Onze geschiedenis is één lange aaneenschakeling van opstanden en verzet. Zeker in de Middeleeuwen had dit verzet een religieuze dimensie. Men klaagde mistoestanden in de Roomse Kerk aan, maar maakte van de gelegenheid gebruik om tegelijkertijd maatschappelijke wanverhoudingen te hekelen en recht te zetten. Wereldlijke regeringen en kerkelijke overheid waren in dat geval twee handen op één buik om hard en genadeloos te reageren.

Vrijdag 3 februari, 20u: Hubert Dethier over ‘de Tempeliers'

De tempelorde werd opgericht in 1198 en kreeg dankzij de steun van Bernardus van Clairvaux van de paus het recht belasting te heffen in door hun bezette gebieden. Dit gaf hun veel macht en gezag, en leidde achteraf tot legendes over de schat der tempelier, met wellicht als collectiestukken de Arks des Verbonds of de heilige graal. De orde kreeg ook de reputatie gesloten te zijn, geobsedeerd door rituelen. Die faam, en de afgunst op hun macht en rijkdom leidde tot hun ondergang. Onder het mom dat ze Baphomet aanbaden, een afgod met geitenkop, werden de tempeliers gefolterd, veroordeeld, ter dood gebracht.

Hubert Dethier, prof. em. Wijsbegeerte VUB, vindt in de vermeende ketterijen van de tempeliers een aanleiding om een betoog te houden over ketterij in het algemeen. Hij ontwikkelt een vierproef ter herkenning van ketterijen. Volgens Hubert Dethier is de westerse filosofie schatplichtig aan de ketterij, doordat ze die filosofie helpt zich te onderscheiden van de Griekse voorganger.

Vrijdag 17 februari, 20u: Gerlinda Swillen over ‘ Heksen : waan en wanhoop in Erasmus’ tijd ’

Geïntrigeerd door de heksensabbat? Nieuwsgierig naar het duivelsteken? Bang van heksenvervloekingen? Erasmus’ tijdgenoten werden door dergelijke vragen geplaagd en velen zochten een verklaring voor rampen en oorlogen in het kwaad, dat in de mens zelf zou schuilen. Van de 15de tot de 18de eeuw laaiden telkens weer brandstapels op in Europa, zowel in de roomse als in de protestantse gebieden. Meestal werden ze door vrouwen, heksen bestegen. Maar maakten de veroordeelden zich werkelijk schuldig aan de wandaden waarvoor ze werden terechtgesteld? Of moeten wij andere verklaringen zoeken voor de heksenvervolgingen?

Praktisch: Erasmushuis, Kapittelstraat 31, 1070 Anderlecht. 5 euro/7 euro. Vooraf inschrijven wordt op prijs gesteld: 02/502.38.80 of brussel@masereelfonds.be
Afbeelding: Het zegel van de Tempeliers. De twee ridders op het paard kunnen duiden op de gelofte van armoede, de dualiteit monnik–soldaat, of – volgens sommigen – homoseksualiteit of gnostische invloeden.