Minister Van Mechelen wil het beschermingsbeleid meer gaan oriënteren op het thematisch beschermen van waardevol erfgoed op Vlaams niveau. Een belangrijk onderdeel daarvan vormt het zogenaamde vernaculaire of landbouwerfgoed. De elf voorlopig beschermde vakwerkhoeves in Wellen zijn alle representatieve voorbeelden van een in sneltempo verdwijnende bouwtechniek die, aldus de minister, niet enkel een romantisch aspect heeft, maar in de eerste plaats een bouwhistorisch fenomeen is waarvan de constructieprincipes de basis vormen van de steen-, beton- en metaalbouw.

Vakwerk- of houtskeletbouw was tot het begin van de 20ste eeuw de courante bouwtechniek voor hoeves in gans Vlaanderen, maar is in de laatste eeuw volledig in onbruik geraakt. In tegenstelling tot modernere steen- en betonbouw vereist vakwerkbouw een regelmatig en arbeidsintensief onderhoud. Bijgevolg zijn vooral in de laatste decennia veel van deze vakwerkhoeves onder de sloophamer gevallen. Voor heel Vlaanderen is een inventaris gemaakt van het aantal huizen in vakwerkbouw en in elke provincie zijn er nog een honderdtal te vinden. Alleen Limburg is uniek, met nog een kleine duizend bewaarde vakwerkwoningen.

Nochtans zijn er ook aanzienlijke verschillen in densiteit en bouwtechniek naargelang de regio. Zo zijn van de Kempische vakwerk-langgevelhoeve nog slechts enkele exemplaren bewaard, omdat nagenoeg alle hoevetjes versteend werden. In Droog-Haspengouw, in het zuiden van de provincie, werd de kwadraathoeve reeds vanaf de tweede helft van de 18de eeuw in steen uitgevoerd. De rijkste relicten van vakwerkbouw worden dan ook aangetroffen in Midden-Limburg, meer bepaald in Vochtig-Haspengouw en de Demervallei, met o.m. bijzondere concentraties in de gemeenten Alken, Diepenbeek, Hasselt (Sint-Lambrechts-Herk en Stevoort), Kortessem en Wellen. Bovendien is de vakwerkbouw uitgesproken aanwezig in de Voerdorpen, met zelfs grote concentraties zoals in Veurs.

Deze concentratiegebieden worden nu stuk voor stuk grondig bestudeerd en hun meest representatieve voorbeelden krijgen op termijn een beschermd statuut. Dit gebeurde reeds voor Alken, waar uit een in 1980 opgemaakte inventaris van ca. 350 vakwerkgebouwen in deze gemeente uiteindelijk een dertigtal werden beschermd. Voor Wellen, met haar deelgemeenten Berlingen, Herten, Ulbeek en Wellen, werden in totaal 80 vakwerkgebouwen geïnventariseerd, waarvan er nu dus elf zijn geselecteerd op basis van de criteria gaafheid, authenticiteit, zeldzaamheid, context- en omgevingswaarde. Met hun voorlopige bescherming is de eerste stap gezet naar een feitelijk bescherming. De volledige procedure zou binnen een jaar rond moeten zijn. Nog voor het einde van dit jaar zullen ook een aantal vakwerkrelicten op het grondgebied van Kortessem voorlopig worden beschermd. Het dossier voor Diepenbeek is in voorbereiding.

De gemeente Wellen, bij monde van schepen van Cultuur en Toerisme Jeannine Leduc (VLD), is vanzelfsprekend blij met de ingezette beschermingsprocedure. Ze noemt de elf hoeves, die luisteren naar namen zoals de Boswinning, Borgwinning en Canadawinning, ankerpunten in het landschap van de Bokkerijdersgemeente. Zelf ziet ze voor de meeste van de beschermde hoeves een toekomst in de toeristische sector. Ze zouden kunnen worden ingeschakeld in de reeds bestaande projecten rond hoevetoerisme. Toch lijkt de gemeente geneigd de renovatie en restauratie van de hoeves over te laten aan het privé-initiatief. “De neogotische kapel in de gemeente is pas gerenoveerd en daar hebben we bijna twintig jaar op moeten wachten omdat we de nodige middelen niet rond kregen. Bovendien hebben we nog maar recent de mouttoren van de gewezen brouwerij in Ulbeek gekocht. Investeren in de vakwerkboerderijen kunnen we ons echt niet permitteren, maar we ondersteunen wel ieder particulier initiatief”, aldus de schepen.

Een volledige lijst van de voorlopige beschermde hoeves in Wellen kan u hier terugvinden.

Bron: www.dirkvanmechelen.be; Het Nieuwsblad – 20 november 2006