Bij archeologische opgravingen worden vandaag de dag grote hoeveelheden insignes teruggevonden. De tentoonstelling achterhaalt de betekenissen van dit eerste massaproduct, en spoort het gebruik van deze kleinoden op. ‘Geloof & Geluk’ doet op die manier als het ware aan ‘bovengrondse archeologie’ en bevindt zich op het snijvlak van archeologie, kunstgeschiedenis en cultuurgeschiedenis. De tentoonstelling ‘Geloof & Geluk’ brengt de middeleeuwse pins - alle gemaakt en/of gevonden in Vlaanderen - in dialoog met schilderijen, miniaturen uit manuscripten, gebruiksvoorwerpen en heiligenbeelden, en dit levert ongebruikelijke confrontaties op.

De insignes bevestigen meestal de gekende beelden en voegen er extra betekenis aan toe. Maar waar schilderijen, boekillustraties en beelden hen/ze in hun meest verheven vorm afbeelden, doorprikken bepaalde van de eigenlijke speldjes de illusie van ‘de vrome middeleeuwen’ op een bij momenten zeer ondubbelzinnige manier. ‘Geloof & Geluk’ heeft een reeks erotische insignes in petto die niets aan de verbeelding over laat (foto rechtsboven). De tegenstellingen tussen licht en duister, tussen het verhevene en het alledaagse in de late middeleeuwen én in de beeldvorming erover, worden uitgespeeld. Dit komt uiteindelijk het totaalbeeld van de middeleeuwen ten goede.

Pelgrims waren de meest fervente verzamelaars van de vrome stukjes symboliek. Zij waren onderweg van plaats naar plaats, maar ook van insigne naar insigne; de insignes vormen samen als het ware hun reisdagboek. Het pelgrimage-gegeven krijgt een bijzondere plaats in ‘Geloof & Geluk’, een tentoonstelling die de pelgrim in elk van ons zal aanspreken.

Het Bruggemuseum–Gruuthuse is als zichtbare getuigenis van de laatmiddeleeuwse handelsmaatschappij een passende gastheer voor ‘Geloof & Geluk’. Het museum is volledig leeggehaald en heringericht voor deze tentoonstelling. Het concept en de samenstelling van de tentoonstelling is in handen van prof.dr. Jos Koldeweij, hoogleraar Kunstgeschiedenis van de Middeleeuwen aan de Radboud Universiteit te Nijmegen.

Praktisch: ‘Geloof & Geluk’ loopt nog tot 4 februari 2007 in het Bruggemuseum–Gruuthuse (Dijver 17, Brugge). Meer info op www.geloofengeluk.be. Aansluitend bij de tentoonstelling is een uitgebreid publiekswerkingsaanbod voor handen: van pelgrimstochten voor klassen en kinderen tot audiogidsen en gidsbeurten; van een lezingreeks rond geloof en bijgeloof tot de concertenreeks ‘Insignia’ in samenwerking met het Concertgebouw.
Foto's:
- Rechtsboven: Insigne, man, vrouw en knecht roosteren en bedruipen een fallus aan het spit, 1350-1400, loodtin, h. 49 br. 42 mm. © Vondst Amsterdam. Cothen, coll. H.J.E. van Beuningen.
- Links: Insigne, Maurus staand op luipaard, St-Maur-des-Fossés, 1250-1350, loodtin, h. 80 mm.Vondst in de Leie te Gent. © Gent, Bijlokemuseum.
- Rechtsonder: Pelgrim met reistas, staf en gehuld in korte mantel met spitsuitlopende capuchon of kaproen., loodtin, h. 41 br. 16 mm. Vondst Ieper, Majoorgracht (Bollaertbeek). © Gits, Collectie Patrick Van Wanzeele.