1. Veerle Cherretté - Het voormalige godshuis Sint-Jan-in-d'Olie. Een studie tot restauratie en herbestemming.

De Gentse Vlasmarkt is één van de voornaamste uitgaanscentra van Gent. Maar terwijl honderden fuivers er hun nachten doorbrengen beseffen ze niet dat ze pal naast een stukje Gentse geschiedenis staan: het voormalige godshuis Sint-Jan-in-d'Olie. De vroegere kapel aan Bij Sint-Jacobs luistert nu naar de naam Saint-John maar stond oorspronkelijk bekend als de kapel van Sint-Jan-in-d'Olie. Dit was ooit één van de oudste godshuizen van Gent waar armen, ouderlingen en geesteszieken onderdak kregen. Hoewel het godshuis zelf haar oorsprong vond aan het einde van de 12de eeuw, dateert de kapel uit het midden van de 18de eeuw. De befaamde Gentse architect Bernard de Wilde stond in voor de bouw ervan. Maar achter de vroegere kapel gaan nog meer materiele getuigen schuil: naast twee 18de-eeuwse vleugels, werden ook sporen van Doornikse kalksteen teruggevonden. De verhandeling over het voormalige godshuis Sint-Jan-in-d'Olie werd uitgevoerd als eindwerk van het postgraduaat Monumenten- en Landschapszorg te Antwerpen. Het doel was een bouwhistorische nota op te maken, als basis voor het restauratiedossier van het voormalige godshuis. Deze voorstelling behandelt het bouwhistorische onderzoek naar het godshuis, ondersteund door de archeologische vondsten, en geeft verder een korte toelichting bij de problematiek van een eventuele herbestemming.

2. Marie-Anne Bru en Geert Vermeiren - Opgravingen aan de ingang van de Onze-Lieve-Vrouw Sint-Pieterskerk

Op 13 februari 2006 startte een nieuwe fase in het archeologisch onderzoek van de Sint-Pieterssite. Bij de opgravingen die in 2002-2004 plaats vonden, voorafgaand aan de realisatie van de parkeergarage, werden twee deelaspecten van het archeologisch onderzoek uitgesteld en naar latere scharnierfasen bij de uitvoering van de werken doorgeschoven. Zo komt het dat de Dienst Stadsarcheologie van de Stad Gent sinds februari opgravingen uitvoert bij de ingang van de Kunsthal Sint-Pietersabdij, voor de barokke abdijkerk en bij de aansluiting naar de Tweekerkenstraat. De eerste bevindingen sluiten aan bij de op het Sint-Pietersplein gedane vaststellingen. Tussen de 10de-eeuwse westbouw van de Ottoonse monnikenkerk die al eerder opgegraven werd en de barokkerk, kunnen de vorsers tal van sporen documenteren die te maken hebben met de opeenvolgende middeleeuwse monnikenkerk. Ten zuiden en erbij aansluitend lijken de muur- en vloerresten te verwijzen naar middeleeuwse abdijgebouwen waarover tot nog toe weinig bekend was. De opgravingen tonen restanten van situaties die ten laatste met de herbouw van de centrale kloostervleugels bij de Contrareformatie verdwenen.

3. Bert Acke - Archeologisch onderzoek op het Bisdomplein

De opgravingen die begin december 2006 van start gingen op het Bisdomplein werpen voor de eerste maal een licht op de archeologische geschiedenis van dit stukje Gent. De ligging aan de oever van de Nederschelde en binnen de 9de-eeuwse stadsomwalling duiden op het belang van de site binnen het middeleeuwse Gent. Zeker al van in de 16de eeuw bevond zich op deze plek een brug over de Schelde, een constructie die in de loop der tijd herhaaldelijk aanpassingen onderging. Naast structuren die te koppelen zijn aan deze brug en kaaimurenlangsheen de rivier, bracht het onderzoek vooral aan het licht dat het terrein in de postmiddeleeuwen drastisch werd opgehoogd. Aangetroffen pottenbakkersafval is dan weer te koppelen aan de manufactuur die Pieter Stockholm in de tweede helft van de 17de eeuw uitbaatte in het nabijgelegen Gerard de Duivelsteen. Het onderzoek kadert in het Project Nederschelde, meerbepaald in het deelproject dat voorziet in de bouw van de Wijdenaardbrug tussen het Bisdomplein en de Reep. Het project Nederschelde wordt geleid door de Stad Gent en mede gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling via het Interweg Noord-West-Europees Regio Programma.

4. Daniel Lievois - Kapellen, huisjes, fruit en bloemen bij de westgevel van de Sint-Niklaaskerk

Het huidige beeld van de omgeving van de Sint-Niklaaskerk verschilt sterk van het uitzicht zowat vijf eeuwen geleden. Tot omstreeks 1676 was er voor de hoofdgevel van de Sint-Niklaaskerk een kerkhof gelegen. Het werd in de late middeleeuwen ten westen begrensd door een muur en een greppel. Ten westen van die afvoergoot stond er een rij van een tiental huisjes, aanvankelijk houten eenkamerwoningen. Ze stonden op houten blokken en werden pas later op een stenen voeting verankerd. Bovendien stonden er in de overgangszone tussen de huidige Korenmarkt en Klein Turkije twee afzonderlijke kapellen, het dichtst bij de kerk de Sint-Joriskapel en verder naar het noorden de Sint-Niklaaskapel. De kapel Sint-Niklaas ten Poele was vermoedelijk een oud lokaal bedehuis voor de mensen die zich in de nabijheid van de oever van de Leie ophielden. De Sint-Joriskapel was verbonden met het schuttersgilde van Sint-Joris waarvan sommige leden zich daar lieten begraven. De kapellen werden kort na 1500 omgebouwd tot woningen. Het zuidelijke deel van de huidige Korenmarkt heette in de late middeleeuwen de Kleine Korenmarkt of nog de Appelmarkt. Daar werd de officiële Gentse fruitmarkt gehouden. In 1393 werden er ook bloemen verkocht. Toen al bestond er in Gent een bloemencultuur en kon het publiek aandacht en geld opbrengen voor dit luxeproduct. De rij huisjes ten westen van de Sint-Niklaaskerk werden omstreeks 1579 op initiatief van het Calvinistische stadsbestuur afgebroken om meer ruimte te scheppen op de Kleine Korenmarkt. Gent is toch wel een bevoorrechte stad waar men kan beschikken over het archiefmateriaal om het huidige beeld van de omgeving van de Sint-Niklaaskerk te vergelijken met dat van de 15de eeuw. Merkwaardig is dat deze stedenbouwkundige situatie tot nog toe onopgemerkt bleef hoewel ze wordt bevestigd door de 16de-eeuwse stadsgezichten.

Praktisch: Dinsdag 18 april, om 20 uur. Panoramische Zaal Middenstandshuis, Lange Kruisstraat 7, 9000 Gent (bij Sint-Baafsplein en Sint-Baafskathedraal). Toegang gratis.
Info: Dienst Stadsarcheologie, De Zwarte Doos, Dulle-Grietlaan 12, B-9050 Gentbrugge, tel. 09/266.57.60, fax 09/266.57.87, e-mail stadsarcheologie@gent.be.