de Leien. Hij is geïnteresseerd in wat de archeologen uit de grond toveren, maar geeft grif toe dat de aandacht voor ons ergoed er niet zou geweest zijn indien de wet dat niet had gedicteerd. "De wet verplicht ons rekening te houden met het archeologisch patrimonium tijdens openbare werkzaamheden en verplicht het vragen van archeologisch advies bij het aanvragen van een bouwvergunning." Toch loopt het niet altijd zoals het hoort. "Onze plannen waren af voordat we met de archeologen geconfronteerd werden. We wisten natuurlijk dat er allerlei historisch materiaal in de grond zat, maar we kunnen de werken niet om de haverklap stilleggen."

Er was uiteindelijk wat wrevel omdat het behoud van het bastion een vertraging van drie maanden op de werkzaamheden opleverde. "We zouden ook graag meer bewaard zien," aldus Janssens, "maar we zien niet goed hoe we dat kunnen doen zonder voor meer overlast te zorgen. Wanneer archeologen reeds voor de werken kunnen beginnen graven, krijgt de burger nog vroeger met obstakels te maken."

Archeologen Bas Bogaerts en Karen Minsaer benadrukken het belang van de site. "De bastionmuur is niet zomaar om een hoop oude stenen. De 16e eeuwse omwalling was een prestigeproject en een historische primeur voor de stad. De beste Italiaanse ingenieurs werden ingehuurd om de stedelijke verdediging te organiseren in Noord-Italiaanse renaissancestijl." Maar de opgravingen brachten nog veel meer aan het licht. "De volledige evolutie van post-middeleeuwse oorlogsvoering komt aan het licht. Zo is o.a. de ontmijningsdienst van het leger reeds enkele projectielen moeten komen vernietigen die dateren van de onafhankelijkheidsstrijd van België," vertelt Bogaerts. Verder kwam er nog een unieke gesloten context aan het licht in de vorm van een 16e eeuwse poel. Bogaerts: "De poel is te zien op oude stadskaarten. Uit het vondstmateriaal steken we veel op over de toenmalige leefomstandigheden van de doorsnee Antwerpenaar." Alle slib uit de poel wordt verzameld, met vrachtwagens afgevoerd en opgeslagen om te worden uitgezeefd.

Minsaer: "Er is in de archeologie een belangrijk onderscheid tussen onderzoek en behoud. Het onderzoek was in de bouwvergunning opgenomen, het behoud niet. In onze buurlanden wordt meer aandacht geschonken aan het behoud van het culturele erfgoed." Toch is ze tevreden over de organisatorische en financiële medewerking van het Vlaamse Gewest. Voor de tweede fase van de werken aan de Leien, die in 2007 moet beginnen, zullen de archeologen alvast wél vanaf het begin bij de plannen betrokken worden. Ondertussen heeft de afdeling archeologie van de stad Antwerpen een inventaris samengesteld van potentieel interessante sites die zich op het parcours van de werkzaamheden bevinden.

Bron: Knack Magazine, 8 juni 2005, p. 70-72

Zie ook eerdere artikels op ArcheoNet: 19 januari, 11 maart, 30 maart, 2 april en 4 april