Dora Janssen wil met haar precolumbiaanse schatten de successierechten betalen op de nalatenschap van haar man, farmapionier Paul Janssen, die in 2003 overleed. De collectie-Janssen is een indrukwekkende verzameling van ongeveer 350 precolumbiaanse kunstobjecten. Zowat alle culturen van het Amerikaanse continent zijn vertegenwoordigd in de collectie, die maar liefst 15 miljoen euro waard is. De erfgenamen van Paul Janssen willen de collectie graag in het land houden, en stelden daarom voor de successierechten ter waarde van 7,7 miljoen euro in natura te betalen.

Het dossier is echter een fiscaal en juridisch kluwen tussen de federale en de Vlaamse overheid. De federale wetgeving liet sinds 1985 toe om successierechten met kunst te betalen. Deze regelgeving kwam tot stand nadat 'De blijde intrede van Christus in Brussel' van James Ensor aan het Amerikaanse Getty Museum werd verkocht. Bedoeling was de eigen topstukken (Bruegel, Ensor, Rubens, Magritte, Permeke...) in het land te houden. De federale overheid kon in dergelijke gevallen eigenaar worden van de kunstwerken, maar Vlaanderen kreeg de successierechten doorgestort. De programmawet die vorig jaar werd goedgekeurd, zorgde echter voor een wijziging: de gewesten kunnen nu zelf beslissen om de betaling in natura te aanvaarden, en het gewest wordt ook zelf eigenaar. In dit geval zou Vlaanderen dus meer dan 7 miljoen euro mislopen. De Vlaamse regering vecht deze programmawet van 2005 echter aan bij het Arbitragehof.

Federaal minister Didier Reynders (MR) lanceerde dinsdag een voorstel aan de Vlaamse regering. Reynders ziet twee mogelijke denksporen: ofwel sluiten de federale en Vlaamse regeringen een begrotingsakkoord waarin ze bepalen hoeveel successierechten er maximaal in natura kunnen worden betaald, ofwel leveren zowel het Vlaams Gewest als de federale regering een financiele inspanning. De federale regering zou dit doen via een externe partner, namelijk de Nationale Loterij. Minister Reynders baseert zich daarvoor op de programmawet van 2005.

De Vlaamse minister van Begroting Dirk Van Mechelen (VLD) stelde gisteren het gebrek aan communicatie van zijn federale collega's aan de kaak. Hij deed dit nadat hij door verschillende parlementsleden was geinterpelleerd over het dossier. Van Mechelen stelde eerder al een compromis voor waarbij Vlaanderen de 7,7 miljoen zou aftrekken van zijn begrotingsoverschot: "Mijn compromisvoorstel aan de minister van Financiën is dus dat Vlaanderen de betaling van de successierechten niet in cash, zoals iedere Vlaming normaal verplicht is, maar, wegens het uitzonderlijke belang van de collectie, in natura aanvaardt." Over dit compromisvoorstel heeft hij van het federale niveau, ondanks herhaaldelijk aandringen, nog geen reactie gekregen. Ook het nieuwe voorstel van Reynders moest Van Mechelen uit de pers vernemen. "Vlaanderen is en blijft bereid om te onderhandelen, maar wij laten ons in dit dossier geen dictaat opleggen door de federale regering," reageerde Van Mechelen.

Een complexe situatie dus, die intussen min of meer tot een impasse heeft geleid. Terwijl de Belgische politici elkaar de zwartepiet doorspelen, krijgt de familie Janssen bijzonder aanlokkelijke aanbiedingen vanuit het buitenland, onder meer van het British Museum, het Parijse Musée de l'Homme, een reeks Italiaanse musea en de emir van Qatar, die er zelfs een speciaal museum aan wil wijden. Momenteel staat de collectie-Janssen centraal op een prestigieuze tentoonstelling in het Musee d'Art et d'Histoire in het Zwitserse Geneve (foto rechts). Het is dus wellicht enkel een kwestie van tijd voor Dora Janssen eieren voor haar geld kiest en de collectie definitief naar het buitenland verhuist.

Als de Vlaamse overheid de collectie-Janssen toch zou aanvaarden, moet ze echter ook de kosten dragen om de stukken voor het publiek toegankelijk te maken. Twee musea tonen alvast belangstelling: het federale (!) Jubelparkmuseum in Brussel en het Etnografisch Museum van de stad Antwerpen. Als de overheid voor het Jubelpark een financiële inspanning wil doen, zijn er echter andere prioriteiten dan een uitbreiding van de precolumbiaanse afdeling, stelt De Standaard vandaag terecht. Niet alleen voor de gebouwen is een pak geld nodig, ook voor een betere ontsluiting en presentatie van het huidige bezit. Het Etnografisch Museum heeft dan weer niet voldoende plaats voor de collectie.

Meer info: Handelingen plenaire vergadering