In Europa wordt de site van de voormalige cisterciënzerabdij Onze-Lieve-Vrouw Ten Duinen tot de belangrijkste monumenten van de middeleeuwse baksteenarchitectuur gerekend. De cisterciënzers zijn een van de promotoren geweest om in Noordelijk Europa het gebrek aan natuursteen aan te pakken door het maken van een vervangingsproduct, baksteen. Dat leidde voor de Duinenabdij tot een baksteencollectie met meer dan 600 verschillende vormen.

Sinds eind februari 2007 is ook de restauratie van de ruïnes van de abdijkerk van Ten Duinen, onder leiding van het erfgoedbureau Monument in Ontwikkeling, opnieuw aangevat. Deze werf heeft jaren stilgelegen als gevolg van het faillissement van de vroeger aangestelde aannemer. De firma die nu met het werk belast is, Aquastra, heeft een grondige voorbereidingsfase achter de rug.

Een van de problemen waarmee de aannemer te maken kreeg, was het zoeken naar een goede leverancier van profielbakstenen voor het voorportaal en de rest van de abdijkerk. In het verleden bleek het zoeken naar nieuwe stenen volgens middeleeuws concept een moeilijke klus. De stenen dienen immers van goede kwaliteit te zijn om mogelijke vorstschade te kunnen weerstaan gezien zij, zonder de vroegere bescherming van een dak en van een bijkomende pleisterlaag, blootgesteld liggen aan alle weersinvloeden.

Er werd een steenbakker gezocht die op basis van de oude productiemethode toch iets sneller dan in de middeleeuwen de benodigde moefen en profielstenen kan leveren. Vooral voor het voorportaal bleek dit cruciaal. De nieuwe profielstenen kunnen nu een perfect beeld geven van hoe het voorportaal eruitzag. Zowel de profielstenen in natuursteen als in baksteen blijven hun authentiek uitzicht behouden. In de middeleeuwen werden ze bepleisterd en gewit met een kalklaag. Daardoor konden er stenen van slechtere kwaliteit verwerkt worden en viel het niet op dat het Vlaams verband niet schools werd toegepast.

Een aantal zones worden nu heropgemetseld zoals in de middeleeuwen, namelijk met gebruik van kalkmortel. Op die manier moet de evacuatie van opstijgend en intrekkend water verbeterd worden. Voor de onderlinge samenhang van het metselverband komt dit het geheel zeker ten goede. Anderzijds zullen de met kalkmortel gerestaureerde zones iets meer onderhoud vergen. Het uitzicht is nu natuurlijk verblindend ‘nieuw’, maar over enkele jaren zal ook dat beeld weer anders zijn. De luchtvervuiling maakt immers dat er zeer snel een donkere patina over de stenen ligt.

Meer info: alle informatie over het baksteencolloquium vind je op tenduinen.be
Bron: Nieuwsbrief Ten Duinen (juli-augustus)