Terwijl in de zone rond de Wolweverskapel vooral resten werden aangetroffen van het middeleeuwse en postmiddeleeuwse gebouwenbestand (zie vorige nieuwsbrief en nog te volgen berichten), is het terrein langs de Ketelvest doorheen de tijd vooral als open ruimte in gebruik geweest. Op het Panoramisch Gezicht van Gent van 1534 (Bijlokecollectie, STAM) zien we enkele kleine gebouwtjes langs het water. Zeker vanaf de vroege 17e eeuw lagen hier de tuinen van het godshuis, zoals afgebeeld op het Panoramisch Zicht op Gent door Sanderus en Hondius uit 1641 (klik op de afbeelding rechtsboven voor een groter formaat).

Interessant is dat op deze plaats in de 12e eeuw een aarden wal lag. De Ketelvest is immers in oorsprong een kunstmatig gegraven kanaal, bedoeld om de Leie met de Schelde te verbinden en zo de watergordel rond de toenmalige stad Gent te sluiten. Langs de binnenkant werd ter versterking nog een aarden wal opgeworpen. Traditioneel wordt deze verwezenlijking rond 1100 gedateerd. Later werden aan deze stadsvesting stenen versterkingen en poorten toegevoegd, zoals de Walpoort (bij de huidige Walpoortbrug). Resten van dergelijke stenen fortificaties werden reeds teruggevonden onder andere aan de Nieuwbrugkaai en langs de Oude Houtlei, aan de Poel en aan de Posteernestraat. Behalve als fundering voor die stenen versterkingen werd de aarden wal zelf nog nooit ten volle waargenomen.

De oever van de Ketelvest is vandaag de dag zowat volledig volgebouwd; een uitzondering is de ca. 40 m brede strook langs de grens van de Fortis-terreinen met de percelen langs de Kortedagsteeg. Omdat hier op basis van historische gegevens geen bebouwing werd verwacht, bepaalde het archeologische advies van de Gentse Dienst Stadsarcheologie dat deze zone door middel van proefsleuven moest worden onderzocht. Daarom werden drie lange sleuven van ca. 2m breed gegraven, haaks op de Ketelvest. Zo verkregen we een doorsnede van het terrein en kon de plaatselijke bodemopbouw gedocumenteerd worden. En in deze doorsnedes of ‘profielen’ waren wel degelijk resten te zien van een aarden wal.

Deze wal was zichtbaar als een opeenstapeling van licht hellende, zandige laagjes (B). Deze dekten een oude akkerlaag (A) af die direct boven de moederbodem lag (ca. 3 m onder het huidige straatniveau). De akkerlaag en ook de zandlaagjes van het wallichaam bevatten aardewerk uit de tweede helft van de 12e eeuw, meer dan een halve eeuw jonger dus dan de eerder vermoede aanleg van de stadswal met de Ketelvest. Mogelijk hebben we hier dus te maken met een latere herstelling of uitbreiding van de wal of moet de vermoedelijke datering van de stadsvest aan een nieuw onderzoek worden onderworpen. De akkerlaag bevatte bovendien een aantal scherven die eerder in de prehistorie kunnen gedateerd worden. Wellicht heeft men ergens in de 11e of 12e eeuw bij het ploegen enkele veel oudere, prehistorische sporen omgewoeld en zijn deze scherven zo in de ploeglaag terecht gekomen. Bij het archeologisch onderzoek op de Kouter in 1997, bij het aanleggen van de ondergrondse parking, werd reeds een grote hoeveelheid prehistorisch aardewerk gevonden, een vondstensemble dat door Prof. Dr. Jean Bourgeois (Universiteit Gent) geïnterpreteerd werd als restanten van een bewoning uit de La Tènetijd (mogelijk 6e-5e eeuw voor onze tijdrekening).

In de archeologische profielen aan de Ketelvest was ook telkens duidelijk te zien dat de wal bijna volledig was weggegraven, en dit wellicht al in de late middeleeuwen. Met de uitbreiding van de stad en de aanleg van een nieuwe stadsomwalling in de loop van de 14e eeuw verloor deze oude wal immers zijn functie. Ze werd dan ook grotendeels genivelleerd, zodat de vrijgekomen ruimte kon gebruikt worden voor andere doeleinden zoals tuinbouw, bewoning of ambachtelijke activiteiten.

Diepe, rechthoekige putten waren dwars door de wal tot diep in de moederbodem gegraven (C). Ze wijzen op systematische zandwinning. Of dit zich over een grote oppervlakte heeft voorgedaan of eerder een plaatselijk fenomeen was, kon niet worden vastgesteld. In de loop der tijd werd het terrein steeds verder opgehoogd met verschillende zandpakketten. Aanwijzingen voor een 17e-eeuwse (moes-)tuin werden niet gevonden, wellicht omdat het toenmalige loopniveau al niet meer zoveel lager lag dan nu.

Wie meer wil weten over de historische stadsontwikkeling van Gent, wordt verwezen naar de gloednieuwe publicatie van het Gentse Stadsarchief en de Dienst Stadsarcheologie Historische Atlas van Gent. Een visie op verleden en toekomst, uitgegeven door SUN en De Zwarte Doos.

Meer info: Janiek De Gryse en Jessica Vandevelde van Ruben Willaert bvba