HomeKalenderForumContactLinks

« december 2005 | februari 2006 »

31 januari 2006

Imposante bakstenen constructie onder het Gentse Bisdomplein

Sinds begin december zijn archeologen aan het werk op het Bisdomplein in Gent. Dit plein bevindt zich in het midden van de oudste stadskern, de handelsstad of portus van de 9e en de 10e eeuw. Nadat in de eerste weken van de opgravingen een postmiddeleeuws kasseiniveau aan het licht kwam, werden de voorbije weken de resten van een imposante bakstenen constructie bij de vroegere Wijdenaardbrug opgegraven.

De archeologen onderzochten de voorbije weken het oostelijke deel van de eerste sleuf. Hier werd, zoals verwacht, de oude kaaimuur aangetroffen. Deze noord-zuid georiënteerde constructie begrensde de westoever van de Nederschelde tot deze Scheldearm in de jaren zestig werd opgevuld. De bakstenen muur is aan de waterkant afgewerkt met een zorgvuldig gemetseld bakstenen parement. De functie van twee natuurstenen blokken die bovenaan in de kaaimuur zijn ingewerkt, is voorlopig onduidelijk. Bovenop de muur is aan de landzijde een recentere verbouwing te zien, met de aanzet van een gewelf. Het bovenste deel van de kaaimuur is mogelijk 19de-eeuws.

Zo’n 2,10 m onder het huidige straatniveau en onder en evenwijdig aan de kaaimuur werd een oudere muurfase aangetroffen. Deze oudere bakstenen muur toont een ingewerkt muurverband met een lange oost-west georiënteerde muur, die over de gehele lengte van het oostelijke deel van sleuf 1 werd aangetroffen (foto rechtsboven). Door grondwater weg te pompen, kon de grond langsheen de noordzijde van de muur weggegraven worden tot aan de versnijdingen van de fundering. In totaal zijn nog 23 steenlagen bewaard boven de versnijdingen, wat overeenkomt met een hoogte van ca. 1,60 m opgaand muurwerk (foto links). Aan de bovenkant is over de gehele lengte een brede, grillige voeg zichtbaar, mogelijk van een herstelling aan de noordzijde van de muur.

Of deze structuur verband houdt met het landhoofd en of de nevenconstructies van de stenen boogbrug die op oudere iconografische documenten wordt afgebeeld, wordt nog nader onderzocht. Deze stenen brug die over de Schelde twee bogen omvatte, wordt in het begin van de 16de eeuw gedateerd, wat tevens overeenkomt met het opgegraven bakstenen muurwerk.

De profielopbouw van dit oostelijke deel vertoont dezelfde kenmerken als het profiel van het westelijk deel: verschillende horizontale puinlagen liggen boven elkaar en worden af en toe van elkaar gescheiden door een meer zandige laag. In tegenstelling tot het huidige Bisdomplein dat afloopt naar het oosten, vertonen al deze lagen een daling naar het westen toe. Veel dateerbaar materiaal (b.v. aardewerk) bevatten deze lagen niet, maar waarschijnlijk zijn ze het gevolg zijn van een tamelijk recente ophoging van het terrein. Een duidelijk te onderscheiden zwarte laag van sintels, metaalslakken en ander verbrand materiaal, die over het volledige opgravingsvlak werd aangetroffen, dekte een tweetal puinlagen af. Belangrijk is dat deze puinlagen op hun beurt bovenop de eerder vermelde imposante muur liggen. Alle lagen boven het fundament dateren dus ontegensprekelijk van na de afbraak ervan.

In het westelijke deel van de sleuf werd ook een muurfragment gevonden (foto rechts). Ook deze muur is oost-west georiënteerd, maar minder zorgvuldig opgebouwd en heel wat minder diep gefundeerd dan de muur in het oostelijke deel. Een zwart pakket dat boven de muur ligt, loopt onder de oude kasseistenen. Er bestaat dus geen enkel rechtstreeks verband tussen deze muur en de kasseistenen: de structuur waartoe de muur behoorde, moet al afgebroken zijn toen de kasseien werden aangelegd.

Op woensdag 1 februari is er om 15u een rondleiding op de site met een woordje uitleg van archeologen Bert Acke en Raf Trommelmans. Verzamelen op het Bisdomplein op de hoek met de Bisdomkaai.

Externe link: www.bisdomplein.be

door Tijl | Opgravingen | Reacties (0)

Heeft amateurarcheologie nog zin ?

Op het nippertje bereikte ons de uitnodiging voor een info- en discussieavond die morgenavond (1 februari) in Roeselare plaatsvindt. Tijdens deze avond, georganiseerd door de Vereniging voor Oudheidkundig Bodemonderzoek in West-Vlaanderen (V.O.B.o.W.), zal men zich buigen over de rol van amateurarcheologie in het huidige archeologie-landschap. Een aantal interessante sprekers zullen het thema inleiden.

Heeft amateurarcheologie nog zin? Is haar nog een rol toegewezen? Waar staan we na de nieuwe wetgeving, na het Verdrag van Malta, na de oprichting van het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed (VIOE) en de beheersarcheologie? Bekoort archeologie en archeologisch onderzoek je nog? Waar blijven de publicatie en het openstellen van opgravingsresultaten naar een ruimer publiek?

Er gebeurt momenteel heel veel in Vlaanderen, alleen is het vaak nog erg versnipperd. Nochtans zoekt onder meer het VIOE naar ruime samenwerkingsverbanden van alle verenigingen, instanties, individu’s in alle takken van het archeologisch bedrijf. Rond deze en nog vele andere problemen draait de gespreks- en informatieavond, met aansluitend vraagstelling en discussie.

Op het programma staan uiteenzettingen van Dirk Callebaut (waarnemend directeur VIOE), Yann Hollevoet (beheersarcheoloog), Luc Bauters (voorzitter Vlaamse Archeologische Raad), Ingo Luypaert (VCM - Contactforum voor Erfgoedverenigingen), Bieke Hillewaert (Raakvlak) en Guido Cuyt (voorzitter Antwerpse Vereniging voor Romeinse Archeologie).

Iedereen is welkom op deze avond: verantwoordelijken van archeologische verenigingen, werkgroepen en heemkringen, individueel actieven of geïnteresseerden in archeologische activiteiten, conservators van musea met archeologische collecties, geïnteresseerden in organisatie van samenwerkingsverbanden...

Praktisch: Woensdag 1 februari 2006 om 19u in de raadzaal van het Stadhuis te Roeselare

door Tijl | Congressen | Reacties (0)

30 januari 2006

FVA Nieuwsflits 5: stichtingsvergadering van het Forum

Op vrijdag 27 januari 2006 hield het Forum Vlaamse Archeologie zijn stichtingsvergadering als vereniging zonder winstoogmerk. Een 25-tal leden kwam opdagen naar het Natuurwetenschappelijk Museum in Brussel om de statuten als stichtingsmanifest te ondertekenen. Deze statuten en het verslag van de vergadering zijn terug te vinden op de website van het FVA.

Vervolgens werd in de allereerste algemene vergadering een raad van bestuur aangesteld. Uit de kandidaten kozen de effectieve leden 13 raadsleden : Rica Annaert, Luc Bauters, Bart Cherretté, Wim De Baere, Wim De Clercq, Wouter De Maeyer, Bieke Hillewaert, Johan Hoorne, Guido van den Eynde, Hans Van Lierde, Philip Van Peer, Katleen Vandenbranden en Bart Vanmontfort. De functie van voorzitter wordt vanaf heden opgenomen door Bart Cherretté, die samen met ondervoorzitter Bart Vanmontfort als tandem zal fungeren. Hans Van Lierde werd benoemd als secretaris en Wouter De Maeyer neemt het penningmeesterschap waar.

Met deze vergadering is het FVA officieel gesticht als vzw, en hoopt het zo nog een bredere basis aan te kunnen spreken en een stevigere positie te bewerkstellingen om aan de ingeslagen weg te kunnen voortbouwen. In de nabije toekomst zal u worden geïnformeerd hoe u zich kan opgeven als lid van de vereniging. Tot dan wordt de bestaande mailinglijst van het FVA behouden.

Bron: FVA Nieuwsflits 5 (pdf)

door Johan | Beleid | Reacties (0)

Ketters van toen en nu

Mistoestanden in de Roomse kerk werden in de Middeleeuwen in één teug met maatschappelijke wanverhoudingen door de strot gegoten. In een reeks lezingen in het Erasmushuis in Anderlecht laat een aantal sprekers diverse vormen van verzet en ketterij in de Europese Middeleeuwen de revue passeren. Op vrijdag 3 februari staat er een lezing over de Tempeliers op het programma; twee weken later gaat het over heksen...

Onze geschiedenis is één lange aaneenschakeling van opstanden en verzet. Zeker in de Middeleeuwen had dit verzet een religieuze dimensie. Men klaagde mistoestanden in de Roomse Kerk aan, maar maakte van de gelegenheid gebruik om tegelijkertijd maatschappelijke wanverhoudingen te hekelen en recht te zetten. Wereldlijke regeringen en kerkelijke overheid waren in dat geval twee handen op één buik om hard en genadeloos te reageren.

Vrijdag 3 februari, 20u: Hubert Dethier over ‘de Tempeliers'

De tempelorde werd opgericht in 1198 en kreeg dankzij de steun van Bernardus van Clairvaux van de paus het recht belasting te heffen in door hun bezette gebieden. Dit gaf hun veel macht en gezag, en leidde achteraf tot legendes over de schat der tempelier, met wellicht als collectiestukken de Arks des Verbonds of de heilige graal. De orde kreeg ook de reputatie gesloten te zijn, geobsedeerd door rituelen. Die faam, en de afgunst op hun macht en rijkdom leidde tot hun ondergang. Onder het mom dat ze Baphomet aanbaden, een afgod met geitenkop, werden de tempeliers gefolterd, veroordeeld, ter dood gebracht.

Hubert Dethier, prof. em. Wijsbegeerte VUB, vindt in de vermeende ketterijen van de tempeliers een aanleiding om een betoog te houden over ketterij in het algemeen. Hij ontwikkelt een vierproef ter herkenning van ketterijen. Volgens Hubert Dethier is de westerse filosofie schatplichtig aan de ketterij, doordat ze die filosofie helpt zich te onderscheiden van de Griekse voorganger.

Vrijdag 17 februari, 20u: Gerlinda Swillen over ‘ Heksen : waan en wanhoop in Erasmus’ tijd ’

Geïntrigeerd door de heksensabbat? Nieuwsgierig naar het duivelsteken? Bang van heksenvervloekingen? Erasmus’ tijdgenoten werden door dergelijke vragen geplaagd en velen zochten een verklaring voor rampen en oorlogen in het kwaad, dat in de mens zelf zou schuilen. Van de 15de tot de 18de eeuw laaiden telkens weer brandstapels op in Europa, zowel in de roomse als in de protestantse gebieden. Meestal werden ze door vrouwen, heksen bestegen. Maar maakten de veroordeelden zich werkelijk schuldig aan de wandaden waarvoor ze werden terechtgesteld? Of moeten wij andere verklaringen zoeken voor de heksenvervolgingen?

Praktisch: Erasmushuis, Kapittelstraat 31, 1070 Anderlecht. 5 euro/7 euro. Vooraf inschrijven wordt op prijs gesteld: 02/502.38.80 of brussel@masereelfonds.be
Afbeelding: Het zegel van de Tempeliers. De twee ridders op het paard kunnen duiden op de gelofte van armoede, de dualiteit monnik–soldaat, of – volgens sommigen – homoseksualiteit of gnostische invloeden.

door Tijl | Lezingen | Reacties (0)

Eerste resultaten opgravingen Rumbeke

Sinds november voert een team onder leiding van Frederik Demeyere en Wouter Lammens archeologisch onderzoek uit in het West-Vlaamse Rumbeke (Roeselare). Hoewel de opgravingen nog volop aan de gang zijn, kunnen de archeologen al enkele interessante resultaten voorleggen. De oudste sporen gaan terug tot de Bronstijd.

Binnenkort start de West-Vlaamse Intercommunale (WVI) met infrastructuurwerken langs de Mandelstraat in Roeselare–Rumbeke. Uit vroeger onderzoek en topografische gegevens kon worden afgeleid dat het hier om een gebied met een hoge archeologische waarde ging. Na overleg met de Afdeling Monumenten en Landschappen werd daarom beslist een opgravingsproject op te starten. Het stadsbestuur van Roeselare neemt de loonkost van het archeologisch team voor haar rekening, terwijl de WVI logistieke ondersteuning voorziet. De Vlaamse Gemeenschap stelt verschillende arbeiders van het Vlaams Instituut voor het Onroerende Erfgoed (VIOE) ter beschikking. Het project ging in november vorig jaar van start.

Omdat het volledige terrein een totale oppervlakte van ongeveer twee hectare telt, werd besloten vooraf een proefsleuvenonderzoek uit te voeren, waarbij drie verschillende zones werden onderscheiden. Na dit proefonderzoek werd in een eerste fase de westelijke helft van zone 1 afgegraven; daarbij werd een vlak opengelegd van 50 bij 80 m. In dit vlak werden tal van sporen aangeduid, vermoedelijk uit drie perioden.

