We zien ons genoodzaakt te reageren op de repliek van de leidinggevenden van het Mas (DS 1 juni). Ze stellen ons opiniestuk (DS 23 mei) immers karikaturaal voor. Onze bekommernis over de recente ontwikkelingen rond het Mas afdoen als een 'terugplooien op zichzelf' of als een pleidooi voor 'het eigen lokale verleden' is zowel misplaatst als fout. Misplaatst, omdat wat we schreven niet vertrok vanuit een eng 'historisch' perspectief, zoals het nu wordt voorgesteld. Onze visie pleit immers voor de oorspronkelijke doelstellingen van het Mas: het uitbouwen van een eigentijds museum rond stad en stedelijkheid. Na kennisname van dat 'basischarter' hebben de diverse overheden het licht op groen gezet voor subsidiëring. Fout ook, omdat wij met ons pleidooi hetzelfde doel nastreven als de antropologie, namelijk een museum waarin culturele diversiteit en de complexe, stedelijke samenlevingsproblemen van vandaag een plaats krijgen. Ons punt is gewoon dat de collecties die men nu wil toevoegen dat eigenlijk niet toelaten. Nogmaals: de collectie van het etnografische museum is beslist interessant, maar ze houdt geen verband met de brede waaier aan nationaliteiten en culturen in het Antwerpen van vandaag (om over de collectie Janssen nog maar te zwijgen.) Uiteraard moeten objecten uit andere culturen in het Mas worden opgenomen, maar dan wel objecten waar onze medeburgers van nu zichzelf mee identificeren. De nieuwe collecties leren vooral iets over ons eigen bevooroordeelde omgaan met vreemde culturen in het verleden, met onze vaak ongezonde interesse voor het primitieve en het exotische.

Bruno Blondé, Bert De Munck, Luc Duerloo, Peter Stabel, Herman Van Goethem (Centrum voor Stadsgeschiedenis Universiteit Antwerpen

De Standaard - 6 juni 2007

Ok, ik weet nu ook wie politiek benoemd is...

In hun opiniestuk 'Het MAS als vitrinekast' (DS 23 mei) hadden vijf Antwerpse historici kritiek op de integratie van het Etnografisch Museum in het MAS (Museum aan de Stroom). Ze vrezen dat de verruiming van het perspectief kan leiden tot verwatering van het concept.

We hebben de indruk dat de auteurs niet vertrekken vanuit een brede kennis van feiten en context, maar vanuit een louter stadshistorisch perspectief. De Musea stad Antwerpen wensen zich daarentegen te laten leiden door zowel historische overwegingen, als door maatschappelijke relevantie; door stedelijkheid, maar ook door globalisering en diversiteit.

De havenstad Antwerpen stond en staat in nauw contact met de wereld. De diversiteit aan gemeenschappen in de stad en van de stedelijke collecties is daarvan het resultaat. De inwoners van Antwerpen zijn zeer divers op sociaal, economisch, cultureel en levensbeschouwelijk vlak. In Antwerpen leven mensen van meer dan 150 nationaliteiten en bijna één op vier is van een andere origine. Eén van de grote uitdagingen waar musea mee worstelen, is hoe ze met hun collecties een relevante rol kunnen spelen in een steeds evoluerende geglobaliseerde en diverse samenleving. Het ontbreken van objecten uit een brede culturele context in hun collecties kan voor veel musea een ernstige hinderpaal zijn voor de ontwikkeling van zinvolle programma's rond de hedendaagse stad en de wereld.

De collecties van het Etnografisch Museum (het liefst verruimd met de collectie Dora en Paul Janssen-Arts) bieden een ruime kijk op de kunst, cultuur, geschiedenis, wereldbeeld en denkwereld van een grote verscheidenheid aan volkeren verspreid over de verschillende werelddelen en in de stad.

Internationale museale evoluties tonen aan dat steeds meer gewerkt wordt vanuit een ruime context en vanuit de kracht van een zusterdiscipline, de antropologie. Deze antropologische benadering leunt dicht aan bij de 'historische antropologie', een stroming die veel invloed heeft gehad op recente visies over volkskunde en cultuurgeschiedenis. Bovendien mag worden gewezen op het feit dat het Etnografisch Museum in het verleden al dergelijke oefeningen heeft gebracht, en met succes . Het Etnografisch Museum heeft de jongste jaren rondleidingen uitgewerkt waarin diversiteit en cultuurvergelijking sleutelbegrippen zijn.

