In februari startte de archeologische expeditie met een onderzoeksproject naar de rotskunst van Qurta. Deze sites bevinden zich op de oostelijke oever van de Nijl, langs de noordelijke rand van de Kom Ombo vlakte, ongeveer 40 km ten zuiden van Edfu en 15 km ten noorden van Kom Ombo. Naast KMKG-archeologen bestond het team uit wetenschappers van Yale University (USA), University of California Los Angeles (USA), Australian National University (Canberra, Australië), American University in Cairo (Egypte), en de Universiteit van Gent (België).

In 2004 voerde dezelfde expeditie al rotskunstonderzoek uit in de regio van el-Hosh. Dit onderzoek leidde tot de ontdekking van een intrigerende site, waar verschillende afbeeldingen werden gevonden van runderen, uitgevoerd in een naturalistische, Franco-Cantabrische, Lascaux-achtige stijl. Op basis van de patinering en de verwering van de rotstekeningen kon met zekerheid worden gesteld dat zij bijzonder oud zijn. Aangezien de afbeeldingen van el-Hosh vergelijkbaar zijn met rotstekeningen die in 1962-1963 door een Canadese archeologische expeditie werden ontdekt op de oostelijke Nijloever in de regio van Gebel Silsila, heeft de Belgische expeditie getracht deze rotstekeningen terug te vinden. In 2005 werden de sites gelokaliseerd vlakbij het dorp Qurta.

Een uitgebreide prospectie van de Nubische zandsteenheuvels, onmiddellijk ten oosten van het dorp Qurta, leidde tot de ontdekking van drie rotskunstsites, die respectievelijk Qurta I, II en III werden genoemd. Op elk van deze sites werden verschillende locaties, panelen en individuele figuren geïdentificeerd. In totaal zijn minstens 160 individuele figuren voorgesteld. De rotskunst van Qurta bestaat voornamelijk uit naturalistische voorstellingen van dieren, zowel ingehamerd als ingesneden. De meeste afbeeldingen stellen runderen voor, en in mindere mate vogels, nijlpaarden, gazellen en vissen. Bovendien zijn er (minstens) zeven uitermate gestileerde voorstellingen van menselijke figuurtjes (voorgesteld met erg geprononceerde billen, maar zonder verdere lichamelijke kenmerken).

Geen enkele van de voorgestelde dieren vertoont kenmerken van domesticatie. De runderen zijn dan ook zonder enige twijfel te definiëren als oerossen (wild vee). De rotskunst van Qurta verschilt aanzienlijk van de ‘klassieke’ predynastische rotskunst van het 4de millennium v. Chr. die gekend is uit honderden sites in de Nijlvallei en de aansluitende woestijnen in het oosten en het westen.

De Canadese expeditie ontdekte in de jaren zestig ook verschillende laatpaleolithische nederzettingen, waarvan de belangrijkste amper 150 à 200 m verwijderd is van de rotskunstsite Qurta I. Op deze paleolithische site werden verschillende fragmenten zandsteen gevonden waarop lineaire groeven waren in aangebracht; in één geval ging het om een aantal diepe, parallelle groeven. Dit bewijst dat de laatpaleolithische bewoners van de Kom Ombo vlakte gebruik maakten van de techniek om incisies aan te brengen in zandsteen. Deze en vergelijkbare sites worden vandaag toegeschreven aan de Ballanan-Silsiliaancultuur, die gedateerd wordt tussen 16.000 en 15.000 jaar oud.

De fauna van deze Ballanan-Silsiliaan en andere laatpaleolithische sites in de Kom Ombo vlakte suggereren een cultuur van vissers en jagers met een gemengde overlevingseconomie, die voor voedselvoorziening zowel op de rivier als op de woestijn was gericht. De fauna werd in hoofdzaak gekenmerkt door oerossen, nijlpaarden, waad- en duikvogels en sommige vissoorten. Deze fauna komt nagenoeg perfect overeen met de dierenvoorstellingen van de rotskunst van Qurta.

Er rest volgens de archeologen dan ook weinig twijfel dat de rotskunst van Qurta kan toegeschreven worden aan de Ballanan-Silsiliaancultuur of een gelijkaardige laatpaleolithische cultuurm en bijgevolg ongeveer 15.000 jaar oud is. Daarmee is het tot nu toe de oudste geregistreerde grafische activiteit in Egypte. Het verschaft bovendien duidelijk het bewijs dat in Afrika en meer bepaald in Egypte, prehistorische kunst aanwezig is die zowel op chronologisch als op esthetisch vlak sterke vergelijkingen vertoont met de grote paleolithische kunsttradities die al geruime tijd gekend zijn op het Europese continent.

Omwille van de hoeveelheid rotstekeningen die in Qurta aanwezig zijn en de extreme moeilijke condities voor het optekenen en registreren van de tekeningen – er moest op verschillende plaatsen stellingen gebouwd worden – is dit werk nog niet volledig afgerond. Een volgende campagne van de Belgische expeditie is voorzien voor het begin van 2008.

Meer info: Dirk Huyge
Bron en foto's: KMKG