Uit de Vroege- en Midden- Bronstijd (2000-1200 v. Chr.) werd een circulaire gracht aangetroffen. Dergelijke grachten, aangelegd rondom grafheuvels, zijn al bij verschillende opgravingen in Vlaanderen opgemerkt. Boven de graven van belangrijke personen werd in de Vroege- en Midden- Bronstijd een heuvel opgeworpen, ongeveer 1,5 m hoog en om en bij 20 m in doorsnede. Na verloop van honderden en duizenden jaren verdwijnen de heuvels langzaam. Ook de grachten raken opgevuld, maar ze blijven zichtbaar als verkleuringen in de ondergrond. Opmerkelijk aan de gracht die hier aangetroffen werd is de onderbreking aan de noordzijde. Mogelijk is de onderbreking een soort toegangspunt om naar de zone binnen de gracht te kunnen gaan, maar dit blijft puur hypothetisch.

Aangezien zulke grafcirkels meestal gegroepeerd opduiken, is het niet uitgesloten dat verder onderzoek nog meer funeraire monumenten aan het licht brengt.

Aan de westzijde van het opgravingsvlak werd een grote ronde zwartbruine verkleuring opgemerkt. Nader onderzoek wees uit dat het vermoedelijk om een waterput gaat. Om deze aan een bepaalde periode toe te wijzen is het wachten tot de onderste lagen van de put onderzocht worden. Deze kunnen, naar analogie met andere putten die in de regio zijn aangetroffen tot 2,5 m diep liggen. Er werden wel fragmenten van Romeinse tegulae aangetroffen, maar deze dakpannen werden ook in de Middeleeuwen nog gerecycleerd en kunnen dus niet gebruikt worden voor een definitieve datering.

Het gros van de aangetroffen sporen lijkt tot eenzelfde periode te behoren, misschien de Karolingische periode (9de-10de eeuw). Dit is echter een voorlopige werkhypothese, want de bepaling is gebeurd op basis van een weinig aangetroffen aardewerk. Het gaat om een viertal concentraties aan paalsporen, doorsneden door een systeem van grachten. Uit de paalsporen kunnen een aantal constructies gedistilleerd worden, maar dit is opnieuw slechts een momentopname van het onderzoek. Uitsluitsel zal er pas zijn wanneer alle sporen in coupe zijn onderzocht. Vermoedelijk hebben we hier te maken met een of meerdere woonerven bestaande uit een rechthoekig woonhuis (ongeveer 20 bij 6 m) en een reeks schuurtjes of spiekers bestaande uit vier of zes paalsporen.

Op dit moment is het onderzoek dus nog volop aan de gang. Veel van de informatie zal mogelijk verfijnd of bijgestuurd kunnen worden. Het onderzoek loopt nog tot eind april.

Meer info: Archeologisch onderzoek aan de Mandelstraat te Roeselare-Rumbeke

door Tijl | Opgravingen | Reacties (0)

29 januari 2006

Lierse straatkapel wordt na 24 jaar gerestaureerd

Vierentwintig jaar na het opstarten van de procedure kan aan de restauratie van de Lierse straatkapel Sint-Anna Ten Drieën begonnen worden. Het houtwerk is alvast ernstig aangetast. De gevelkapel hangt voor het geboortehuis van Liers bekendste telg, Louis Zimmer.

De kapel is sinds 1980 beschermd als monument. Ze herbergt een 17de-eeuwse beeldengroep die centraal Anna toont, gekleed in een wijde mantel met een kroon op het gesluierde hoofd. Ze reikt een peer aan het kind dat op de schoot van Maria zit. De groep staat onder een stralende zonneschijf waarin er een verweerd reliëf is. Twee indrukwekkende renaissancistische hermen omgeven de groep. Onder de sterk geprofileerde sokkel is er een gevleugeld engelkopje of cherub.

“De kapel is volledig in hout, en wordt al jaren belaagd door schimmel en insectenvraat. Bovendien is de bepleistering van de muur onder het dak gedeeltelijk verdwenen en valt de muurverf in harde vellen naar beneden. Restauratie was dus absoluut noodzakelijk. Om allerlei redenen echter bleef het dossier tot restauratie maar aanslepen”, aldus de familie Docx, die de kapel in bezit heeft.

De kosten voor de restauratie worden geraamd op 28.000 euro. Tachtig percent daarvan zal worden gedragen door de provincie Antwerpen, de Afdeling Monumenten & Landschappen en het Lierse stadsbestuur. De overige twintig percent betaalt de familie Docx. Het werk zal worden uitgevoerd door Dirk Verschaeren van de NV Woonverbetering.

Bron: De Gentenaar - 27 januari 2006
Foto: www.beeldbanklier.be

door Bart | Erfgoed | Reacties (0)

SOJA 2006 op 31 maart in Amsterdam

Op vrijdag 31 maart wordt het Symposium voor Onderzoek door Jonge Archeologen (SOJA) voor de vierde maal georganiseerd, deze keer aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

SOJA is een symposium voor en door jonge, enthousiaste archeologen. Studenten en afgestudeerden presenteren hun eigen onderzoek aan een geinteresseerd publiek zodat hun scripties niet ongezien in de kast verdwijnen.

Het idee ontstond in 2002 bij een aantal Leidse studenten om een symposium te organiseren waarop "jonge archeologen" een kans zouden krijgen hun onderzoek te presenteren. In veel gevallen gaat het om afstudeeronderzoeken, een categorie waarin veel interessant en waardevol onderzoek gedaan wordt waarmee in de praktijk helaas weinig mee gedaan wordt.

Praktisch: Met dit formulier kun je je inschrijven als deelnemer of spreker van SOJA 2006. SOJA 2006 is helemaal gratis als je je op voorhand inschrijft. Op de dag zelf inschrijven kost € 2,50. Je inschrijving moet binnen zijn voor 24 maart. Voor vragen kun je contact opnemen met soja2006@jongearcheologen.nl.

door Tijl | Congressen | Reacties (0)

28 januari 2006

Rondleiding op site Bisdomplein

Komende woensdag 1 februari kan het grote publiek de opgravingen op het Gentse Bisdomplein van dichtbij meemaken. De archeologen Bert Acke en Raf Trommelmans verzorgen om 15u een rondleiding op de site. Er wordt verzameld op het plein zelf; vooraf inschrijven is niet nodig. Op de website van de opgravingen kan u de locatie van het plein terugvinden.

door Bart | Evenementen | Reacties (0)

Metalen voorwerpen op de Potterierei

De intergemeentelijke archeologische dienst Raakvlak graaft intussen naarstig verder in het zogenaamde Huize Ter Potterie in het Brugse stadscentrum. Bij de vondsten van de voorbije weken waren verscheidene metalen voorwerpen, waarvan de interessantste - een ringvingerhoed, een ringgesp en een riemtong - worden voorgesteld in de nieuwsbrief van deze week.

Een vingerhoed is bedoeld om de vinger te beschermen tegen indrukken van de naald. Vingerhoeden kunnen gemaakt zijn van verschillende materialen zoals steen, hout, glas, porselein, leer, been, metaal (goud, zilver, messing, brons). Typologisch zijn er twee soorten vingerhoeden te onderscheiden: de gesloten en de open vingerhoed. Het open type is ringvormig en is vervaardigd uit een metalen band. Bij het gesloten type is de bovenkant van de vingerhoed met een kapje afgedekt. De gesloten vingerhoed werd vooral gebruikt bij het naaien van kleding, terwijl de ringvingerhoed meer een instrument van de leerbewerker was. In West-Europa is de vingerhoed in de 14de eeuw algemeen bekend. Voordien werden houten schildjes of leren lapjes gebruikt ter bescherming van de vinger.
De vingerhoed uit de Potterie is geen gegoten, maar wel een gehamerd exemplaar. Deze vingerhoeden waren een stuk lichter dan de gegoten modellen, omdat ze vervaardigd waren uit een dun rond koperen plaatje. De datering van dergelijke ringvingerhoeden is vrij problematisch, maar gehamerde exemplaren worden doorgaans na het midden van de 15de eeuw gedateerd.

De koperen ringgesp die in de Potterie aan het licht kwam, is in erg goede staat: zowel de gespbeugel als de angel zijn bewaard. De gespbeugel is gegoten, maar de angel daarentegen is een gebogen stukje metaal. Het dateren van dergelijke gespen is een moeilijke zaak. Sommige types kunnen nauwkeurig gedateerd worden aan de hand van hun vorm en versiering, maar het gros van de gespen is in de loop der tijd qua vorm nauwelijks veranderd. Heel wat types zijn ontwikkeld in de 12de/13de eeuw, maar komen in dezelfde vorm ook nog in postmiddeleeuwse contexten voor. Ook de functie van de gespen is niet zo makkelijk te achterhalen. Gespen werden aan veel voorwerpen bevestigd: aan wapenuitrusting, tassen, kleding, paardentuig…. Kleine ronde gespen werden vaak gebruikt op schoenen.

Een ander metalen voorwerp dat op de Potterie aangetroffen is, kan vermoedelijk geïnterpreteerd worden als een riemtong. Een riemtong is het metalen beslag dat aan het uiteinde van een leren gordel aangebracht werd ter versteviging van het leer. Riemtongen werden op het leer vastgezet met een klinknageltje. Een riemtong behoort tot één van de modegevoelige elementen van een riem; sommige exemplaren zijn dan ook erg mooi versierd. Vooral in de tweede helft van de 14de eeuw blijken de eenvoudige modellen steeds meer plaats te maken voor de rijk versierde riemtongen.
De riemtong uit de Potterie is een smal exemplaar uit koper met een V-vormige inkeping aan het ene uiteinde. Boven deze inkeping bevindt zich een klein klinknageltje. Het andere uiteinde van de riemtong is mooi versierd: bovenaan vertoont de riemtong regelmatige inkepingen en in het midden komt een geometrisch motief voor.

Op vrijdag 10 februari 2006 zijn er om 14u en 15u rondleidingen voorzien op de site. Daarnaast is de site ook te bezoeken op zondag 12 februari 2006 om 14u en 15u. Het terrein is toegankelijk via de Potterierei. Verzamelen aan de toegangspoort van de Potterierei nr. 77 (naast het Museum O.L.V.-ter-Potterie). De opgravingsploeg van Raakvlak nodigt u vriendelijk uit op deze opendeurdagen.

Externe link: Nieuwsbrief: Metalen voorwerpen op de Potterierei

door Bart | Opgravingen | Reacties (0)

27 januari 2006

"Integrale erfgoedzorg moet leiden tot groter draagvlak voor archeologie"

Vlaams minister Dirk Van Mechelen (VLD) werd gisteren in het Vlaams parlement aan de tand gevoeld over de resultaten van de recente opiniepeiling van het Forum Vlaamse Archeologie (FVA). Van Mechelen wil de implementatie van het Verdrag van Malta koppelen aan een "integrale erfgoedzorg", maar wijst er tegelijk op dat dit niet van vandaag op morgen gerealiseerd kan worden. Volgens de minister moet de maatschappij ook af van het beeld dat archeologen "lastige mannen zijn die een werf komen bemoeilijken".

Volksvertegenwoordigers Bart Caron (Spirit) en Hilde Crevits (CD&V) hadden voor de commissievergadering van gisteren een vraag voorbereid over de toestand van de Vlaamse archeologie, die volgens de resultaten van een opiniepeiling van het FVA niet zo rooskleurig is.

Minister Van Mechelen drukte zijn appreciatie uit voor het FVA, dat zich de voorbije maanden als kritische, maar ook constructieve gesprekspartner manifesteerde. In 2005 zijn er al verschillende gesprekken geweest en daarbij heeft zich een tweerichtingsverkeer ontwikkeld, stelt Van Mechelen. "Enerzijds worden grieven en terechte verzuchtingen op tafel gelegd; anderzijds krijgen wij de kans om toe te lichten welke initiatieven we nemen of nog willen nemen tijdens deze regeerperiode."

De resultaten van de FVA-enquête geven een goed beeld van de knelpunten, noden en behoeften die in het werkveld worden aangevoeld, vindt de minister: "Met een respons van 188 van de in totaal meer dan 400 sympathisanten kunnen we stellen dat de resultaten significant zijn voor de sector." Van Mechelen bleek echter niet verrast door de resultaten. "De pijnpunten zijn nu duidelijk; het komt er nu op aan die te remediëren," stelde ht. "Waarover blijkbaar geen eensgezindheid bestaat, is of het nu te wijten is aan het slecht functioneren van de instellingen of aan een gebrek aan financiële middelen. In deze discussie zijn er believers en non-believers, maar het zal wel aan beide liggen."

