"De implementatie van het Verdrag van Malta zorgt in het archeologieluik van het nieuwe decreet voor ingrijpende aanpassingen," stelt de minister. "Globale vertrekbasis is het basisprincipe van Malta: behoud in situ als het kan, behoud ex situ als het moet." Omwille van de collectiviteit van het archeologisch erfgoed en het feit dat klassieke herstelmaatregelen niet mogelijk zijn (eens het bodemarchief vernield, is dat onherroepelijk) zal er bijzondere aandacht worden besteed aan kwalitatief (voor)onderzoek. Uiteindelijke bedoeling is ervoor te zorgen dat archeologie onderdeel wordt van een traject dat wordt gevolgd voor alle werken met ingrepen in de bodem. Zo bestaat er volgens de minister voldoende zekerheid dat de nodige tijd, ruimte en financiële middelen worden uitgetrokken voor degelijk archeologisch onderzoek met inbegrip van de wetenschappelijke verwerking en de deponering. Van Mechelen wil hiervoor duidelijke kwaliteitsnormen uitwerken. De beleidsbrief vermeldt echter niets over de manier waarop het onderzoek gefinancierd moet worden.

Naast het nieuwe decreet besteedt de beleidsbrief van Van Mechelen hoofdzakelijk aandacht aan het vergroten van het draagvlak voor onroerend erfgoed, het traditionele stokpaardje van de minister. "In functie van een geïntegreerde benadering en een voldoende groot maatschappelijk draagvlak hebben alle geledingen van onze gemeenschap een rol te vervullen," stelt de minister. "Waar mogelijk ga ik dan ook partnerschappen aan met andere overheden, met het maatschappelijk middenveld en met particulieren, steeds gericht op een actieve betrokkenheid. In 2008 worden nieuwe impulsen gegeven voor de intergemeentelijke samenwerking, onder andere door een uitgebreide(re) werking structureel in het onroerend erfgoeddecreet in te schrijven. In afwachting daarvan blijf ik de werking van Intergemeentelijke Archeologische Diensten - en de eventuele oprichting van nieuwe diensten - actief ondersteunen. Tegelijkertijd wordt onderzocht op welke manier Intergemeentelijke Onroerend Erfgoeddiensten tot stand kunnen komen."

In afwachting dat de onderzoeksbalans voor het onroerend erfgoed, waarvan een eerste versie in 2008 wordt verwacht, blijft de minister voorzichtig met het opzetten van nieuwe (model)projecten. Wel steunt hij een project van de gemeente Zonnebeke om alle onroerend erfgoed via een GIS-toepassing in kaart te brengen. Deze (archeologische) potentiekaart zal naderhand gebruikt kunnen worden in functie van de ruimtelijke planning en ordening, bijvoorbeeld om slagvelden te vrijwaren door ondoordachte ingrepen te verhinderen. In functie van de opmaak van archeologische potentiekaarten wordt ook de uitwerking van een kaart rond de mogelijke aanwezigheid van prehistorische jager-verzamelaarssites in de Kempen voortgezet. Op basis daarvan wordt gestart met de opmaak van (deel)kaarten voor nieuwe testgebieden en periodes. Daarnaast zal ook het onderzoek voortgezet worden naar de relatie tussen de spreiding van oppervlaktemateriaal en erosie- en sedimentatieprocessen. Als eerste resultaat zal een archeologische evaluatiekaart voor het gebied van het Romeinse aquaduct in Tongeren (foto) ter beschikking worden gesteld.

Van Mechelen blijft ook inzetten op de actualisatie en ontsluiting van de gegevens voor de verschillende inventarissen (bouwkundig erfgoed, landschapsatlas, CAI,...). Aan de hand van een testcase in Dendermonde voor de inventarisatie van archeologisch complexe gebieden in stedelijke context, zullen in 2008 richtlijnen voor dit soort inventarisatie worden uitgewerkt. Aan Monumentenwacht Vlaanderen wordt de opdracht gegeven om de haalbaarheid van de oprichting van een specifiek team voor het archeologisch erfgoed te onderzoeken. In het kader daarvan zal ook een globaal onderzoek gebeuren naar de conservatie van aarden monumenten.

Een thematisch-typologische benadering blijft het uitgangspunt van het beschermingsbeleid van Van Mechelen. Concreet zal ook in 2008 de beschermingsprocedure voor een 250-tal objecten zal worden ingezet. Thema's die bijvoorbeeld aan bod zullen komen zijn moderne en hedendaagse architectuur, luchtvaartpatrimonium en het hoperfgoed. Tegelijk denkt de minister aan een nieuw, ruimtelijk georiënteerd beschermingsinstrument dat complementair is aan de 'klassieke' bescherming. Het gekende archeologische erfgoed blijft door zijn verborgen karakter echter moeilijk te kwalificeren. "Slechts een evaluatie op het terrein maakt het mogelijk dit onroerend erfgoed te toetsen aan de ontwikkelde beschermingscriteria. Met het oog op het realiseren van meer beschermingen van archeologisch erfgoed vanaf 2008, start ik met een jaarlijks archeologisch evaluatieprogramma, waarbij potentieel beschermenswaardige archeologische sites nader onderzocht worden op het terrein."

Van Mechelen laat in zijn beleidsbrief ten slotte nog enkele ballonnetjes op over mogelijke verbeteringen in de erfgoedsector. "Een recente doorlichting bevestigde het aanvoelen dat al bestond over de werking van de gewestelijke partnerverenigingen in het Erfgoedhuis Den Wolsack. Onder andere omwille van historisch gegroeide situaties, is de wisselwerking tussen de betrokken partners niet optimaal en is er nood aan bijkomende synergie. Vooral de werking van Erfgoed Vlaanderen wordt problematisch ingeschat. Omdat de werking in het verleden te veel werd toegespitst op communicatie en publiekswerking, kwam de kernopdracht, het beheer van probleemmonumenten, te veel op de achtergrond." Ook wil Van Mechelen bekijken op welke manier er een betere wisselwerking tussen de Open Monumentendag en de Erfgoeddag kan ontstaan, om zo tegemoet te komen aan de signalen die hij vanuit het werkveld kreeg.

Meer info: download de volledige beleidsbrief (pdf)
Foto's: aquaduct Tongeren (Elke Wesemael - Erf-goed.be) - Kasteel Cleydael in Aartselaar (Tijl Vereenooghe - Erf-goed.be)