Een groot deel van het huidige Zuid werd vroeger ingenomen door de citadel, ook wel het Zuidkasteel genoemd. Deze dwangburcht kwam kort na het midden van de 16de eeuw (1567-1572) tot stand naar een ontwerp van ingenieur Paciotto, in opdracht van de hertog van Alva. Eind 19de eeuw werd de citadel met de grond gelijk gemaakt voor de aanleg van een nieuwe stadswijk, waaronder ook het Museum voor Schone Kunsten. Gelukkig voor de archeologen bleven de ondergrondse delen bewaard.

De Antwerpse citadel kent een vijfhoekig grondplan met vijf bastions. Het Museum voor Schone Kunsten situeert zich ter hoogte van bastion Hernando. In de loop van de 17de en 18de eeuw werden bijkomende versterkingen aangelegd rond de citadel. Binnenin de citadel stonden tal van gebouwen met uiteenlopende functies: kazernes, kruitmagazijnen, bomvrije ruimten, een kapel, enz.

De citadel kent een bewogen geschiedenis. Meermaals vormde zij het middelpunt van het strijdtoneel. Een belangrijke slag was de belegering van de citadel in 1832. Het Hollands garnizoen onder leiding van generaal Chassé had zich teruggetrokken in de citadel. Franse troepen namen vanuit het zuiden en oosten de citadel zwaar onder vuur. De wekenlange beschieting dwong de uitgeputte Hollandse soldaten uiteindelijk in december 1832 tot de overgave. De Antwerpse citadel speelde bijgevolg een belangrijke rol in de wording van België.

Het voorbije terreinonderzoek bracht zowat drie eeuwen citadel aan het licht. Tal van bouw-, afbraak- en brandlagen herinneren aan de bewogen geschiedenis van de citadel. De oudste gebouwresten, in dit geval funderingen en uitbraaksporen, dateren uit de 16de eeuw. Het lijkt best mogelijk dat het gaat om de resten van een kapel die vermeld wordt in tal van archiefbronnen. De archeologen troffen ook een puinlaag aan met afval van een majolicabakker. Dit veelkleurige aardewerk werd vanaf de 16de eeuw ook in Antwerpen vervaardigd en uitgevoerd tot ver buiten de Scheldestad. De vondst geeft aan dat er tijdens de bouw of renovatie van de citadel bouwmateriaal vanuit de stad werd aangevoerd.

Het onderzoek bracht bovendien sporen van de belegering van 1832 aan het licht. Deze belegering ging gepaard met de verwoesting van de meeste citadelgebouwen. In de zuidoostelijke hoek van de bouwput werd een ontplofte mortiergranaat aangetroffen. De meest recente brandlaag geeft de afbraak van de citadel weer en leverde een schat aan vondstmateriaal op, gaande van industrieel wit aardewerk tot tientallen rijkelijk versierde pijpenkopjes.

Bron en foto's: Archeoweb Antwerpen