De tweeledige kelderruimte bevindt zich onder de ruïneuze (17de-eeuwse ?) kapel. Grote gedeelten van de muren van deze halfondergrondse ruimte zijn opgebouwd uit zgn. carboonzandsteen, wat al vroeger deed vermoeden dat ze tot de vroegste burchtfasen behoren. Tot nu toe ging men ervan uit dat tenminste de grootste ruimte deel had uitgemaakt van een 12de-eeuwse donjon of woontoren, terwijl de kleinere ruimte een bijbouw was die mogelijk als niskapel had dienst gedaan.

Uit het archeologisch onderzoek, uitgevoerd door projectbureau ARON bvba uit Tongeren, bleek echter dat beide ruimtes in één tijd zijn opgetrokken, en dat ze oorspronkelijk slechts van elkaar waren gescheiden door een boog rustend op twee hoekanten. Met een nog bewaard gebleven abside en een muurnis die als tabernakel zou kunnen worden geïnterpreteerd, leek een identificatie van de ruimtes als respectievelijk schip en koor van een kapel voor de hand liggend. Na het verwijderen van de vloer kwamen ook de restanten van een altaarfundament uit mergel aan het licht.

De archeologische gegevens konden alvast worden aangevuld met de resultaten van nieuw historisch onderzoek, waaruit blijkt dat de heren van Pietersheim in de loop van de 14de eeuw een schrijn van de heilige Nicolaas naar de parochiekerk van Lanaken lieten overbrengen. Daar zou het drie eeuwen worden bewaard alvorens het in de 17de eeuw naar het kasteel terugkwam. Op basis van dit alles lijdt het weinig twijfel dat de huidige kelderruimte overeenstemt met de voormalige Sint-Nicolaaskapel, die in de loop van de 14de eeuw werd ontwijd en waarboven enkele eeuwen later een nieuwe kapel werd gebouwd.

Het blijft dan wel nog zoeken naar de 12de-eeuwse donjon. Mogelijk is die te vinden in de bedding van de recent verbrede ringgracht. Toekomstig onderzoek zal dit moeten uitwijzen.

Bron: ZOLAD
Foto’s: Het schip van de kapel vanuit het westen gezien; de zuidelijke hoekant in het koor van de kapel (foto's: ARON bvba & ZOLAD)