De resultaten van de enquête maken volgens de minister duidelijk dat een gestructureerd overleg met het werkveld de enige juiste weg is. Het FVA zal dan ook een belangrijke rol kunnen spelen bij het wegwerken van de bestaande problemen. Het FVA is immers vertegenwoordigd in de klankbordgroep die momenteel een conceptnota opstelt over de implementatie van het Verdrag van Malta. Ook begrijpt de minister dat de implementatie van het Verdrag van Malta binnen een redelijke termijn een noodzaak is. Toch blijft hij voorzichtig als het over de timing van de invoering gaat: "Het is meer een ‘inzetverbintenis’ dan een resultaatverbintenis, maar ik wil in deze regeerperiode ‘as soon as possible’ tot resultaten komen."

Het is Van Mechelen in elk geval duidelijk dat er voldoende middelen moeten zijn om (binnen het kader van het verdrag van Malta) tot opgravingen over te gaan. Er moet ook voldoende financiële ruimte zijn om de vondsten degelijk te onderzoeken, te ontsluiten en kenbaar te maken. Van waar die middelen moeten komen, is nog een open vraag, maar een studiebureau heeft alvast de opdracht gekregen om de economische haalbaarheid van de verschillende financieringsmodellen te bestuderen. Daarnaast is ook kwaliteitsbewaking een belangrijk aspect voor de minister: "De avonturiers en commerciële initiatiefnemers moeten worden gebannen."

Ten slotte vindt Van Mechelen dat de archeologen een stem zouden moeten krijgen in alle fasen van de ruimtelijke planning "Dat is echter gemakkelijker gezegd dan gedaan. De miserie met de werken op de leien in Antwerpen heeft dat genoeg aangetoond. Bij de voorbereiding van de Scheldeverdieping zitten ze dan ook wel degelijk mee aan de tafel, wat bewijst dat het perfect kan."

"Het beleid is ‘gestapeld’ tot stand gekomen: monumenten, landschappen en archeologie. Essentieel is nu dat we streven naar een integrale erfgoedzorg. Daarmee proberen we archeologie te integreren in het geheel, zodat er ook een groter draagvlak voor ontstaat. We moeten de maatschappelijke perceptie wijzigen en dat is ongelooflijk moeilijk. De Open Monumentendag heeft daaraan bijgedragen als een wervend project voor een brede publieke belangstelling. We willen van de 6 miljoen Vlamingen monumentenwachters maken om ervoor te zorgen dat men daarvan afblijft."

Van Mechelen wil nu hetzelfde gevoel in het archeologische beleid krijgen: "We moeten het integreren in een grote bezorgdheid over ons onroerend erfgoed. We moeten af van het beeld dat het ‘lastige mannen zijn die een werf komen bemoeilijken’."

Bron: dit artikel is gebaseerd op de voorlopige versie van de handelingen van de commissievergadering (pdf)

door Tijl | Beleid | Reacties (0)

Geld voor renovatie Afrika-museum is voorlopig op

Tijdens een vergadering met alle betrokken diensten is gisteren gebleken dat de uitvoering van het federale masterplan voor de renovatie van het Afrika-museum en het park van Tervuren bij gebrek aan middelen grotendeels stilligt. Wel wordt er dit jaar nog gestart met de restauratie van het Spaans Huis, een uniek historisch pand in het park (foto).

"Woordvoerders van de federale Regie der Gebouwen hebben gesteld dat hun masterplan voor de ganse site niet wordt uitgevoerd. Gefaseerd in de periode 2003-2010 zouden zowel het museum, de Franse tuinen als de vijvers worden aangepakt. Door een gebrek aan middelen wordt er momenteel enkel gewerkt aan de koepel," aldus burgemeester Bruno Eulaerts (VLD).

De restauratie van het Spaans Huis, een 12de-eeuws pand in het zuidoostelijk deel van het park, dat in 2003 aan de Vlaamse overheid werd overgedragen, start binnen het jaar. "De Afdeling Bos en Groen heeft laten weten dat de restauratie doorgaat, onafgezien het feit of er een bestemming werd gevonden voor het gerenoveerde pand. Het dossier is klaar en de middelen beschikbaar," aldus Eulaerts.

Het Spaans Huis was oorspronkelijk een banmolen - een molen waar men verplicht en tegen betaling zijn graan moest laten malen - en heeft deze functie gehad tot de 19de eeuw. Het gebouw is uniek in zijn genre. Er bestaat geen enkel ander historisch pand waarvan alle rekeningen vanaf het einde van de 16de eeuw tot nu bewaard zijn gebleven. Sinds de laatste bewoner er in 1981 wegging, is het pand echter vervallen tot een ruïne.

Het park van Tervuren werd begin 2003 gedeeltelijk overgedragen aan het Vlaamse Gewest. De Warande, het Museum voor Midden-Afrika, het rijkscentrum voor wetenschappelijk onderzoek en het Koloniënpaleis bleven federale eigendom en vallen onder het beheer van de Regie der Gebouwen. Het gedeelte met onder meer de Vossemvijver en het Spaans Huis is sindsdien in het beheer van Bos en Groen.

Maar net zoals de rest van het park en ook het museum, had het Spaans Huis toen al jaren te lijden onder een compleet gebrek aan investeringen. "Er was te weinig aandacht van zowel de overheden als de gemeente," zegt het actiecomité SOS Spaans Huis. "Er was ook veel te veel te restaureren en veel te weinig geld. Bovendien wilde niemand voor 2003 investeringen doen, omdat er nog geen duidelijkheid was over wie welk deel van het park in handen kreeg."

Momenteel is er ook nog geen duidelijkheid over de toekomstige bestemming voor het Spaans Huis. Een paar jaar geleden toonde de brouwerij Palm interesse om het gebouw te restaureren en uit te baten, maar die plannen botsten op een njet van Bos en Groen.

Bron: Belga

door Tijl | Erfgoed | Reacties (0)

26 januari 2006

Beschermde molen zet stapje in de wereld

In Klemskerke, bij De Haan, vond gisteren een wel zeer vreemd transport plaats. Een houten windmolen uit de zeventiende eeuw werd er op een oplegger gehesen en enkele honderden meter verderop weer neergepoot. De Geerssensmolen, het dorpsgezicht van Klemskerke, was er immers zo slecht aan toe dat hij dreigde om te vallen.

De gemeenteraad van De Haan zette in april vorig jaar het licht op groen voor de renovatie van de Geerssensmolen, die in 1693 werd gebouwd en sinds 1943 beschermd is als monument. De staakmolen was dringend aan restauratie toe: de wieken waren doorroest en vormden een gevaar voor het verkeer en bezoekers van het nabijgelegen restaurant in het molenhuis. Na overleg met Monumenten en Landschappen werd beslist om de Geerssensmolen in twee fasen te restaureren en maalvaardig te maken. In een eerste stap wordt de molen gedeeltelijk afgebroken en volgt een grondige inspectie. In een tweede stap wordt de molen op een nieuwe plek weer maalvaardig opgebouwd.

Gisteren werd het 34 ton zware molenkot dan van zijn staak genomen en in zijn geheel op een speciale dieplader gezet, die het naar de openbare parking van Klemskerke bracht. Daar krijgt de molen een plaatsje in afwachting van de restauratie. Die restauratiewerken worden geraamd op 400.000 euro, een bedrag dat voor tachtig procent gesubsidieerd wordt door de overheid. "Eerst moeten we op zoek gaan naar een nieuwe plaats voor de molen, want op de huidige plaats kan hij niet draaien, en dat is een voorwaarde voor de subsidiëring," legt schepen Paul Meyers vandaag uit in Het Nieuwsblad. Of hij rechts of links van het Molenhuis komt, zal afhangen van de onderhandelingen. Zodra die knoop doorgehakt is, kan het dossier ingediend worden. We hopen eind dit jaar de werken aan te besteden. Dan kan de molen eind 2008 opnieuw in Klemskerke staan."

Externe link: een kort filmpje van het spectaculaire transport vind je op de VRT-nieuwssite

door Tijl | Erfgoed | Reacties (0)

Arbeider stoot (bijna) op WO II-bom

In de Vlaams-Brabantse gemeente Herent kwam vandaag een explosief stukje erfgoed uit de Tweede Wereldoorlog aan de oppervlakte.

In de wijk 's Herenwegvelden, waar momenteel bouwwerken aan de gang zijn, stootte een kraanman bijna letterlijk op een vliegtuigbom uit Wereldoorlog II. Volgens burgemeester Willy Kuijpers miste de arbeider het gevaarte slechts op een haar. Aangezien het ontstekingsmechanisme beschadigd bleek te zijn, nam de ontmijningsdienst DOVO geen enkel risico en werd de omgeving in een straal van 250m ontruimd. Nog een weetje: het opgegraven restant uit WO II weegt maar liefst 250 kg.

door Niko | In de pers | Reacties (0)

Archeologen en detectoramateurs leggen laatste hand aan consensusnota

Sinds 2004 is een werkgroep van Vlaamse archeologen (afdeling Monumenten en Landschappen, het VIOE, de provinciale archeologen en enkele externe deskundigen) in dialoog met de verschillende Vlaamse verenigingen van detectoramateurs. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan een concensusnota rond de problematiek van metaaldetectoren en aan een deontologische code voor het gebruik ervan.

Dit overleg kwam tot stand op verzoek van het kabinet van Minister van Mechelen en heeft tot doel een oplossing te vinden rond een vrij maar gereglementeerd gebruik van metaaldetectoren in Vlaanderen.

Archeologen die geïnteresseerd zijn in deze ontwerpdocumenten en deze wensen door te nemen om er vrijblijvend suggesties en/of opmerkingen op te formuleren, kunnen dit doen door tot en met 15 februari 2006 contact op te nemen met de Afdeling Monumenten en Landschappen, cel archeologie, t.a.v. Peter Van den Hove, erfgoedconsulent archeologie, tel. 02/5531645.

Afbeelding: Prospector Vlaanderen

door Johan | Beleid | Reacties (0)

Mechelse opgravingen verlengd na unieke vondsten uit 13de eeuw

De stedelijke dienst Archeologie van Mechelen krijgt een maand langer de tijd om opgravingen uit te voeren aan het Minderbroedercomplex in Mechelen. Aanleiding zijn enkele recente vondsten die mogelijk verwijzen naar de periode vóór de komst van de Minderbroeders. Over die periode (12de en begin 13de eeuw) is in Mechelen zeer weinig bekend.

In het kader van het Masterplan Cultuurcentrum Mechelen voert de stedelijke dienst Archeologie sinds 16 november opgravingen uit op het binnenplein van het Cultuurcentrum, de plaats van het voormalige Minderbroedersklooster. De opgravingen zouden een belangrijk stuk geschiedenis van Mechelen kunnen onthullen. "We zijn gestoten op de resten van een kerkelijk gebouw dat dateert uit de 13de eeuw. Die werden er in Mechelen nooit eerder gevonden," zegt projectarcheoloog Raf Ribbens.

De bouwput van de nieuwbouw valt ongeveer samen met een groot deel van de vroegere pandgang, een overdekte gang rondom de centrale binnenplaats. De recente vondsten verwijzen rechtstreeks naar de periode waarin de Minderbroeders zich voor het eerst in de stad zijn gaan vestigen en enkele dateren mogelijk van nog vroeger: drie zilveren muntjes die waarschijnlijk te dateren zijn in het tweede en derde kwart van de 13de eeuw en enkele in Romaanse stijl gebeeldhouwde architectuurfragmenten in Doornikse kalksteen. Deze vondsten doen zelfs denken een eventuele, nooit eerder onderzochte link met de abdij van Sint-Rombout. Het vermoeden groeit dat er in de 12de en het eerste kwart van de 13de eeuw, dus vóór de komst van de Minderbroeders, op deze plaats reeds één of meerdere gebouwen stonden.

"Omdat de onderzoekstermijn normaal gezien op 31 januari zou aflopen en we hier zonder enige twijfel te maken hebben met een unieke kans om meer inzicht te verwerven in de oudste kerkelijke geschiedenis van Mechelen, hebben we aan het College van Burgemeester en Schepenen gevraagd om de onderzoekstermijn met een maand te verlengen," vertelt stadsarcheoloog Bart Robberechts. Gisteren maakte het Mechelse schepencollege bekend dat de start van de nieuwbouw een maand wordt opgeschort. Ook gaat men met de architect bespreken in hoeverre de historische vondsten geintegreerd kunnen worden in de toekomstige nieuwbouw. Goed nieuws voor de archeologen dus. "Het gaat hier echt wel om een uitzonderlijk geval," vult Robberechts aan. "We willen immers niet de indruk wekken dat we met ons onderzoek systematisch voor oponthoud zorgen. In veruit de meeste gevallen kunnen we het onderzoek binnen de afgesproken termijn met goed gevolg afronden."

