Het UNESCO-verdrag over de ongeoorloofde invoer, uitvoer en eigendomsoverdracht van cultuurgoederen dateert al van 1970, maar het werd aanvankelijk bijna uitsluitend onderschreven door landen die zich als ‘uitvoerlanden’ beschouwen. Daarin kwam echter verandering vanaf de tweede helft van de jaren negentig. De toegenomen belangstelling voor de problematiek van de illegale handel en uitvoer van cultuurgoederen, in combinatie met de ruime beoordelingsmarge die het verdrag de staten biedt, leidde sindsdien tot de toetreding van een aantal landen met een belangrijke internationale kunstmarkt, zoals het Verenigd Koninkrijk, Japan en Zwitserland aan. Ondertussen hebben al meer dan 110 landen het verdrag geratificeerd.

In concreto spoort het verdrag de ondertekenaars aan om het erfgoed, gevormd door de cultuurgoederen op hun grondgebied, te beschermen tegen de risico’s van diefstal, clandestiene opgravingen en ongeoorloofde uitvoer. Het verdrag omvat verder het streven naar de bewustmaking van elke staat van de morele verplichtingen met betrekking tot de eerbiediging van zijn cultureel erfgoed en dat van andere naties, en wil dat de musea, bibliotheken en archieven – als culturele instellingen – alles in het werk stellen opdat de samenstelling van hun collecties gegrond zou zijn op universeel erkende morele beginselen.

Belangrijk is dat het verdrag niet retroactief werkt. Het bevat immers geen bepalingen inzake de overdracht van cultuurgoederen die plaatsvond voor de inwerkingtreding ervan. Daardoor heeft het niet de minste impact op de collecties in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika van Tervuren, noch op de recent verworven collectie pre-Columbiaanse kunst uit de collectie-Janssen.

Vooraleer Belgie het verdrag kon ratificeren, moesten alle betrokken parlementen hiervoor hun instemming betuigen. Dit gebeurde al eerder op het federale niveau, in het Waalse Gewest, de Franse Gemeenschap en Brussel. Vlaanderen volgt nu dus als laatste entiteit. Volgens bevoegd minister Bert Anciaux heeft dat alles te maken met het feit dat Vlaanderen al het verst gevorderd is op het gebied van erfgoedbeleid. Het Topstukkendecreet en de uitvoering daarvan – in casu het opmaken van de betreffende lijst van in bescherming te nemen goederen – waren onontbeerlijke schakels om concreet gestalte te geven aan het UNESCO-verdrag, aldus Anciaux.

Externe link: Convention on the Means of Prohibiting and Preventing the Illicit Import, Export and Transfer of Ownership of Cultural Property (unesco.org)