Zo'n 13.500 jaar geleden, op het einde van de oude Steentijd (epipaleolithicum), kampeerden jagers-verzamelaars op hoger gelegen plaatsen in de nabijheid van water. Zij liet hun sporen achter op de Meirberg te Meer, nu één van de bekendste prehistorische archeologische sites van Vlaanderen. In 1993 werd deze duin als monument beschermd.

Het programma voor Open Monumentendag op 9 september gaat door met activiteiten op twee locaties: rondleidingen op de Meirberg te Meer en workshops op "Den Blijk" van het Begijnhof te Hoogstraten.
De rondleidingen op de Meirberg gebeuren door archeologen en wetenschappers van het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed (VIOE) (zie afbeelding links). Ze geven uitleg over de prehistorische bewoners, over de vorming van de duin, de aangepaste prospectiemethodes, de opgravingen en de voorwerpen die er recent, in juli 2007, nog opgegraven werden. Bovendien verduidelijken ze het internationale belang van deze site.

Praktische info: verzamelen op de Meirberg (de kettingdreef te Meer inrijden en de wegwijzers volgen). Gratis rondleiding om 14.00 uur en om 15.00 uur. Duur van de rondleiding: max. 40 minuten. Voor groot en klein zijn er workshops prehistorie op "Den Blijk" van het begijnhof. Doorlopend tussen 14.00 en 17.00 uur: vuur maken met vuurstenen, prehistorisch schilderen, steenkappen, boogschieten en speerdrijven. In het Stedelijk Museum van Hoogstraten is er de opening van de nieuwe presentatie "Meirberg", met tentoonstelling van de artefacten opgegraven in juli 2007 (open van 14.00 tot 17.00 uur)

Beschermd monument Meirberg

De Meirberg, nu een beboste duinrug ten westen van de dorpskern van Meer in de gemeente Hoogstraten, is één van de bekendste prehistorische sites van na de laatste ijstijd in Vlaanderen. De Meirberg is één van de laatste restanten van een reeks fossiele landduinen in deze regio. In de steentijd was een hoger gelegen duin, met uitzicht over het water, een trekpleister voor groepen jagers en verzamelaars. Door de droogte was deze duinrug niet geschikt voor landbouw. Hierdoor bleven de prehistorische voorwerpen in de duin ongeschonden bewaard. Deze gaafheid maakt de Meirberg tot een zeer waardevolle archeologische site (zie afbeelding links).

Gezien de snelle aantasting van het Kempense landschap in de omgeving, en de bedreiging van de site zelf, werd de hele Meirberg in 1993 als monument beschermd. De naam en faam van de prehistorische site te Meer is in grote mate te danken aan het vernieuwend karakter van het onderzoek dat hier plaatsvond. De methodologie die in Meer voor het eerst werd toegepast kreeg ondertussen heel wat navolging in binnen- en buitenland.

Ook de lokale bladen en televisie besteedden in de loop der jaren heel wat aandacht aan de talrijke opgravingen op de Meirberg. Daardoor verschenen vaak bezoekers om er geboeid vast te stellen hoe de archeologen hun zeer verre voorouders hier op het spoor waren. Het Stedelijk Museum Hoogstraten organiseerde in 2001 de tentoonstelling Flint&Stones die lokaal meer dan 10.000 bezoekers trok. Op haar rondreis in Vlaanderen en Nederland werden dit er zelfs meer dan 100.000.

Bedreigd monument Meirberg

Tijdens een terreincontrole door de Afdeling Monumenten en Landschappen van de Vlaamse Gemeenschap werd in maart 2006 vastgesteld dat de beschermde archeologische site Meer-Meirberg in de gemeente Hoogstraten gedeeltelijk werd weggegraven voor het bouwen van een loods (zie afbeelding links). Hiermee werd een flagrant bindend advies in de bouwvergunning genegeerd dat stelde dat hier voorafgaand aan de bouwwerken archeologisch onderzoek moest plaatsvinden. Het leidt geen twijfel dat door deze vernieling een belangrijk deel van het archeologisch erfgoed ongedocumenteerd verloren is gegaan. Voor de huidige bouwvergunning werden voorafgaande archeologische opgravingen door de administratie opgelegd en waren er vanuit de diensten voor monumentenzorg heel wat tegemoetkomingen. Een vroegere overtreding werd bijvoorbeeld al geregulariseerd. Vzw Erfgoed Hoogstraten protesteerde tegen deze gang van zaken en bracht een mediacampagne op gang.

In het verlengde hiervan ontving Erfgoed Hoogstraten in 2006 een projectsubsidie van 1500 euro om het grote publiek te sensibiliseren de zorg voor zijn erfgoed op te nemen, concreet i.v.m. de site Meirberg. In overleg en in samenwerking met het Stedelijk museum werd dit bedrag besteed aan een informatieve folder over de Meirberg en aan de activiteiten op Open Monumentendag. Bedoeling is het publiek bewust te maken van het belang van deze duin. Wetenschappers kennen het belang van de site; het publiek kent nog onvoldoende de waarde van deze fossiele duin. Een doorgedreven publiekswerking kan voor een groot en sterk draagvlak zorgen dat garant staat voor bewustwording en zorg voor dit erfgoed.

Het Stedelijk museum ontwierp een nieuwe presentatie rond de archeologische bevindingen op de Meirberg (zie afbeelding links). Bedoeling is om vanaf september rondleidingen te geven aan scholen en dit in combinatie met een educatief doe-project. Voor de leerlingen van het vijfde en zesde leerjaar is het onderwerp: "Ik ben archeoloog". Leerlingen worden op een eenvoudige manier vertrouwd gemaakt met het werk van een archeoloog. Voor de leerlingen van het eerste jaar van de middelbare school werd de educatie aangepast. "Wat doe ik vandaag aan? " is een project waarbij leerlingen zich kleden in verschillende prehistorische outfits.

Inmiddels vonden er in de maand juli opgravingen plaats op de Meirberg door het VIOE (zie afbeelding 4). De firma Malvé kwam haar verplichtingen na en bekostigde zowel de opgravingen als de wetenschappelijke bestudering ervan over een periode van drie maanden. Momenteel bestuderen de wetenschappers van het VIOE de opgegraven stukken in hun laboratoria in Leuven. De firma Malvé die uiteraard eigenaar blijft van de artefacten schenkt deze, na bestudering aan het Stedelijk museum Hoogstraten. Het was hun uitdrukkelijke wens dat de artefacten in Hoogstraten zouden blijven.

Meer info: Veerle Beernaert

Afbeeldingen: VIOE (afbeeldingen 1 & 2) en Stedelijk Museum Hoogstraten (afbeeldingen 3, 4 & 5)