De definitieve resultaten van het bodemonderzoek worden tegen juni 2006 verwacht, maar tot nu toe werden al zeker 230 skeletten van Minderbroederpaters uit de periode tussen 1300 en 1450 blootgelegd. Op sommige plaatsen werden ook resten van de kisten teruggevonden en zijn de botresten redelijk goed bewaard gebleven zodat verder onderzoek een schat aan informatie kan opleveren over de ouderdom, gezondheid en leefgewoontes van de kloosterlingen. Het Minderbroedercomplex werd in latere periodes enkele keren vernield door een brand. De beeldenstorm in 1566 deed de overgebleven sporen geen goed. "Zeker de vernieling van het klooster door Engelse militairen in 1580 en de ingebruikname van het heropgebouwde klooster door militairen in 1796 betekende doorheen de jaren het definitieve einde van de gebouwen," aldus Ribbens.

Meer info: Archeologisch onderzoek Minderbroedersklooster in Mechelen volop aan de gang (pdf - december 2005)

door Tijl | Opgravingen | Reacties (0)

25 januari 2006

Van zetmeelkorrels tot menselijke evolutie

De analyse van zetmeel is de laatste jaren een belangrijk hulpmiddel geworden voor de interpretatie van archeologische sites. Op woensdag 1 februari geeft de Australische specialist Richard Fullagar aan de K.U.Leuven een lezing over wat je als archeoloog allemaal kunt leren van zo'n kleine zetmeelkorrel.

Planten zijn van groot belang voor de menselijke evolutie omdat ze essentiële voedingstoffen bevatten, en over het algemeen een meer betrouwbare voeding vormen dan dierlijk eten. Voor het bewerken van deze planten werden in de prehistorie stenen werktuigen gebruikt, die hieraan specifieke gebruikssporen en residuen overhielden.

Richard Fullagar is verbonden aan de Universiteit van Sydney in Australië. Tijdens zijn lezing zal Fullagar aan de hand van vijf case-studies, uit Afrika, Australië en Papoea Nieuw-Guinea, het potentieel van zetmeelanalyse voor archeologisch onderzoek aantonen. Het zetmeel leert ons meer over hoe de mens overleefde, evolueerde en overschakelde naar landbouw.

Praktisch: Woensdag 1 februari. 14u. Monseigneur Sencie-Instituut (faculteit Letteren). Lokaal 01.16.
Foto: Ook op deze Laat-Neolitische noedels uit China werd zetmeelanalyse toegepast (Nature)

door Tijl | Lezingen | Reacties (0)

Vacature archeoloog PAM Zuid-Oost-Vlaanderen

Het stadsbestuur van Zottegem zoekt een gemotiveerde m/v voor een tijdelijke betrekking van archeoloog aan het Provinciaal Archeologisch Museum van Zuid-Oost-Vlaanderen. De stad Zottegem zal op een nog nader te bepalen datum een selectieproef houden voor de kandidaten die vóór 31 januari hun sollicitatiebrief hebben ingezonden.

Aanwervingsvoorwaarden:
De minimum leeftijd van 18 jaar bereikt hebben.
Houder zijn van een diploma van universitair onderwijs (2de cyclus), met specialisatie archeologie.

Solliciteren:
Uw schriftelijke kandidaatstelling met CV en kopie diploma richten aan het college van burgemeester en schepenen, Markt 1, 9620 Zottegem

door Jeroen | Vacatures | Reacties (0)

Kristine Magerman - De Gallo-Romeinse munten van Asse

Als pas afgestudeerde archeologe gaf Kristine Magerman op de voorbije Romeinendag een overzicht van de Gallo-Romeinse munten uit Asse en Kester. Aan de hand van losse munt-vondsten besprak ze de opname van deze nederzettingen in de muntcirculatie en bijgevolg de markteconomie van de Romeinen. Voor ArcheoNet geeft Kristine aan de hand van recente vondsten een update van deze gegevens. Lees het interview.

door Johan | Interviews | Reacties (0)

24 januari 2006

Tiende Dag van het Romeinse Aardewerk

Op vrijdag 24 maart wordt in Nijmegen de Tiende Dag van het Romeinse Aardewerk georganiseerd. Zoals gebruikelijk zal er volop gelegenheid zijn om ook over andere vondstgroepen dan aardewerk te spreken. Je kunt aanmelden voor deze dag via aardewerkdag@let.ru.nl, zo mogelijk met het voornemen om een lezing (20 min.) te houden of een korte mededeling (5-10 min.) te doen. Deelname kost € 12.

Foto: Gemarmerde terra sigillata, gevonden bij opgravingen in het St. Josephhof (Nijmegen).

door Tijl | Congressen | Reacties (0)

Vaderschapstest bewijst: Vlamingen stammen af van Germanen

Vlamingen stammen af van Germaanse migranten en niet van de Kelten. Tot die conclusie komt Gerd Mertens (Universiteit Antwerpen) in zijn doctoraatsonderzoek. Hij gebruikte voor zijn onderzoek technieken van de vaderschapstest.

In een representatief staal van de Vlaamse bevolking bekeek Mertens de vraag waarover historici zich al jarenlang het hoofd breken: zijn Vlamingen rechtstreekse afstammelingen van Germaanse migranten uit de vierde eeuw, of zijn we afstammelingen van de Kelten, die nadien cultureel gegermaniseerd raakten?

Mertens bracht via de technieken van de vaderschapstest drie categorieën erfelijke factoren bij de Vlamingen in kaart: hun bloedgroep, weefseltype en DNA. Het is voor het eerst dat dit in Vlaanderen gebeurt. Hij vergeleek die met het profiel van Nederlanders, Duitsers, Fransen en Engelsen, van wie wel al zo'n fylogenetische boom bestaat. Die vergelijking toont wat op basis van taalkundige gegevens al vermoed kon worden: Vlamingen hebben meer erfelijke factoren gemeen met Nederlanders en Duitsers dan met Fransen.

Update (26 januari 2006):
"Echt nieuw is de uitkomst niet," zegt Peter Stabel, professor geschiedenis aan de Universiteit Antwerpen, in de Gazet van Antwerpen. "Uit archeologisch, taalkundig en historisch onderzoek wisten we al dat de bevolking van de late ijzertijd niet te omschrijven valt als Keltisch, wel als Keltisch-Germaans. Deze streken waren een grensgebied. Daarom waren de volkeren die hier leefden, een mix. 'Oude Belgen' zoals Eburonen, Menapiërs, Nerviërs en Morinen waren niet Keltisch, maar half Germaans, half Keltisch. En ze hadden nauwe contacten met de Germaanse stammen van aan de andere kant van de Rijn."

'Kelten' is de naam van een Indo-Europese bevolkingsgroep afkomstig uit Midden-Europa, vermoedelijk ten noorden van de Alpen. Vanaf ongeveer 750 v.Chr. begonnen zij zich in noordwestelijke richting te bewegen, tot zij omstreeks 400 v.Chr. het grootste deel van West-Europa bewoonden. Professor Stabel: "Die Keltische aanwezigheid is in twee fasen verdampt. Zij werden verslagen door de Romeinen en verdreven door de Germanen. De Kelten werden opgejaagd tot in de meest westelijke delen van Europa: Bretagne, Wales, Schotland, Ierland en Galicië. In de rest van Europa verdwenen hun taal en hun cultuur binnen een paar generaties en ontstond een Gallo-Romaanse mengcultuur."

"In de derde eeuw n.Chr. komt de Grote Europese Volksverhuizing op gang. De Germaanse stammen uit Midden-Europa verplaatsen zich naar het westen. Enerzijds worden ze in het oosten opgejaagd door steppevolkeren als de Hunnen, anderzijds emigreren ze vanwege economische redenen naar de rijke Romeinse gewesten. Zo verspreiden ze zich over Europa. Het ging om diverse volkeren: Saksen, Friezen, Juten, Angelen, Vandalen, Goten enzovoort. Zij hadden geen gemeenschappelijk Germaans identiteitsbesef. Tot de belangrijkste Germaanse volkeren behoorden de Franken, die in onze streken en het noorden van het latere Frankrijk hun kerngebied hadden. Vandaar ons gezamenlijk DNA-profiel. Die primitieve Germanen kwamen terecht in de beschaafde wereld van de Gallo-Romanen en pikten die cultuur snel op, inbegrepen het christelijk geloof."

"In het noorden van het huidige België vormden de Franken een meerderheid, maar in het zuiden een minderheid: daar waren er meer Gallo-Romanen. Door het feit dat zowel in het noorden als in het zuiden de minderheid in de loop der eeuwen de taal en de cultuur van de meerderheid overnam, ontstond er een grens tussen de Germanen in het noorden en de Romanen in het zuiden. Dat is de Belgische taalgrens."

Bron: Belga / Gazet van Antwerpen - 26 januari 2006
Afbeeldingen: Wikipedia

door Tijl | In de pers | Reacties (0)

Heeft trouwe truweel last van metaalmoeheid?

Zeer zelden komt het voorwerp in het nieuws, maar zonder kunnen archeologen écht niet: het truweel. Het nieuwste type van het WHS truweel, een klassieker bij archeologen, blijkt echter allesbehalve onverwoestbaar. Dat meldt het archeologische online-magazine The Digger na verschillende klachten uit het veld.

Op talloze opgravingen in de wereld zweren archeologen bij de ijzeren truwelen van het merk WHS. Fabricant Neill Tools, de huidige maker en leverancier van het WHS truweel, introduceerde recent een nieuw ontwerp, dat een betere bescherming voor de knokkels biedt. Ook heeft het een knalrode greep, zodat het truweel beter opvalt tussen de modder en klei (afbeelding rechtsboven). Het gebruikte ijzer, dat nog steeds van de wereldberoemde Sheffield staalkwaliteit is, is nog harder dan het oude ontwerp. Helaas maakt dit type ijzer het nieuwe truweel ook meer breekbaar dan zijn voorganger. Marketing director Derek Thomas geeft de gebreken van het nieuwe type toe: "Het nieuwe type is lichter, vooral op vraag van metselaars. Jammer genoeg blijkt nu dat het minder geschikt is voor archeologisch werk."

Het zijn alleen de truwelen van het nieuwe ontwerp die problemen opleveren bij het graafwerk. Op opgravingen waar deze nieuwe truwelen werden gebruikt, kwamen de truwelen zo vaak voortijdig aan hun einde dat de inkopers van verschillende opgravingsbedrijven besloten hebben om op een ander merk troffel over te gaan. Neill Tools overweegt om het oude ontwerp (afbeelding links), speciaal voor archeologen, te herintroduceren.

Het WHS truweel is het geesteskind van William Hunt and Sons van Brades Steel Works, opgericht in 1793. Het bedrijf werd in 1951 door Brades Nash Industries en in 1961 door Spear and Jackson overgenomen. Neill Tools werd in 1985 eigenaar van Spear and Jackson en daarmee ook van het WHS truweel.

Externe links:
WHS trowel bites the dust? (The Digger)
Give me WHS or give me death! (Assemblage)
Archaeological trowels

door Tijl | Varia | Reacties (0)

23 januari 2006

Militaire teksten en Deir al-Barsha

Voor liefhebbers van het oude Egypte staan er deze week nog twee interessante lezingen op het programma. Op donderdag organiseert Egyptologica Vlaanderen in Gent een lezing over militaire teksten uit het Nieuwe Rijk. Op zondagvoormiddag geeft professor Harco Willems in Brussel een overzicht van de voorbije opgravingscampagnes in Deir al-Barsha.

Egyptologie is een steeds evoluerende wetenschap. Niet alleen archeologische ontdekkingen, maar ook studie van teksten doet onze kennis toenemen. Op donderdag 27 januari gaat Egyptologe Anke Dehuisser dieper in op de studie van militaire teksten uit het Oude Egypte. Wat verstaan we net onder deze teksten? Hoe zijn ze geïnterpreteerd in het verleden en hoe worden ze nu geïnterpreteerd? Wat is de structuur van deze teksten, kenmerkende woordenschat enz. De verschillende interpretaties worden uitgelegd aan de hand van een tekstvoorbeeld.

Praktisch: Donderdag 26 januari. 20u. St.-Bavo Humaniora, Reep 4, 9000 Gent (tegenover het Duivelsteen).
Meer info: Egyptologica Vlaanderen

Sinds 2002 voert de afdeling Egyptologie van de K.U.Leuven opgravingen in het Egyptische grafveld van Deir al-Barsha. De lezing in het Jubelparkmuseum op zondag 29 januari geeft een overzicht van de belangrijkste resultaten tot nu toe en gaat in het bijzonder in op een beroemde scène in een van de graven, die het transport van een kolosbeeld van 7 m hoog toont. Professor Harco Willems bespreekt hoe dat beeld in het landschap van de site ingepast was.

Praktisch: Zondag 29 januari. 10u30. Jubelparkmuseum, Jubelpark 10, 1000 Brussel.
Externe link: Deir al-Barsha

door Tijl | Lezingen | Reacties (0)

Projectmedewerker voor erfgoedklassen gezocht

De Koning Boudewijnstichting zoekt een projectmedewerker om het project 'Erfgoedklassen en burgerschap' op te zetten. Het doel van dit project is Brusselse jongeren te sensibiliseren voor burgerschap door het erfgoed te gebruiken als een middel. Het project wordt ontwikkeld in samenwerking met de Brusselse Staatssecretaris voor Monumenten en Landschappen.

