Met de steun van projectontwikkelaar Immpact en aannemer Hooyberghs kon de stedelijke afdeling archeologie de voorbije maanden een groot deel van een laatmiddeleeuwse ambachtelijke zone in kaart brengen.

De opgravingen aan het bouwproject Barreiro situeren zich ten noorden van de middeleeuwse stadskern, binnen de zogenaamde vierde stadsuitbreiding (1314-1410). Oorspronkelijk was dit een moerassig gebied, een natuurlijke buffer tussen de nederzetting en het rivierenlandschap waar Schelde en Schijn elkaar ontmoeten. In deze waterrijke noordelijke periferie waren tijdens de Middeleeuwen ambachten gevestigd die verband hielden met textiel: ververs, wevers, leerbewerkers,... Voor de uitoefening van hun beroep hadden deze ambachtslieden water nodig. Omwille van het vervuilend karakter van hun bezigheden waren zij aan de rand van de stad gevestigd. Het projectgebied was in de Late Middeleeuwen (1300-1500) vermoedelijk de werkplaats van vlasbewerkers.

Scheepsresten als bouwmateriaal

Aan de noordoostelijke zijde van het terrein bevonden zich de restanten van een vierkanten bakstenen constructie, op een houten fundering. Het grote baksteenformaat wijst op een datering in de Late Middeleeuwen. De constructie telt twee vloerniveaus, beiden in visgraatverband. Opmerkelijk is de fundering, waarbij het metselwerk rust op houten liggers, vermoedelijk naaldhout. In Nederland werd voor dergelijke funderingen vuren of grenen gebruikt. De hoge grondwaterstand en de aanwezigheid van klei zorgde voor een uitstekende bewaring van het hout.

Ten zuiden van dit gebouw werden houten palen ontdekt. Deze palen staan in verband met drie grote kuilen of kuipen. Hierin werd vers vlas enkele dagen of weken ondergedompeld in water om de vezels los te weken. Die konden dan verder verwerkt worden tot linnen. De zuidelijke kuip van ongeveer 20 op 14 meter werd bijna volledig in kaart gebracht. Tussen de twee noordelijke kuilen bevond zich een houten holle buis, als overloop van de oostelijke naar de westelijke kuil. Dit bewijst dat de kuilen op hetzelfde moment en met een gezamenlijke functie in gebruik waren. Het bovenste deel van de kuipen bestond uit vlechtwerk, het onderste uit houten planken en palen. Opmerkelijk is dat het gaat om recuperatiemateriaal van één of meerdere overnaads gebouwde middeleeuwse schepen.

Klei voor een langere levensduur

Voor de datering van de kuilen is men aangewezen op het vondstmateriaal uit de kuilvulling. Het opgegraven ceramisch vondstmateriaal - overwegend ingevoerd steengoed en lokale grijze waar - wijst op een datering in de 14de en/of 15de eeuw.

De uitstekende toestand waarin de houtstructuren en het vondstmateriaal bewaard zijn gebleven, wordt verklaard door de aanwezigheid van natuurlijke en aangevoerde klei. De houten palen leken ingeheid in een veen- en kleilaag, met daarboven een pakket aangevoerde klei. Dit gebruik van klei rondom houtstructuren is bekend: de klei waarborgt een langere levensduur voor het hout en zorgt voor meer stabiliteit.

Van vlas tot linnen

De drie kuipen worden voorlopig beschouwd als vlasrootputten. Hierin werd vers vlas gedurende enkele dagen tot weken in water ondergedompeld om de vezels los te weken (roten), om nadien te verwerken tot linnen. Het is de eerste maal dat in Antwerpen de aanwezigheid en grootschaligheid van dit middeleeuws ambacht door archeologisch onderzoek wordt vastgesteld.

Meer info:
Tim Bellens: tel. 03 232 92 08 - gsm 0473 99 35 05
Verantwoordelijke schepen: Philip Heylen