Interessant is ook te verwijzen naar de Erfgoedcel, sedert 2006 een cel binnen het MAS. Het hele verhaal van stedelijkheid, diversiteit en districtswerking is de kernvisie van de Erfgoedcel. In een brainstormsessie over het MAS (MAS in jonge handen) stelde Johan Leman onlangs dat het klassieke volkskundige of historische erfgoed moet worden aangevuld met objecten uit andere culturen en dat nieuwe verbanden kunnen worden gelegd. Net zoals omgekeerd ook stukken uit andere continenten voor bezoekers zinvoller worden wanneer ze met herkenbare objecten tot toegankelijke verhalen worden samengebracht. Een Etnografisch Museum waarin alle continenten aan bod komen, is boeiend. Een nieuw museum dat hieraan zou voorbijgaan, heeft geen voeling met de hedendaagse stad.

Terugplooien op zichzelf en enkel zijn 'eigen' lokale verleden biedt geen oplossing voor de omgang met soms moeilijk te vatten maatschappelijke en culturele ontwikkelingen. Diversiteit is geen synoniem van identiteitsverlies, onveiligheid of verpaupering. Interculturele ontmoetingen kunnen ook een bron van creativiteit, vernieuwing en zelfs economisch succes zijn. Door het internationale, mondiale aspect expliciet mee te nemen in haar werking, wil het MAS inspelen op de veranderende stad in de veranderende wereld. Dit verruimde MAS is dus geenszins een op de helling zetten van de (oorspronkelijke) conceptuele invulling. Integendeel, het is een verruiming van het concept, een verrijking van de collectie, een verdieping van het verhaal en een verbreding van het publiek. Dit op een wijze waarbij heden, verleden en toekomst een leidraad blijven, en diversiteit een troef.

Steven Thielemans is algemeen directeur Musea, Bewaarbibliotheken en Erfgoed, Jan Van Alphen is directeur Etnografisch Museum en Carl Depauw is directeur Mas en Erfgoedcel.

De Standaard - 1 juni 2007

Alle steun aan alle mensen met gezond verstand.
Het ganse MAS-project verwatert meer en meer in een megalomaan en -vanaf den beginne museologisch nefast - politiek prestigeproject, dat er moet komen, koste wat kost, ... wat we hieraan ook moeten opofferen aan museum-, historische- en kunst-troeven die Antwerpen heeft (had). Zelfs al moeten we (lees : politici) hiervoor een bocht van 180 nemen t.o.v. de basisargumentatie die oorspronkelijk gebruikt werd om het MAS verkocht te krijgen.