Het project 'Erfgoedklassen en burgerschap' richt zich tot jongeren van 10 tot 18 jaar. De erfgoedklassen starten in de lente van 2006. Het project zal worden opgezet door een permanent pedagogisch team, gecoördineerd door de Koning Boudewijnstichting. In tegenstelling met de traditionele erfgoedklassen, zullen deze klassen niet-residentieel zijn en worden ontwikkeld op basis van een programma dat samen met de leerkracht en de jongeren wordt opgesteld. De activiteiten zullen plaatsvinden op school, in de stad, tijdens de workshops en op de werven - dat alles volgens een programma dat van klas tot klas kan verschillen.

De nieuwe projectmedewerker krijgt een contract van beperkte duur, van februari tot oktober 2006, met een mogelijke verlenging. Geïnteresseerd? Je kunt nog tot 8 februari solliciteren. De volledige vacature vind je hier.

door Tijl | Vacatures | Reacties (0)

Reminder: stichtingsvergadering FVA

Graag herinneren we nog even aan de stichtingsvergadering van het Forum Vlaamse Archeologie (FVA). De vergadering vindt nu vrijdag (27 januari) plaats in het Museum voor Natuurwetenschappen in Brussel (19u). Op de vergadering zullen de ontwerpstatuten voorgelegd worden en worden de effectieve leden en de raad van bestuur van de vzw aangeduid. Je vindt alle info op de FVA-website.

door Tijl | Beleid | Reacties (0)

22 januari 2006

Proefsleuvenonderzoek in Wevelgem

Sinds het begin van 2006 wordt er op het industrieterrein Gullegem-Moorsele (gemeente Wevelgem) proefsleuvenonderzoek verricht door projectarcheologen Nele Eggermont en Nele Vanholme. Voor het eerst verleent de Intercommunale Leiedal, ontwikkelaar van het terrein, zijn medewerking aan een opgraving. Als eerste resultaat kwam één brandrestengraf aan het licht, wat aanleiding kan geven tot verder archeologisch onderzoek.

Het onderzoek dat nu aan de gang is, situeert zich in een tweede fase van de ontwikkeling van het terrein van 30ha groot. In een eerste fase was enkel een controle van de wegkoffers mogelijk, wat werd uitgevoerd door Sam De Decker, beleidsarcheoloog voor West-Vlaanderen bij Monumenten&Landschappen. Door de kleinschaligheid van het onderzoek kon men enkel besluiten dat er wat ijzertijdmateriaal aan de oppervlakte kwam.

Voor de tweede fase bekostigen Leiedal en de gemeente Wevelgem twee archeologen en de kraankosten. Het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed (VIOE) staat in voor de wetenschappelijke begeleiding en het materiaal. De verwachtingen voor het onderzoek waren archeologisch moeilijk in te schatten. Luchtfoto’s, kaarten en historische bronnen leveren weinig relevante informatie. Bovendien is er in de streek nog niet veel archeologisch onderzoek verricht. Prospecties op het terrein brachten vooral vrij recent aardewerk aan het licht.

Zo kan dit proefsleuvenonderzoek deze archeologische blinde vlek meer kleur geven. Na een tweetal weken is het voorlopige resultaat één brandrestengraf, dat echter nog geen dateerbaar materiaal opleverde. Maar op basis van deze vondst is het misschien mogelijk dat ook op de andere delen van het terrein onderzoek aan de orde zal zijn.

Meer info: Sam De Decker (0473/94 39 37)

door Jan | Opgravingen | Reacties (0)

Tongerenaren kunnen gratis museumcollectie bezichtigen in gevangenis

De inwoners van Tongeren kunnen vanaf 1 april gratis de museumcollectie van het Provinciaal Gallo-Romeins Museum in de oude gevangenis van Tongeren bezichtigen. De topstukken van het museum zullen vanaf mei gratis te zien zijn in het inmiddels volledig gerestaureerde Munthuis op het begijnhof in Tongeren. Dat heeft burgemeester Carmen Willems (VLD) van Tongeren vandaag bekendgemaakt.

Het Provinciaal Gallo-Romeins Museum in Tongeren sloot op 30 december voor twee jaar de deuren wegens uitbreidingswerken. Tijdens de laatste openingsweek konden bezoekers de vaste collectie van het museum al gratis bezichtigen. Nu wordt de collectie voor twee jaar ondergebracht in het leegstaande gevangeniscomplex aan het stadspark De Motten in Tongeren.

Het Provinciaal Gallo-Romeins Museum in Tongeren verwelkomde in november van vorig jaar zijn één miljoenste bezoeker. Sinds de heropening van het vernieuwde museum in 1994 groeide het bezoekersaantal in tien jaar tijd van 20.000 naar 150.000 per jaar. De almaar stijgende bezoekerscijfers noopten dan ook tot een uitbreiding van het bestaande museum, aldus Willems.

De uitbreidingswerken starten in het voorjaar. Het museum wordt bijna twee keer zo groot. De kostprijs van de uitbreiding bedraagt 13,5 miljoen euro.

Bron: Belga

door Tijl | Varia | Reacties (0)

Leuvens genootschap wil archeologisch onderzoek Barbarasite

Het Leuvens Historisch Genootschap eist een nauwkeurig archeologisch onderzoek van de ondergrond van de Barbarasite in het centrum van Leuven vooraleer dit najaar gestart wordt met grootschalige werken. Op die plaats situeert zich volgens het Genootschap de oudste kern van Leuven. Gisteren stelde burgemeester Louis Tobback er alle vertrouwen in te hebben dat het onderzoek er komt.

Het Genootschap wijst er in zijn tijdschrift op dat volgens diverse wetenschappers langs deze bocht van de Dijle "de bakermat, de geboorteplaats van Leuven ligt." "Het is dus de meest gevoelige en meest kwetsbare plek van de stad. Onder meer de Gallo-Romeinen en de Vikings hebben hier sporen nagelaten. Heel Vlaanderen kijkt toe hoe Leuven met zijn relicten zal omgaan," aldus de organisatie.

De heemkundigen vragen de stad Leuven om op te treden. "De archeologische dienst van de stad moet hier zijn verantwoordelijkheid nemen. De universiteit staat klaar om het onderzoek bij te staan." Voorzitter Paul Reekmans (foto) verwijst naar de Leuvense professoren Mertens, Provoost en Lodewijckx, die de plek aanduiden als de eerste kern van de stad. "Het gaat niet alleen over de geschiedenis van Leuven. De hele regio is hier bij betrokken. Heel Vlaanderen kijkt toe hoe Leuven met de relicten van de geschiedenis omgaat. Er moet gewerkt worden aan een Barbarasite, laat het geen barbarensite zijn."

Burgemeester Louis Tobback (sp.a) begrijpt de ongerustheid van het Genootschap niet goed. "Archeologische opgravingen zijn altijd gepland bij dit soort van werkzaamheden," zegt Tobback dit weekend in De Standaard. De privé-investeerder neemt in dit geval contact op met de bevoegde Vlaamse archeologische dienst. Die zal de werkplaats prospecteren. Dat gebeurde ook aan het Martelarenplein en daar stootten we op resten van de originele stadsmuur.''

Het braakliggend terrein tussen de Minderbroeders- en de Drinkwatersstraat is eigendom van KBC en wordt nu nog gebruikt als parking. Het nieuwbouwproject, dat onder meer voorziet in 215 woningen, wordt gerealiseerd op deze parking en op gronden waar zich nu het KBC-blok aan de Dijle bevindt. Dat laatste zal worden afgebroken. De eerste bouwfase start tegen eind dit jaar.

Externe link: Leuvens Historisch Genootschap

door Tijl | In de pers | Reacties (0)

21 januari 2006

Lezing 'Wist Ambiorix ook al waar zijn Stella stond?'

In het kader van de reeks 'Raveschotlezingen' nodigt de Stad Gent dit jaar archeoloog Luc Van Impe (VIOE) uit als gastspreker. Hij biedt een geïllustreerde lezing aan over ‘Archeologie en één van haar problemen: wist Ambiorix ook al waar zijn Stella stond?’.

Praktisch: De lezing is voor iedereen toegankelijk. Ze vindt plaats in de Joan Vandenhoutezaal van het Gravensteen op donderdag 26 januari 2006 om 20 uur. Voor meer inlichtingen kan u terecht bij de Dienst Stadsarcheologie, De Zwarte Doos, Dulle-Grietlaan 12, B-9050 Gentbrugge (tel. 09/266.57.60, fax 09/266.57.87, e-mail: stadsarcheologie@gent.be).

door Bart | Lezingen | Reacties (0)

Colloquium 'Financiën in de oudheid'

Met een driedaags internationaal colloquium brengt de academische wereld volgende week hulde aan prof. Raymond Bogaert. Het congres zal dan ook volledig in het teken staan van zijn specialisme: financiën en bankwezen in de Oudheid. Voor meer info over het colloquium kan u hier terecht.

door Bart | Congressen | Reacties (0)

20 januari 2006

Raakvlak onderzoekt middeleeuwse huisresten in Brugs stadscentrum

Reeds enige tijd volgt de intergemeentelijke archeologische dienst Raakvlak de bouwwerkzaamheden aan het pand Sint-Niklaasstraat 14 in het Brugse stadscentrum. De site ligt op dezelfde zandrug waarover ooit de Romeinse weg van Oudenburg naar Aardenburg liep. De archeologen hopen er dan ook sporen terug te vinden van de oudste bewoning.

De huidige nummers 14, 16 en 18 van de Sint-Niklaasstraat werden omstreeks het einde van de 19de eeuw gebouwd op de plaats waar vroeger het SInt-Niklaasgodshuis stond. Dit was niet enkel een godshuis maar ook een hospitaal. De eerste sporen over de oprichting van een godshuis vinden we in een charter van 25 augustus 1388 terug. Het was de bedoeling om "dat grote huus dat staed inde Mostaerdstrate twelke wilen was Eustache Beerchs gheordonneert ende ghegheven es omme daer in te wuenne aerme ende verweecte liden van aelmoesenen totte zesse of meer". Uiteindelijk werd de aanvraag voor een kapel met toren en klok goedgekeurd in 1391. In 1394 werd toestemming verleend voor de oprichting van "eenen hospitael ende godshuus". Het gebouw is te herkennen op de kaart van Marcus Gerards.

De nieuwbouwwerken aan het pand Sint-Niklaasstraat 14 omvatten ook de aanleg van een kelder en parkeergarage. Een dergelijke ingreep in het bodemarchief zou volgens de strategie die Raakvlak sedert enige tijd toepast, moeten voorafgegaan worden door de volledige opgraving van het terrein. Door omstandigheden kon dit evenwel niet gebeuren. In samenspraak met bouwheer, architect en aannemer kon er gelukkig een uitgebreide werfcontrole plaatsvinden. In een eerste fase werd de onderschoeiing van alle zijmuren opgevolgd. Vervolgens kon het uitgraven tot op een diepte van ongeveer vier meter, begeleid worden. Op verschillende plaatsen werd de aanzet van een bakstenen muur waargenomen. In een aantal gevallen ging het om muurwerk, bestaande uit bakstenen met een lengte van 28 cm of meer.

In het westelijke deel van het terrein werden resten van een muur gevonden die grotendeels uit natuursteen was opgetrokken. Het muurwerk bestond uit tufsteen, een vulkanische steensoort uit het Eifelgebied, die op een laag veldsteen was gebouwd. De muur vertoonde een deuropening, die in een latere fase met baksteen was opgevuld (foto). Eén der smeedijzeren duimen waarop de deur vermoedelijk draaide werd in situ terug gevonden. Het gebruik van natuursteen impliceert een vroege datering. Welicht zijn de aangetroffen resten te dateren in de late twaalfde, vroege dertiende eeuw.

Externe link: Nieuwsbrief: Middeleeuwse gebouwresten aan de Sint-Niklaasstraat

door Bart | Opgravingen | Reacties (0)

19 januari 2006

Conferentie Cultureel Erfgoed Vlaanderen-Nederland (CVN) op 17 maart

Op vrijdag 17 maart vindt in Den Haag de slotconferentie plaats van het Cultureel Erfgoed Vlaanderen-Nederland (CVN). De conferentie werd voorbereid door 4 werkgroepen: 'Roerend Erfgoed', 'Onroerend Erfgoed', 'Onderwijs en Vorming' en 'Publieksbereik en Ontsluiting'. In de voormiddag toetsen de werkgroepen in afzonderlijke secties hun bevindingen aan de visie van ambtenaren en afgevaardigden van erfgoedorganisaties. In de namiddag brengen ze plenair verslag uit en is er een reactie van de beleidsverantwoordelijken.

Praktische info: De conferentie vindt plaats in de Tweede Kamer, Binnenhof 1A in Den Haag, op vrijdag 17 maart 2006. Deelname is kosteloos, maar men wordt verzocht zich vóór 17 februari in te schrijven via onderstaand adres. Gelieve U ook tot dit adres te wenden voor verder informatie.

Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland
Belliardstraat 15-17, bus 4
BE-1040 Brussel
Tel: 0032/(0)25026842 - Fax: 0032/(0)25028436 - Email

door Johan | Congressen | Reacties (0)

Meulebeekse Herentmolen in glorie hersteld

De Herentmolen langs de Gentweg in Meulebeke (West-Vlaanderen) werd door de eigenaars, het echtpaar Lieve en Michel Allaert, en met financiële steun van de gemeente Meulebeke, de provincie en het Vlaamse Gewest gerestaureerd. Op de West-Vlaamse Molendag van zondag 11 april kan het publiek met dit uniek monument kennismaken.

De restauratie van de molen duurde ruim twee maanden en kostte bijna 50.000 euro. De premie van het Vlaams Gewest bedroeg ruim 23.200 euro en de gemeente Meulebeke leverde een bijdrage van net geen 7.000 euro. De provincie betaalde verder vijftien procent van de werken, waardoor het kostenplaatje voor de eigenaar beperkt bleef tot twintig procent. De Herentmolen kent een lange geschiedenis. "De eerste vermeldingen dateren uit 1575", aldus cultuurverantwoordelijke Veva Baert. "Ooit telde Meulebeke zestien molens en de Herentmolen is het oudste bewaard gebleven exemplaar."

In de loop der eeuwen kreeg de molen veel te verduren. Zo ontsnapte de molen in 1886 nipt aan een blikseminslag, maar tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het bouwwerk toch compleet vernieuwd. Ter vervanging werd een staakmolen op torenkot met vliegende gaanderij opgericht. De familie Loncke, die tot dan tweehonderd jaar molenaar en eigenaar van de Herentmolen was, verkocht de molen in 1927 aan de familie Allaert. Tot 1941 woonden zij in de molen en deed het torenkot dienst als woonhuis, waarna het een opslagplaats werd.

Na de restauratiewerken is eigenaar en bewoner Michel Allaert tevreden met het resultaat: "Mijn hele leven draait rond deze molen, ik heb er mijn ziel aan verloren. Mijn vader Maurice was molenaar van beroep. Zelf maal ik ook nog graan met de molen, maar enkel als hobby", aldus Michel Allaert. "Wie wil, kan op aanvraag zijn graan laten malen. De molen draait evenwel regelmatig, ook als er niet moet gemalen worden. Dat is goed voor het mechanisme en een draaiende molen oogt bovendien mooi in het landschap."

De man is echt aan molens verknocht. Zo bouwde hij naast de Herentmolen nog een miniatuurmolen die half zo groot is als de Poelbergmolen van Tielt.

Praktische info: Geïnteresseerden kunnen na telefonische afspraak (051/40.03.67) de molen bezoeken.

Bron: Het Nieuwsblad, 19 januari 2006
Foto's: Meulebeke.be en wwmolens.be

door Johan | Erfgoed | Reacties (0)

18 januari 2006

Contactdag 'Archeologie van de Metaaltijden' 2006

De Cel Archeologie van de Metaaltijden en de FNRS-Contactgroep 'Études Celtologiques et Comparatives' nodigen u graag uit op de 14de editie van ‘Lunula’, de contactdag voor Metaaltijden. Die vindt dit jaar plaats op zaterdag 18 februari 2006 in het Koninklijk Museum van Mariemont. Deze week is ook het volledige programma bekendgemaakt.

Die ziet er als volgt uit:

9h30-10h00
ONTVANGST

10h00-10h15
Marc Lodewijckx, René Pelegrin & Kathleen Verfaillie
Evaluatie van de Brons- en IJzertijdsporen in de Noorderkempen

10h15-10h30
Ludovic Lan
Deux pointes de lance inédites du Bronze final issues de la collection Ernest Demaret (Mont-Saint-Guibert, Brabant wallon, Belgique)

10h30-10h45
Stijn Arnoldussen & Quentin Bourgeois
Expressing monumentality: some observations on the dating of Dutch Bronze Age Barrows and settlement sites

10h45-11h00
Eric Lohoff
Een woonerf uit de Midden-Bronstijd te Hoogwoud-Oost (NL, prov. Noord-Holland)

11h00-11h30
PAUZE

11h30-12h15
Mike Pearson (University of Sheffield)
The Mummies of Cladh Hallan (South Uist, Outer Hebrides, Scotland)

12h15-12h30
Nico Sprengers
Ringwalheuvels in de Kempen (België en Nederland)

12h30-14h00
PAUZE

14h00-14h30
Bernard Lambot
Les tombes à char et à harnachement de cavalier de Bourcq (Ardennes) et de Prunay (Marne)

14h30-14h45
Roy van Beek
Grafvelden van de Midden-IJzertijd tot en met de eerste eeuw A.D. in Oost-Nederland

14h45-15h00
Anne Lehoërff
Quand le métal paraît. Apologie de l'étude des alliages cuivreux à Lille

15h00-15h15
Sébastien Thoron
Approche comparative sur les enclos circulaires du début de l’âge du bronze entre le nord de la France et les Flandres belges

15h15-15h45
PAUZE

15h45-16h30
Doris Pany
Working in a saltmine - everyday life for the Hallstatt females?

16h30-16h45
Wijnand van der Sanden
Een ijzeren maliënkolder in een grafheuvel bij Hoogeveen (NL, prov. Drenthe)

16h45-17h00
Rica Annaert
Een ‘vorstengraf’ uit de Vroege IJzertijd in Edegem-Buizegem (B, prov. Antw.)?

17h00-17h15
Caroline Leterme
Fouille d’une tombelle de La Tène “Am Gericht” à Grüfflingen, commune de Burg-Reuland (Communauté germanophone)

17h15-17h30
Geert Verbrugghe
Sondages systématiques et décapage extensif d'installations rurales protohistoriques : l'exemple du site champenois de Perthes (Haute-Marne, France)

Routebeschrijving naar het Koninklijk Museum van Mariemont (Chaussée de Mariemont 100, B-7140 Morlanwelz):

Via de weg:
E19 : Afrit 20 (Feluy), richting Thuin via N59 >>> Mariemont
E42 : Afrit 18/18b (Chapelle-Lez-Herlaimont), richting Thuin via N59 >>>
Mariemont, afrit 19 (Manage), richtinig Mariemont

Met het openbaar vervoer:
Station La Louvière-Centre: bus 30, 130, 80, 82, richting Morlanwelz,
bushalte: La Hestre

Meer info: www.archaeology.ugent.be

door Bart | Congressen | Reacties (0)

Vacature erfgoedonderzoeker

Het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE) zoekt een historicus, geograaf of archeoloog voor een historische studie van dijken en dijkdoorbraken in het Scheldebekken in het kader van het Sigmaplan.

Het belang van dit project ligt onder andere bij het herkennen van potentiële risicozones bij de aanleg en het onderhoud van nieuwe dijken. Vroegere dijkdoorbraken stellen immers specifieke problemen voor het actueel onderhoud en de aanleg van dijken. Volgend op deze studie kunnen dan ook vervolgstrategieën ontwikkeld worden die een optimale en veilige inrichting van overstromingsgebieden moeten garanderen.

Meer info vindt u hier (pdf).

door Jeroen | Vacatures | Reacties (0)

Birger Stichelbaut wint provinciale prijs kunstgeschiedenis & archeologie

De provincie Oost-Vlaanderen heeft haar vierjaarlijkse Provinciale Prijs voor Kunstgeschiedenis en Archeologie 2005 toegekend aan Birger Stichelbaut voor zijn inzending "Belgische militaire luchtfotografie tijdens WO I. Historische studie, luchtfoto-interpretatie en inventarisatie van zichtbare sporen. Een bijdrage tot de Vlaamse battlefield archaeology". Aan de prijs is een geldsom van 2500 euro verbonden.

De prijs voor kunstgeschiedenis en archeologie wordt om de vier jaar toegekend op basis van een recente publicatie. In de tussenliggende jaren worden prijzen uitgereikt aan verdienstelijke werken op het gebied van volkskunde, heemkunde en genealogie. Ze worden telkens toegekend aan een Oost-Vlaamse onderzoeker, of omwille van een Oost-Vlaams onderwerp.

Birger Stichelbaut kreeg de provinciale prijs voor zijn licentiaatsverhandeling uit 2004. Daarin gebruikte hij militaire luchtfoto's uit de Eerste Wereldoorlog om materiële relicten uit die periode te bestuderen. Met behulp van recente cartografische technieken als anagliefen en digitale terreinmodellen kon hij een heleboel structuren die destijds opzettelijk waren gecamoufleerd, juister interpreteren. De meeste van de foto's hebben ook een voldoende hoge densiteit en variatie op chronologisch en geografisch vlak om als basis te dienen voor nieuw digitaal en analoog cartografisch materiaal dat gemakkelijk in het huidige kadaster kan worden ingepast. De ontwikkelde methodologie kan dan ook uitgroeien tot een onmisbaar werkinstrument voor de bescherming, waardering en beheer van het oorlogspatrimonium.

Birger is voltijds wetenschappelijk medewerker aan de Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa (UGent). Het voorbije jaar werkte hij op de verdere digitalisatie van oorlogssporen met historische luchtfoto's in het kader van PLANARCH en CULTURE 2000 en aan de archeologische inventarisatie van Jabbeke en Zuid-Brugge met schuine luchtfoto's (in samenwerking met RAAKVLAK). Momenteel bereidt hij een doctoraat (FWO) voor met de titel ‘Militaire luchtfotografie tijdens WO I: een archeologisch perspectief'. De verdediging is voorzien in 2009.

U kan nog steeds meedingen voor de jaarlijkse Provinciale Prijs voor Geschiedenis 2006. Het reglement kan u hier nalezen.

Externe link: Interview met Birger Stichelbaut (februari 2005)

door Bart | Varia | Reacties (0)

17 januari 2006

Nieuwe website voor het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed

Het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE) heeft een nieuwe website. Hierin wordt alle onderzoeksinformatie naar archeologie, monumenten en landschappen in Vlaanderen gebundeld. De nieuwe webpagina luistert bovendien naar een handige url: www.vioe.be. Ondertussen werkt het VIOE verder aan een digitale beeldbank, die binnen enkele maanden online zou komen.

Het VIOE doet zelf regelmatig opgravingen en voert conservaties en restauraties uit. De resultaten worden gepubliceerd in Archeologie in Vlaanderen of in het tijdschrift M&L. Daarnaast vind je informatie over lezingen, tentoonstellingen, colloquia ... in verband met erfgoedzorg. Het VIOE bezit ook een rijke bibliotheek, die dagelijks toegankelijk is. Dit en nog veel meer vind je op deze nieuwe website.

Externe link: VIOE

door Johan | Websites | Reacties (0)

Vacatures bij Grontmij en gemeente Delft (Nederland)

Uit de vacaturebank van de Stichting Nederlandse Archeologie (SNA) rollen deze week weer 2 nieuwe vacatures. Enderzijds zoekt het advies- en ingenieursbureau Grontmij een medior/senior archeoloog die zelfstandig projecten kan uitvoeren in de Regio Zuid. De gemeente Delft, in de provincie Zuid-Holland, gaat op zoek naar een senior archeoloog voor het Vakteam Archeologie van de stad en de randgemeenten.

Meer info vindt U in de SNA-Vacaturebank.

door Johan | Vacatures | Reacties (0)

Universiteit Vrije Tijd: geschiedenis en archeologie op ieders maat (2)

Ook dit voorjaar wil Universiteit Vrije Tijd Davidsfonds uw kijk op mens en samenleving van gisteren, vandaag en morgen verruimen. Ervaren docenten van alle Vlaamse universiteiten en conservatoria doen waar ze goed in zijn: de liefde voor hun vak overbrengen op een leergierig publiek. Zet vandaag nog uw eerste stap, verken het ruime aanbod en vind een cursus op uw maat, in uw buurt.

