'De Onbereikbare Binnenkant van het Verleden' volgt twee jaar na het boek 'Cultureel Goed' dat Gielen samen met Rudi Laermans schreef. Terwijl dat eerste boek over erfgoed veeleer op een theoretische en een beleidsmatige manier de discussie over de sector opent, stuurt 'De Onbereikbare Binnenkant van het Verleden' op concrete voorbeelden van erfgoedpresentaties.

Hoe vreemd is het verleden in onze samenleving? De erfgoedsector pretendeert wel eens wat was van binnenuit aan te voelen en te begrijpen. Is de kritiek hierop van de historische wetenschap terecht? Is de afstand tussen heden en verleden onoverbrugbaar? In 'De Onbereikbare Binnenkant van het Verleden' onderzoekt Pascal Gielen onder meer die kritiek voor tien uiteenlopende 'erfgoedcases'. Zowel de erfgoedpresentaties als de ervaringen van bezoekers worden nagegaan voor het Etnografisch Museum, De Kathedraal en het Museum van Hedendaagse Kunst in Antwerpen, het Provinciaal Openluchtmuseum Bokrijk, het Groeningemuseum in Brugge, het In Flanders Fields Museum in Ieper, de Ken-Uw-Stad-Kwis over Leuven, de schuttersgilde Sint-Joris in Meer en het Provinciaal Gallo-Romeins Museum van Tongeren.

Gielen bekijkt bovendien hoe vier beladen noties in het landschap resoneren. De eerste heet 'nostalgie', de tweede 'het evenement', de derde 'behoren' of 'identiteit' en een laatste 'het publiek'. De belangrijkste conclusie luidt dat de erfgoedsector op andere uitgangspunten dan de historische wetenschap koerst. De sector steunt op een belevingsregiem met een alternatieve kennispolitiek. Die maakt mogelijk dat de erfgoedsector meer 'essayistisch' te werk kan gaan. Ze kan en moet innovatiever, speculatiever, subjectiever, maar ook meer ideologisch, moreel of politiek met het verleden omgaan dan de historische wetenschap.

In Gielens nieuwe publicatie krijgt de theoretische voorzet van Cultureel Goed niet alleen een empirische invulling, het kan met name ook als een 'leerboek' voor iedere erfgoedprofessional en -amateur worden gelezen. Gielen laat immers niet alleen zien hoe het verleden vandaag wordt gepresenteerd, hij trekt ook lessen uit 156 interviews met beleidsmakers, erfgoedprofessionals, -amateurs en bezoekers. Daardoor is het boek niet alleen leerrijk, maar ook een levendige vertelling over een bijzonder kleurrijk erfgoedlandschap.

Pascal Gielen doceert kunstsociologie en -beleid aan de Rijksuniversiteit van Groningen en bekleedt het lectoraat 'Kunstpraktijk in de Samenleving' van de Fontys Hogeschool voor de Kunsten te Tilburg. Daarvoor was hij verbonden aan het Centrum voor Cultuursociologie en het interuniversitaire steunpunt voor beleidsgericht cultuuronderzoek Re-Creatief Vlaanderen waar hij de erfgoedsector onderzocht.

Praktisch: 'De Onbereikbare Binnenkant van het Verleden. Over de enscenering van het culturele erfgoed' werd uitgegeven door LannooCampus. Het boek telt 192 pagina's en kost 24,95 euro.
Aansluitend artikel: "Bokrijk moet ook incest durven tonen" (27 december 2005)