Aan het begin van vorige eeuw domineerden fabrieksschouwen het stadslandschap en de horizon van het platteland. Ze worden echter steeds meer een zeldzaamheid, moderne fabrieken hebben ze niet meer nodig. De oude schouwen verdwijnen samen met de historische bedrijven, omdat onderhoud duur is en niemand er het nut van inziet.

In Noord-Frankrijk wordt nu reeds actief de aandacht gevestigd op dit snel verdwijnende erfgoed. In opdracht van de Région Nord-Pas de Calais worden er thans alle fabrieksschoorstenen geïnventariseerd met de bedoeling om, op termijn, een behoudspolitiek voor deze monumenten te ontwikkelen. In 2004, het jaar van Rijsel Culturele Hoofdstad, organiseerden een aantal organisaties een manifestatie rond de schouwen van Roubaix, les totems roubaisiens. De schouwen waren een aanleiding om respect en eer te betonen voor de textielarbeiders van de stad. Dit evenement kreeg zoveel weerklank dat besloten werd om voortaan jaarlijks op 1 mei, eenzelfde actie op te zetten om het belang de fabrieksschouwen in de aandacht te brengen, en om aldus de herinnering van de arbeid van mannen en vrouwen in het verleden hoog te houden.

Op die wijze ontstond het project Les Beffrois du Travail, de Belforten van de Arbeid.
Op 1 mei 2007 werden de eerste activiteiten georganiseerd rond de schouwen van Fourmies (nabij het Waalse Chimay) en in Mortagne du Nord (nabij Valenciennes). In Fourmies stond de schouw van de oude spinnerij Prouvost-Masurel in de belangstelling, het symbool van het Ecomusée de l'Avesnois aldaar. In Mortagne ging het om de schouw van de oude steenbakkerij. In Belle (Bailleul, net over de grens nabij Ieper) ging het om de schouw van de textielfabriek Hié die reeds meer dan 20 jaar gesloten is. Op 1 mei kon iedereen er een laatste bezoek brengen, voordat de indrukwekkende gebouwen plaats moeten ruimen voor een nieuwe gemeentelijke mediatheek. De fabrieksschouw, de laatste van de meer dan 40 die ooit de stad sierden, blijft in het nieuwe project bewaard als symbool van het textielverleden van Belle. De activiteiten gingen op 1 mei 2007 van start, toen de reus Gargantua onder het luiden van de beiaard en als begeleider van een praalwagen van de wevers, de feestelijkheden inluidde en vanop het marktplein voor het belfort optrok naar de fabriekssite. Er werd tot laat in de avond rond de schouw gefeest - terwijl er ook een tentoonstelling was over de geschiedenis van het bedrijf en een fototentoonstelling.

Wegens het overweldigende succes is het nu de bedoeling om jaarlijks, telkens op 1 mei, rond de laatste fabrieksschouwen volkse en feestelijke activiteiten te organiseren die een band leggen tussen geschiedenis en cultureel erfgoed, tussen cultuur en kunst. Na een reeks contacten met de Franse initiatiefnemers groeide het idee om op 1 mei 2008 ook rond een aantal Vlaamse fabrieksschouwen activiteiten te organiseren. Het VVIA, de Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie, zal als coördinator optreden voor dit nieuwe initiatief in Vlaanderen.

U kunt helpen door het VVIA via de inventarisatiesteekkaart te informeren over nog bestaande fabrieksschoorstenen in Vlaanderen. De steekkaart kunt U hier ophalen als een PDF-bestand. Vul ze zoveel mogelijk in, voeg er een paar foto's aan toe, en zend ze naar het onderstaande adres. Ook onvolledige steekkaarten zijn welkom, het is niet de bedoeling dat er een uitgebreid onderzoek wordt gestart. Aan de hand van deze ingevulde formulieren kan er worden ingeschat waar en in welke staat de diverse fabrieksschouwen in Vlaanderen overleven.

De steekkaarten zendt U aan:
Vlaamse Vereniging voor Industriële Archeologie vzw
Aktie 'Belforten van de Arbeid'
Postbus 30, Postkantoor Stationswijk, 9000 Gent-12
of per E-mail naar volgend adres.

Meer info:
Website van het Franse initiatief
Belforten van de arbeid op de website van het VVIA

Foto:
Peter Van den Bossche (VVIA) op Flickr