In een leemgroeve in ZO-Limburg werden enkele maanden geleden door amateurarcheoloog J.-P. de Warrimont enkele paleolithische artefacten aangetroffen. Het gaat o.a. om een levalloisafslag en een werktuig, een zogenaamde racloir double convexe-concave. Uit de meest recente stratigrafische waarnemingen zijn dit naar de huidige inzichten zelfs de oudste archeologische vondsten in Vlaanderen. De voor archeologie bevoegde administratie, de Entiteit Onroerend Erfgoed (RWO) en de gemeente zijn intussen op de hoogte gebracht van de vondsten.

In de groeves in ZO-Limburg kwamen al eerder paleolithische vondsten aan het licht. Eén van de recente vondsten gaf zelfs aanleiding tot een kleine opgraving in de zomer van 2005. Deze vondsten werden geassocieerd met het Rocourtbodemcomplex (ca. 130.000-80.000 jaar oud). Een artikel hieromtrent is op dit moment in voorbereiding.

De huidige vondsten, waaronder een onbewerkte Levalloisafslag (foto rechtsboven) en een zogenaamde racloir of schaaf (foto links), werden in een leemgroeve op een diepte van 10 meter onder het maaiveld aangetroffen. Speciaal aan deze vondsten is dat ze geassocieerd zijn met een bodem én met houtskool. Of deze houtskool daadwerkelijk van haarden afkomstig is, zal nog moeten blijken. Wat de ouderdom betreft, is het zo dat de laatste stratigrafische analyses aantonen dat de vondsten dateren uit OIS1 9 of OIS 11 (ca. 300 tot 400 duizend jaar geleden). Deze conclusie is ondertussen bevestigd door Dr. Paul Haesaerts van het KBIN te Brussel die op 19 oktober jongstleden een plaatsbezoek aflegde.

Een labo van de Universiteit van Gent nam in de loop van september 2006 ook op enkele strategisch gekozen plaatsen monsters voor een natuurwetenschappelijke datering. De uitslag van de datering wordt niet in de eerstkomende maanden verwacht.

Het is nu al duidelijk dat de wetenschappelijke waarde én het potentieel van de vindplaats in Europees perspectief uitzonderlijk groot is, en daarenboven voor Vlaanderen ongekend. Aangezien de archeologische site op de bodem van de groeve gelegen is (foto rechts), hindert dit de verdere ontginning niet. Dit laat dus genoeg ruimte voor een gedegen wetenschappelijk onderzoek. Onderzoek dat, net als de voorgaande archeologische campagnes in de Limburgse groeves, ongetwijfeld vanuit het buitenland met veel belangstelling zal worden gevolgd. Bovendien tonen de vondsten eens te meer aan dat de archeologische problematiek van de leemontginningen door de bevoegde instanties danig wordt onderschat.

De ZOLAD dringt dan ook bij de bovenlokale overheden aan om in dit dossier van hoog wetenschappelijk niveau hun verantwoordelijkheid te nemen. Ten eerste wat de wetenschappelijke opgraving en verwerking van deze site aangaat, ten tweede om in overleg met de ontginners in de streek nu eens eindelijk een regeling uit te werken om de archeologische opvolging van vindplaatsen in ontginningsgebied te garanderen. In die zin liet de Vlaamse administratie de archeologen in de steek. Getuige daarvan het recent goedgekeurde gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) 'Oppervlaktedelfstoffenzone Leem in Zuid-Limburg' waar amper met een woord gerept wordt over archeologie, laat staan dat er bindende bepalingen opgenomen zijn ten aanzien van de archeologische opvolging van de ontginningsgebieden. Dit ondanks de talrijke bezwaren hieromtrent geformuleerd door de bij de ZOLAD aangesloten gemeenten Bilzen, Riemst en Lanaken. Op zich een verontrustende evolutie, want hoe wil de Vlaamse regering het Verdrag van Malta implementeren als ze in haar eigen dossiers ten aanzien van archeologie zelf geen structurele maatregelen treft? De recente vondsten in de leemgroeves tonen aan dat dringende maatregelen dan ook vereist zijn.

Meer info:
* Tim Vanderbeken, intergemeentelijke archeoloog ZOLAD, + 32 473 96 48 80
Beleid, archeologie en algemene info
* Erik Meijs, kwartairgeoloog, +31 43 3471976
Chronologie, stratigrafie en info over de groeve

Bron: tekst, foto’s en tekening: ZOLAD