Universiteit Vrije Tijd is aanvaard door de Vlaamse Gemeenschap als landelijk gespecialiseerde instelling rond het thema geschiedenis. De cursussen overspannen dan ook het ganse gamma aan menselijke era's, van prehistorie tot de postmoderne tijd. Diverse cursussen zijn specifiek toegespitst op archeologie en geschiedenis. Een overzicht van het aanbod:

"Rond Minos, Ariadne, Daedalus. Paleizen, steden en beschavingen van Kreta” door Klaas van Steenhuyse
Eerste cursusdag: vrijdag 20 januari in Kortrijk

"Botbreuken, steekwonden en andere letsels. Oorzaak en behandeling, van de farao’s tot nu" door prof. Paul Broos
Eerste cursusdag: zaterdag 21 januari in Mechelen

"Vagebonden, ketters, zigeuners en andere zondebokken. Marginalen in de geschiedenis" door prof. Fernand Vanhemelryck
Eerste cursusdag: maandag 30 januari in Gent

"Van Lucy tot de Homo sapiens. De mens in de prehistorie" door prof. Pierre-Marie Vermeersch
Eerste cursusdag: donderdag 2 februari in Mortsel

"Over Roeland, Parzifal en de Graal. Middeleeuwse literatuur in Europa" door prof. Jozef Janssens
Eerste cursusdag: maandag 6 februari in Schilde

"Redenaar, politicus en strafpleiter. Cicero in turbulent Rome" door prof. Randall Lesaffer
Eerste cursusdag: vrijdag 17 februari in Aarschot

"Het penitentiaire labyrint. De geschiedenis van de Belgische gevangenissen" door prof. Fred Stevens
Eerste cursusdag: vrijdag 17 februari in Tongeren

"Van stadstaat tot keizerrijk. Filosofie en religie in de Griekse wereld" door prof. Herman De Ley
Eerste cursusdag: maandag 20 februari in Zottegem

"Tussen chaos en vernieuwing. Cultuurgeschiedenis van de late Middeleeuwen" door prof. Raoul Bauer
Eerste cursusdag: dinsdag 21 februari in Aartselaar

"Oorlogen en krijgslieden in bewogen tijden. Legers en burgers in de Spaanse Nederlanden (1555-1701)" door prof. Etienne Rooms
Eerste cursusdag: dinsdag 21 februari in Ieper

"Katharen en andere ketters in de Middeleeuwen. De strijd om het juiste geloof" door prof. Raphaël de Keyser
Eerste cursusdag: woensdag 22 februari in Leuven

"Polis, imperium en municipium. Lokale samenlevingen in de antieke wereld" door prof. Robert Duthoy
Eerste cursusdag: vrijdag 24 februari in Sint-Niklaas

"Meesterlijke Middeleeuwen. Miniaturen van Karel de Grote tot Keizer Karel (800-1550)" door prof. Brigitte Dekeyzer
Eerste cursusdag: zaterdag 25 februari in Antwerpen (met excursie)

"Van ‘demokratia’ tot ‘democratie’. Hoogtepunten en keerpunten in het politieke denken" door prof. André Van de Putte
Eerste cursusdag: dinsdag 28 februari in Genk

"De waarheid achter Caesar. Romeinen in onze gewesten" door prof. Hugo Thoen
Eerste cursusdag: donderdag 2 maart in Roeselare (met excursie)

"Kreta. De wieg van Europa" door prof. Jan Driessen
Eerste cursusdag: maandag 6 maart in Brussel

"Van prinsen en jonkers. Een geschiedenis van de adel in onze gewesten" door prof. Paul Janssens
Eerste cursusdag: maandag 6 maart in Knokke-Heist

"Waar Oost en West elkaar ontmoeten. Carthago en de Grieken” door prof. Roald Docter
Eerste cursusdag: dinsdag 7 maart in Eeklo

"Goden, graven en farao’s. 3000 jaar Oud-Egyptische beschaving" door Marleen Reynders
Eerste cursusdag: donderdag 9 maart in Ninove

Dit is slechts een greep uit het ruime aanbod van Universiteit Vrije Tijd. Voor verdere informatie verwijzen we graag naar de website van Universiteit Vrije Tijd Davidsfonds.

door Bart | Lezingen | Reacties (0)

16 januari 2006

Erfgoed kleurt je dag

Op zondag 23 april wordt de zesde editie van de Erfgoeddag georganiseerd. Honderden musea, archiefinstellingen, heemkringen, cultuurdiensten en andere erfgoedzorgers laten je via alle kleuren van de regenboog kennis maken met het cultureel erfgoed in Vlaanderen en in Brussel. Met het thema ‘in kleur’ staat nu al vast dat het een bonte Erfgoeddag zal worden. We geven je alvast een voorsmaakje uit het programma...

Erfgoeddag belicht dit jaar de historische en actuele omgang met kleur. Je (her)ontdekt de betekenissen van kleur. Geel bijvoorbeeld, associëren we vandaag met zon, vitamine C en gezondheid. In de middeleeuwen lag het anders en stond geel voor zotheid, smart en oorlog.

Dat het cultureel erfgoed allesbehalve grijs of stoffig is, bewijzen de bijzonder kleurrijke verhalen die het erfgoed oplevert. Er zijn ook boeiende verhalen over de oorsprong van pigmenten en kleurstoffen zoals indigo, een blauwe kleurstof gemaakt van planten uit India. Of over het scharlakenrood dat gewonnen werd uit de cochenilleluis, een kleurstof waarop Spanje enkele eeuwen lang het monopolie bezat.

Op de Erfgoeddag zijn er meer dan 700 gratis activiteiten die je het erfgoed via kleur laten ontdekken. Hieronder krijg je alvast een voorsmaakje uit het programma.

In het MoMu in Antwerpen kan je naar een tentoonstelling over historische modekleuren. Wie schilderwerken op stapel heeft staan, kan gratis advies krijgen in het kleurenkabinet in Gent. In Turnhout tonen restaurators hoe je kleuren in oude voorwerpen zo goed mogelijk kan bewaren. En voetbalfan of niet, maar in het Sportimonium in Hofstade hoor je meer over de oorsprong van onze Rode Duivels. Heb je tot slot even genoeg van al dat kleurengeweld, dan kan je naar het S.M.A.K. in Gent waar kleurloosheid centraal staat via witte, zwarte en grijze kunstwerken.

Ook dit jaar is er heel wat te doen voor kinderen. Zo kan je in Brussel een workshop hennaschilderen volgen, in het Stadsarchief van Brugge kan je je eigen wapenschild ontwerpen en inkleuren en in Sint-Niklaas is er een zoektocht naar het zwarte manneke. Voor én na de Erfgoeddag kunnen kinderen tussen 8 en 12 jaar een gratis doeboekje ophalen in de openbare bibliotheek. In het boekje geeft Eddie, de grijze muis je allerlei tips en weetjes over kleur.

In het Allard Pierson Museum in Amsterdam loopt overigens nog tot 26 maart de interessante tentoonstelling 'Kleur! Bij Grieken en Etrusken'. Het is voor ons bijna niet voor te stellen dat de witmarmeren of kalkstenen beelden en de kleikleurige kleine beeldjes uit de Oudheid vaak waren beschilderd met felle, bonte kleuren. Ook antieke tempels werden beschilderd. De Oudheid was dus veel kleuriger dan wij tegenwoordig nog zien. Op de tentoonstelling vind je niet alleen grote, beschilderde standbeelden, maar ook Grieks aardewerk, fijne terracotta figuurtjes, Etruskische askisten en versieringen van Etruskische tempels. De objecten tonen een glimp van de kleurrijke wereld van de Klassieke Oudheid.

Meer info: Alle activiteiten op de Erfgoeddag zijn gratis en lopen van 10u tot 18u. De volledige informatie over de Erfgoeddag vind je vanaf half maart op erfgoeddag.be of in de gratis programmabrochure. Je vindt de brochure in de openbare bibliotheek en je kan ze bestellen bij de Vlaamse Infolijn (0800 3 02 01) of via erfgoeddag.be.

door Tijl | Evenementen | Reacties (0)

De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen

De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen is een van grootste levende monumenten in de Lage Landen. In een nieuwe publicatie neemt classicus Patrick De Rynck je mee door de bewogen geschiedenis van de Antwerpse kathedraal. Het boek vertelt over de Beeldenstorm, de calvinistische zuivering en de kunstroven in de Franse periode. Dit boek, uitgegeven bij Ludion, is de uitgelezen gezel bij een bezoek aan de kathedraal.

Met classicus Patrick De Rynck als gids heeft de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Antwerpen voor de lezer geen geheimen meer. In korte, vlot geschreven hoofdstukken, op smaak gebracht met verhelderende kaders en verrassende anekdotes, laat hij je het verleden opnieuw beleven. Deze fraai geïllustreerde publicatie brengt het verhaal van de kathedraal niet alleen in woorden, maar ook en vooral in beelden. Die worden telkens geschiedkundig en cultuurhistorisch geduid en sluiten naadloos aan op de tekst. Ze is al eeuwenlang een Godshuis, maar herbergt ook meesterwerken uit de kunstgeschiedenis, waaronder een aantal prachtige schilderijen van Peter Paul Rubens.

Praktisch: Deze uitgave telt 88 bladzijden en kost 15 euro. Uitgever: Ludion.

door Tijl | Publicaties | Reacties (0)

Paleoconferentie op 12 februari

In juli 2005 vond een team van Belgische amateur- en professionele paleontologen bij opgravingen in het Russische Blagoveschensk meer dan 260 fossielen van dinosauriërs. Tijdens de paleoconferentie op 12 februari kan je, aan de hand van lezingen en beeldmateriaal over de expeditie, meer te weten komen over hun ontdekkingen.

Hoe zijn de dinosauriërs nu echt uitgestorven? Was het door een meteorietinslag? Na opgravingen in het Amoergebied (tussen China en Rusland) kwamen nieuwe en minder bevooroordeelde visies over de biodiversiteit van de dinosauriërs aan het licht. Elf enthousiaste amateur-paleontologen mochten met de deskundigen van het museum meegraven.

Praktisch: Zondag 12 februari, vanaf 11u. Museum voor Natuurwetenschappen (Vautierstraat 29, Brussel). Programma. Vergeet niet te reserveren op 02/627.42.52.
Externe link: De paleotrip

door Tijl | Congressen | Reacties (0)

15 januari 2006

Ename Internationaal Colloquium: 'Who owns the Past?'

Als onderdeel van hun continue inzet tot discussie en reflectie over de rol van erfgoed in de moderne samenleving, organiseren het Departement Cultuur van de Provincie Oost-Vlaanderen en het Ename Centrum het vierdaagse congres 'Who owns the Past?' (22 tot 25 maart). Er wordt bijzondere aandacht geschonken aan de problematiek van de publieke rechten en verantwoordelijkheden bij de bewaring en interpretatie van het culturele erfgoed.

Sinds het colloquium van vorig jaar ('Memory and Identity') werd het duidelijk dat op veel plaatsen in de wereld erfgoed bedreigd wordt door conflicten. Voorbeelden uit de Verenigde Staten, Vietnam, Israël, Palestina, Zuid-Afrika en sites ter nagedachtenis aan de Holocaust in Europa tonen aan hoe het verleden een onderwerp van strijd kan vormen. Maar, zoals bleek uit de toenmalige lezingen, tegenstrijdige historische ideeën kunnen overwonnen worden door productieve interculturele dialogen. Dit jaar zal het Ename Internationale Colloquium zich toespitsen op de uitdagingen die het erfgoed binnen onze moderne multiculturele gemeenschappen met zich meedraagt.

Onderzoeksthema's: De problematiek concentreert zich op punten van diversiteit, inclusiviteit en betwiste eigendomsrechten. De vier hoofthema's van dit jaar zijn dan ook 'Wetenschap en historische diversiteit', 'Publiek erfgoed', 'Sites van bewustwording' (foto linksboven) en 'Erfgoedbeleid'.

Indienen van papers: Deelnemers aan het congres worden vriendelijk uitgenodigd case studies voor te leggen (max. 500 woorden) met betrekking tot één van bovenstaande thema's. Deze papers zullen dan tijdens de workshops van de speciale Ronde Tafeldag (tweede dag) bediscussieerd worden. De papers kunnen per e-mail verzonden worden naar Claudia Liuzza of ingesloten worden bij het inschrijvingsforumulier. Alle auteurs worden verzocht al hun contactgegevens te vermelden. De deadline voor de case study is 15 februari 2006.

Praktisch: Het Colloquium wordt van 22 tot en met 25 maart gehouden in het Provinciehuis in Gent. Deelnameplaatsen zijn beperkt. De all-in formule tot deelname kost 175 euro. Meer informatie vindt U in de Engelstalige brochure (pdf) of kunt U opvragen per email.

Externe link: Ename Center

door Johan | Congressen | Reacties (0)

De piramides aan de hand van de nieuwste ontdekkingen

Egyptologie is weer een 'hot item', getuige de persaandacht die momenteel aan het onderwerp gewijd is. Soms is het echter moeilijk om de echte wetenschap te scheiden van de hang naar schattenjagerij. Meer duidelijkheid wordt ons geschonken door Marleen Reynders die op vrijdag 20 januari een lezing geeft over de Egyptische piramides. Voor haar diavoorstelling baseert ze zich o.a. op de nieuwste archeologische ontdekkingen.

Mysterie en fascinatie tijdens een geïllustreerde causerie met Marleen Reynders. De Egyptische piramides werden in de Oudheid al een wereldwonder genoemd. Nu nog fascineren en intrigeren ze vele mensen. Het lijkt moeilijk te vatten hoe de Egyptenaren erin slaagden om aan dergelijke gigantische monumenten een zo hoge bouwkundige perfectie te geven. Door wie werden deze piramides gebouwd? Hebben ze een link met de sterrenhemel? Waren ze koningsgraven die werden geplunderd? Marleen Reynders brengt het verhaal van deze piramides aan de hand van prachtig diamateriaal. Zij geeft nieuwe inzichten en belicht de meest recente archeologische vondsten.

Praktisch: De lezing vindt plaats op vrijdag 20 januari, om 20u in het ontmoetingscentrum 'Ten Bercle' in het Westvlaamse Pervijze. De toegangsprijs is 5 euro.
Bron: Intro Magazine
Foto: Robert Beunder voor Wikipedia, piramides van Cheops en Chefren.

door Johan | Lezingen | Reacties (0)

14 januari 2006

De Viking Uw Vriend?

