De beroemde Romeinse muur van Tongeren werd in de tweede helft van de 2de eeuw over een afstand van maar liefst 4,5 km rond de stad aangelegd. Het was destijds een prestigeproject van de eerste orde, vermoedelijk door de toenmalige Tongerse notabelen opgezet en gefinancierd, om het verkregen statuut van municipium (een vorm van Romeins stadsrecht) extra in het licht te zetten.
Onderzoek in de jaren 60 van de vorige eeuw heeft aangetoond dat deze monumentale muur aan de west-, de noord- en de oostzijde van de stad voorzien was van drie al even monumentaal opgevatte stadsgrachten. Nu, een halve eeuw later, brengt het toeval een stuk van twee van deze grachten aan de oostzijde van de Romeinse nederzetting aan het licht.

Op het terrein zijn de grachten over een afstand van een 40-tal m te zien. Beide zijn nog ca. 8 m breed. De middelste gracht heeft een bewaarde diepte van ongeveer 2,5 m, de buitenste gracht is over een diepte van bijna 3 m bewaard. Topografisch onderzoek toonde aan dat het terrein in de Romeinse tijd 1 à 2 m hoger lag dan vandaag, waardoor de grachten aanvankelijk wel 10 m breed en 5 m diep geweest zijn. Een analyse van de profielen, die na het doorsnijden van de grachten zichtbaar werden, laat toe de grote lijnen van de geschiedenis van deze monumentale uitgravingen te reconstrueren.

Het uitgraven van de grachten in de Romeinse tijd moet een grondverzet van ca. 250.000 m3 ingehouden hebben. De archeologen van het VIOE hebben er geen idee van waar deze grond destijds naartoe werd gevoerd. Omgekeerd is het al evenmin geweten waar het materiaal voor het dichtgooien van de grachten vandaan kwam. Omdat de vulgrond met scherven en ander afval vermengd is, lijkt een aanvoer vanuit het antieke stadscentrum het meest voor de hand te liggen. Tenslotte is niets bekend van het tijdsstip waarop de grachten weer buiten gebruik werden gesteld. De meest uiteenlopende scenario's komen in aanmerking: in de 4de eeuw, toen een nieuwe, kleinere stadsmuur werd gebouwd? In de vroege middeleeuwen, toen de Romeinse stad vrijwel verlaten was? Of nog veel later, om het areaal als akker of weiland in te richten?

Genoeg vragen om in de toekomst meer aandacht aan dit bijzonder monument te besteden en voor maatregelen te pleiten die tot een betere integratie in de stedenbouwkundige ontwikkeling van de oudste stad van België kunnen leiden. Die gelegenheid lijkt zich spoedig te kunnen voordoen, want nog geen 50 m ten noorden van het perceel kondigt een reclamebord al de bouw van een volgend appartementencomplex op het tracé van de grachten aan.

Voor meer informatie:
Alain Vanderhoeven
tel. 012-26 03 20
e-mail: alain.vanderhoeven@lin.vlaanderen.be

Deze tekst werd overgenomen uit een persbericht van het Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap (27 juli 2005). Voor de foto’s geldt copyright VIOE.