Wordt het geen tijd eens het ganse MAS-project en het ganse Antwerpse museum(wan)beleid fundamenteel in vraag te (durven) stellen?
1. Vleeshuiscollectie & Gildekamerstraatcollectie : OK wanneer men die onderbrengt in een museum van de Antwerpse geschiedenis;
2. Nationaal Scheepvaartmuseum: begrijpelijk dat een gedeelte van deze collecties kan thuis horen in bovengenoemd museum, doch zéker niet het grootste deel! Deze collectie van een NATIONAAL Scheepvaartmuseum overstijgt het louter lokale Antwerpse en kent diverse belangrijke nevencollecties. Denken we maar aan de "Chinese Jonken - collectie" die nu al niet kan(kon) getoond worden wegens plaatsgebrek.
Waarom dus persé ook 'Het Steen' willen opdoeken, en niet eerder dit NATIONAAL SCHEEPVAARTMUSEUM uitgebouwd met verantwoorde moderne en doorzichtige (lees: glazen) architectuur met integratie van het Noorderterras en de historische hangars. Het Noorderterras-restaurant kan zo een prachtig openbaar restaurant én museum-restaurant worden, terwijl daar, centraal, de nieuwe ingang van een Scheepvaartmuseum kan komen, en dit alles mét behoud van Het Steen als annex bij dit museum, voorzien van een historische burcht-aankleding. De open terreinen naar het Loodswezen kunnen geïntegreerd worden voor de buitencollectie en aansluitend kan het Loodswezen worden omgebouwd tot het Antwerpse Havenmuseum, met aansluitend daarbij aan de overkant van de straat in de dokken, museumschepen.
Zo krijgen we tussen Steen en Loodswezen een doorkijk-museum, een glazen visuele link tussen stad en Schelde, mét verantwoorde invulling, en is er meteen reeds een groot deel van de Scheldekaaien (eindelijk) heraangelegd!
En zo zitten we dan ook al op het Eilandje, en hebben we via NATUURLIJKE weg de link gelegd Stad-Eilandje, mét behoud van ons historisch patrimonium en collecties.
3. En zo hebben we ook het MAS bereikt, dat initiëel als Museum van Antwerpen al verkeerd begonnen is door het zinloos opopfferen van archeologisch interessante sites i.p.v. deze daarin te integreren. Tevens kan de architectonische en visuele kwaliteit van het geheel in vraag worden gesteld.
Probeer hoe dan ook daar alsnog eens te redden wat er te redden valt, mét de toch beperkte ruimte van het geheel. Integreer onze archeologische diensten daar, en valoriseer al onze archeologische sites doorheen de stad: waardeer ze, maak ze toegankelijk en laat ze fungeren als talloze annexen van het MAS: het laten en brengen van de historische roots van Antwerpen 'in situ', in het straatbeeld, met didactische begeleiding, voor iedereen, waar men ook in Antwerpen wandelt. Stippel een 'archeologische route' uit langs deze sites, vanuit het MAS ... Dat is de Antwerpse geschiedenis naar de Antwerpenaar brengen: niet door te vernietigen, maar door te bewaren en TE TONEN!
4. En zo wordt het overduidelijk dat een Museum van Etnografie, dat als zelfstandig museum reeds zeer waardevol is, een prachtige eigentijdse opstelling kent, een goede werking heeft, en op zich reeds plaatsgebrek kent, hoegenaamd NIET thuis hoort in een MAS, doch zijn eigen lokatie VERDIENT en VEREIST, mét uitbreiding in de vrijgekomen gebouwen van de Gildekamerstraat, gebouwen die perfect ook kunnen aangewend worden als apart museum voor de collectie Janssens. Een collectie die aldus toch een apart geheel blijft vormen, maar tevens naadloos aansluit bij het Etnografisch Museum waar het écht thuis hoort. Dat zou pas écht een troef zijn om die collectie naar Antwerpen te krijgen!
5. Smit-Van Gelder : Laten we eens komaf maken met dit regelrechte Antwerpse schandaal, en het eindelijk eens degelijk restaureren en zijn waardevolle functie terug geven, én deze waardevolle collectie niet langer aan het publiek onthouden. En bouw het eveneens uit met de tal van collecties rond sierkunsten, Antwerps zilver e.d. die nu toch in de reserves liggen en ook geen plaats zullen (kunnen) krijgen in een MAS, wegens plaatsgebrek (én Antwerpen overstijgend).

Besluit : laat eindelijk eens terug de kwaliteit primeren in ons cultuurbeleid, en niet de kwantiteit. Laten we stoppen met het verkwanselen van patrimonium en erfgoed, enkel en alleen op dit jaar de begroting weer eens te laten kloppen en om doelloze prestigeprojecten te kunnen financieren.
Ons erfgoed en patrimonium hebben wij maar in bruikleen om door te geven aan de toekomst! Het zou niet als onze -verkoopbare- eigendom mogen beschouwd worden, niet als speelbal van politici!

Tja, het is al erg genoeg dat er een stukje archeologie moest wijken voor een open vitrine, nu is het nog erger dat ook de Antwerpse geschiedenis moet wijken voor Afrikaans folklore... De basisidee van het MAS is blijkbaar totaal van de kaart geveegd. Een luchtige opstelling maakt plaats voor overvolle ruimten. Of is het dit wat de Amerikaanse toerist wil zien?

Alle steun aan de collega's van de UA: hun bezorgdheid is meer dan terecht. het Mas (en Antwerpen) gaan terug naar het 19de-eeuwse antiquarisme, alsof er op museum-didactisch of erfgoed-wetenschappelijk vlak niets gebeurd is sindsdien. Tja, dit is toch ver verwijderd van wat een hedendaagse publiekswerking en erfgoedzorg zou moeten inhouden.

Prachtig. nagel op de kop.
Mooi toch hoe die Antwerpse politici en onze cultuurminister zich in bochten wringen om het toch maar uitgelegd te krijgen? En haast niemand die hen en public durft tegen te spreken.
Het MAS was een prachtig project, waar evenwel -even typisch voor politici- niet echt heel diep en tot de laatste consequentie is over nagedacht, met name over wie dat allemaal zou betalen.
Naar verluidt is bv. om de kosten te drukken zo bespaard op draagkracht, dat de collecties niet in depot kunnen bewaard worden in het gebouw zelf.
Dergelijke beslissingen en stellingen als rond de collectie Janssen zijn typisch voor politici.
Vanuit de dagelijkse museale praktijk kan ik maar zeggen: politici zijn het gevaarlijkste wat er is voor een museum. Gevaarlijker dan desinteresse van een publiek zijn de politici die niet weten waar ze het over hebben, maar wel de beslissingen nemen