De Leuvense studentenkring voor archeologen Alfa stelt tentoon: 'De Viking - Vriend en Vijand' is vanaf 17 februari te bezichtigen in de Universiteitsbibliotheek op het Ladeuzeplein. Met deze gratis expositie willen de jonge archeologen-in-spe de beruchte Vikingen van een andere kant belichten. De culturele meerwaarde die dit Scandinavische volk aan Europa gaf is immers legio: voor veel van onze huidige gebruiken, kennis, tradities, enz... zijn we aan hen schatplichtig.

De Vikingen. Zijn dat niet die goddeloze plunderaars, moordenaars, verkrachters uit de onrustige nadagen van het Karolingische Rijk? Zij verschenen plotseling met hun snelle drakkars overal waar in handels- en kloosternederzettingen rijkdom te rapen viel, en ze waren, nog vóór de lokale machthebbers konden ingrijpen, al even snel weer weg. Hun terreurdreiging verlamde het dagelijks bestaan. De bezadigde Alcuinus noteerde letterlijk: "Nooit voordien heerste er in Brittannië zulke terreur als we nu hebben ondergaan vanwege een heidens ras, noch hielden we het voor mogelijk dat men zo snel van overzee kon binnenvallen."

Maar dit beeld, hoofdzakelijk op basis van historische ooggetuigenverslagen, dient duidelijk bijgesteld. De materiële getuigenissen tonen ons immers een welvarend en nijverig Scandinavië, dat de vertrekbasis was voor verre ontdekkingstochten (tot in de 'Nieuwe Wereld' toe - klik op de afbeelding links om te vergroten), en dat deels als draaischijf fungeerde van de toenmalige wereldhandel. Het meesterschap van de Vikingen op het vlak van de scheepsbouw was ongezien, hun runenschrift ingenieus, hun religieuze opvattingen fascinerend. De inrichting van nederzettingen in het thuisland of in de gebieden waar ze voet aan land hadden gezet maakte school.

Met de beginnende christianisatie beïnvloedden ze in grote mate de leer en de praktijk van het christendom, getuige bijvoorbeeld de kersttradtitie en de unieke stavkirken (staafkerken). Hun hnefatafl-spel leert hen kennen van hun homo ludens-kant. En genetische sporen bij de bevolking van Groot-Brittannië en het Europese vasteland bewijzen dat de interculturele uitwisseling meer dan symbolisch was. Enzovoort.

De titel van de tentoonstelling en van de begeleidende publicatie - 'De Viking, vriend en vijand' hoeft dan ook niet te verbazen. Met jeugdig enthousiasme hebben archeologiestudenten van de Katholieke Universiteit Leuven onbevangen nieuwe horizonten afgespeurd, onder het waakzaam oog van de docenten Brigitte Meijns (Geschiedenis) en Arnold Provoost (Archeologie). De resultaten zijn op zijn minst verfrissend.

De bange West-Europeanen van toen hadden blijkbaar ongelijk. Uiteraard waren de Vikinginvallen meer dan beleefdheidsbezoekjes. Bovendien getuigden ze van commerciële en ideologische agressiviteit. Maar de Vikingen hebben evenzeer gezorgd voor een belangrijke en blijvende cultureel-antropologische injectie. Vandaar dit voorzichtig welkom aan de Viking, onze vriend en vijand.

Iedereen is welkom op de openingslezing door Annemarieke Willemsen op donderdag 16 februari om 20 u, met aansluitende receptie en bezichtiging van de tentoonstelling.

Praktisch: De tentoonstelling loopt van 17 februari tot 31 maart in de inkomhal van de Universiteitsbibliotheek op het Ladeuzeplein in Leuven. Op weekdagen is de tentoonstelling te bezichtigen van 9u tot 20u (vrijdag tot 17u15) en op zaterdag van 9u tot 12u30. De toegang is gratis.
Bron: Studentenkring Alfa
Kaart: Wikipedia

door Johan | Tentoonstellingen | Reacties (0)

Symposium 'Actief Aardewerk'

Dat vorm en functie van aardewerk beïnvloed worden door sociale en culturele opvattingen over wat waardevol en functioneel is, wordt inmiddels algemeen aanvaard. Het 15de Archeologie en Theorie Symposium wil echter een stap verder gaan en zich richten op het idee dat aardewerk actief is. Het symposium vindt plaats in Amsterdam op donderdag 19 januari.

Vanuit verschillende invalshoeken worden actieve rollen van aardewerk belicht waarbij zowel aan de productie en uitwisseling als aan het gebruik van aardewerk aandacht wordt besteed. Aardewerk blijkt een volwaardige sociale actor te zijn en als zodanig invloed uit te kunnen oefenen op mensen. Ook belichaamt aardewerk onbespreekbare culturele normen en maakt het verzet hiertegen mogelijk. Zelfs de controversiële gedachte dat aardewerk een wereldwijde kopie van zichzelf is, komt aan bod. Dit is slechts een greep uit de onderwerpen van het symposium, waarbij de vraag niet zal worden ontweken wat het idee van ‘actief aardewerk’ ons te bieden heeft.

Praktisch: Het symposium is een organisatie van de Stichting Archaeological Dialogues, in samenwerking met het Amsterdam Archeologisch Centrum van de Universiteit van Amsterdam, en vindt plaats in het Roeterseilandcomplex van de universiteit op donderdag 19 januari 2006. Programma, inschrijvingsadres en routebeschrijving vindt u terug op de pdf-flyer van het symposium.

door Bart | Congressen | Reacties (0)

13 januari 2006

Oproep kandidaten Vlaamse Monumentenprijs 2006

Nog tot 28 februari kunnen kandidaten voor de Vlaamse Monumentenprijs 2006 voorgedragen worden. De prijs bekroont elk jaar een recent project of een recente realisatie met belangrijke verdiensten in de monumentenzorg, de landschapszorg of de archeologie. De winnaar van de prijs krijgt een bedrag van 12.500 euro.

Per provincie wordt één laureaat bekroond, die een bedrag van 2.500 euro krijgt. Uit deze laureaten wordt dan de winnaar van de Vlaamse Monumentenprijs gekozen. Onlangs werd beslist om, in tegenstelling tot vorige jaren, via zoveel mogelijk kanalen op zoek te gaan naar projecten die in aanmerking komen voor de prijs. De oproep zal ook in enkele Vlaamse kranten verschijnen. Bedoeling van deze nieuwe strategie is wellicht om tot een uitgebreidere lijst van nominaties te komen. Zo hoopt men wellicht te vermijden dat, zoals in 2005 het geval was, in bepaalde provincies geen valabele laureaat wordt gevonden.

Bijzondere aandacht gaat naar projecten of realisaties met verdienste op volgende terreinen:

* Spanningsveld hedendaagse omgang met onroerend erfgoed
* Participatie en betrokkenheid bij onroerend erfgoed
* Sensibilisering, educatie en verruiming van het draagvlak rond onroerend erfgoed
* Pro-actieve samenwerking bij ingrepen met betrekking tot onroerend erfgoed
* Behoud van onroerend erfgoed door aangepast gebruik
* Inschakeling van onroerend erfgoed in andere processen of interactie met andere beleidsdomeinen

Daarnaast komen als steeds ook realisaties op het vlak van restauratie, onderhoud en herstel in aanmerking.

Praktisch: Projecten worden beoordeeld op basis van een beknopte deelnemersfiche (.doc). De ingevulde fiches moeten, samen met een vijftal duidelijke (digitale) foto's, voor 28 februari 2006, ingediend worden. Het reglement vind je hier. Meer info bij Catherine Marchand (Afdeling Monumenten en Landschappen).
Foto: De hoeve Melijn in Tervuren, genomineerd in 2003 en 2005.

door Tijl | Varia | Reacties (0)

Graven in de Antwerpse Sint-Augustinuskerk

Dit weekend opent in Antwerpen het nieuwe Augustinus Muziekcentrum (AMUZ). Het vindt onderdak in de ontwijde Sint-Augustinuskerk die, met respect voor haar cultuurhistorische waarde, werd omgebouwd tot een moderne concertzaal. De restauratie bood ook een unieke kans om archeologisch onderzoek uit te voeren. Grootste verrassing was de vondst van een Romeins crematiegraf.

De huidige concertzaal van AMUZ was ooit de kloosterkerk van de paters augustijnen. Deze orde vestigde zich vierhonderd jaar geleden in Antwerpen, waar ze in de Everdijstraat het gebouw van een pas verhuisde brouwerij kreeg toegewezen. Door aankopen en bijbouwen konden de paters het klooster drastisch uitbreiden tot het zeventig jaar later het hele gebied tussen de Everdijstraat, de Kammenstraat en de Oudaan innam.

De restauratie van de kerk bood de voorbije jaren een uitstekende gelegenheid om archeologisch onderzoek uit te voeren. Hierbij werden een aantal interessante vondsten gedaan. In 2002 verrichtte de Archeologische Dienst van de stad Antwerpen een grondig onderzoek op de plaats waar de nieuwbouw zou komen en stootte daarbij op een grafkelder. Deze kelder bevond zich onder het westelijke deel van het kloosterpand en bevatte een tiental gemetselde nissen met daarin de doodskisten en stoffelijke resten van 18de-eeuwse augustijnen. Die vondst was des te belangrijker omdat aan de buitenzijde van de graven leistenen bordjes werden aangetroffen met de naam van de pater of lekenbroeder in kwestie. Daarop stond ook de eventuele wijdingsdatum en de overlijdensdatum vermeld.

De overledenen waren dus perfect te identificeren. Bovendien vertoonden sommige graven nog goed bewaarde resten van schoenen en pijen. Dankzij die gegevens weten we nu ook precies hoe de Antwerpse augustijnen gekleed waren. Zij droegen een katoenen lendendoek, een wit wollen onderkleed, een wit schouderkleed en een zwarte kapmantel. Onder deze grafkelder werden in volle grond nog oudere resten gevonden (foto rechtsboven), vermoedelijk van paters uit de beginperiode van het klooster. In tegenstelling tot de voormelde grafnissen bleef in deze bodemgraven enkel botmateriaal bewaard.

De grootste verrassing moest echter nog komen. Tussen de postmiddeleeuwse graven vond de Archeologische Dienst immers een Romeins crematiegraf met een urne, een deel van een bord, een gave beker en fragmenten van een glazen flesje. Het graf was opgebouwd met twee (oorspronkelijk vier) rechtopstaande dakpannen. De urne met deksel, die uit de 2de eeuw dateert, bevatte verbrande menselijke resten en maakte vermoedelijk deel uit van een groter grafveld. De beenderresten bleken na onderzoek afkomstig te zijn van een volwassen vrouw tussen 30 en 35 jaar oud, ongeveer 1,55m groot. Ze was moeder van minstens één kind. Haar doodsoorzaak kon niet achterhaald worden. De crematie was kort na het overlijden uitgevoerd op een brandstapel die minstens temperaturen van 800°C haalde. Op basis van het graftype, de grafgiften en de voedselresten blijkt dat deze dame van welstellende afkomst was. Het nieuwe van deze vondst was niet het bewijs dat Antwerpen bewoond was in de Romeinse tijd - dat was immers al langer bekend. Wel werd voor het eerst het grafveld uit die tijd blootgelegd en daarmee ook kennis opgedaan over de funeraire gebruiken in het Gallo-Romeinse Antwerpen.

In 2004 werd het opbreken van de kerkvloer aangegrepen voor archeologisch onderzoek van het interieur. Op geringe diepte en onregelmatig verspreid, werden graven uit de 17de en 18de eeuw blootgelegd. In drie gevallen ging het om grafkelders, wat doet vermoeden dat het om belangrijke personen ging. In een van de graven werd ook haar van een pruik gevonden. Het archeologisch onderzoek bracht ook de ophogings- en nivellingeringslagen voor de bouw van de kerk aan het licht. Daarin vonden de onderzoekers pottenbakkersafval van een majolicabakker (foto rechts). Deze vondsten vullen de kennis aan over de Antwerpse majolicaproductie die ooit de belangrijkste van Noord-Europa was.

Het bouw- en restauratieproject van de Sint-Augustinuskerk werd opgedeeld in drie fasen, waarvan er intussen twee klaar zijn. De derde fase is gedeeltelijk voltooid. Met name de kunstwerken, het houtwerk en de muurschilderingen worden vanaf 2007 gerestaureerd, uiteraard mits het dossier wordt goedgekeurd door de subsidiërende overheid.

Bron en foto's: amuz.be

door Tijl | Opgravingen | Reacties (0)

De Schat van Turnhout is weer thuis

In het Taxandriamuseum in de Turnhoutse Begijnenstraat liggen sinds deze week 32 oude en historische gouden muntstukken tentoon. Ze maken deel uit van de zogenaamde Schat van Turnhout. Het stadsbestuur slaagde er eind vorig jaar