Op 21 mei berichtte ArcheoNet over de dreiging die de geplande leemontginningen in Zuid-Limburg met zich meebrachten voor het bodemarchief. Op dat moment was er niet alleen het FVA die in de bres sprong voor de archeologie; er waren immers diverse bezwaren ingediend door de gemeentes Lanaken, Riemst en Bilzen waarin hun bezorgdheid met aandrang geuit werd. Deze bezwaren bleven echter zonder gevolg. Voor het FVA is het duidelijk: "Nergens in het GRUP zijn er duurzame randvoorwaarden of bindende bepalingen rond archeologie in de voorschriften opgenomen. De korte zinsnede in de aanvang van het GRUP die zegt dat een archeologische opvolging van de ontginning is aangewezen getuigt van een vreemde vorm van humor. In de uiteindelijke planning wordt die nergens hardgemaakt. Dankzij het nieuwe GRUP zal dit collectief verleden van Vlaanderen - naar schatting honderden hectaren - weldra ongedocumenteerd kunnen verdwijnen in baksteenproducten."

Het Forum Vlaamse Archeologie benadrukt dat deze onheilstijding niet alleen een schandvlek vormt voor de erfgoedzorg in Vlaanderen, maar voor het ganse Europese gedachtengoed. Het gebied in Zuid-Limburg bezit een schat aan archeologische informatie: van de 100.000 jaar oude Neanderthalers in de ondergrond van Veldwezelt tot Oostenrijkse massagraven daterend van de Slag bij Lafelt (1747). Het FVA heeft dan ook niet nagelaten haar bezorgdheid over te maken aan de ambassades van landen die nauw en rechtstreeks verbonden zijn met dit verleden, zoals Frankrijk, Ierland, Oostenrijk, Engeland en Nederland.

Dat het archeologische potentieel van de regio reeds was doorgedrongen bij de plannenmakers, kan worden opgemaakt uit het GRUP zelf. Bij diverse voorgestelde locaties voor leemontginning kan men lezen over "de hoge archeologische potentie – de stelselmatige aanwezigheid van nederzettingen uit het Neolithicum, de Bronstijd, de IJzertijd de Romeinse en middeleeuwse periode en de aanwezigheid van Paleolithische sites". Dat met deze kennis echter niets wordt aangevangen, is niet minder dan een gemiste kans voor alle betrokken partijen. Door het gebrek aan afspraken zullen archeologen enerzijds voor voldongen feiten komen te staan, terwijl de projectontwikkelaars pas op het allerlaatste moment met de archeologische wetgeving geconfronteerd worden.

Het FVA neemt ook de minister van Ruimtelijke Ordening op de korrel: "Het beleid van Minister Van Mechelen inzake archeologische erfgoedzorg lijkt er een te worden van holle woorden zonder de minste daden." Dat de overheid lessen zou trekken uit eerder pijnlijke aanvaringen, zoals op de Antwerpse Leien, is blijkbaar een utopie. Of om het met de woorden van minister Van Mechelen zelf te stellen: "We zijn er toen als een dom kuiken op feiten gestoten die elke historicus van mijlenver kon ruiken." Stoten kuikens zich wel tweemaal aan dezelfde (bak)steen?

Update: reactie kabinet (28 oktober)

Volgens Ingo Luypaert, de raadgever voor monumenten en landschappen op het kabinet van Van Mechelen, zal het zo'n vaart niet lopen. "Je mag niet vergeten dat er, voor er effectief ontgonnen wordt, nog heel wat water naar de zee moet vloeien. Het GRUP bepaalt dat er op die plaatsen leem ontgonnen mag worden, maar aan een ontginning gaan nog procedures zoals stedenbouwkundige vergunningen vooraf. Het spreekt voor zich dat de archeologie in dat proces een voldoende grote inbreng krijgt. In dat verband is een grote rol weggelegd voor de Zuidoostlimburgse Archeologische Dienst," vertelt Luypaert vandaag in De Standaard.

Meer info: lees het volledige persbericht op de FVA website
Foto's: FVA en Erik Meijs