Na het eindrapport van Bart Robberechts werd het onderzoek vanaf 2005 verder gezet door Herman Janssen en Leo Dufraing, die zich beiden ontpopten als gedreven vrijetijdsarcheologen. Zij laten zich bij hun zoektochten begeleiden door beroepsarcheologen, werkzaam bij het Vlaams Instituur voor het Onroerend Erfgoed (VIOE), de Katholieke Universiteit van Leuven (KUL), Bilan Tilburg en de Archeologische Dienst van de Antwerpse Kempen (ADAK Turnhout). Dozen vol met vuurstenen en potscherven werden in 2007 van de akkers geraapt, goed voor... 1.204 vondsten. De voorbije drie jaar werden er meer dan 2.500 stuks verzameld. Nu het resultaat van de determinaties bekend is, blikken we even terug op een archeologisch topjaar.

Steentijd
Tot hiertoe zijn in Zondereigen 108 steentijdsites ontdekt en de meeste werden gedurende meerdere periodes bewoond. Heel wat van die sites bevinden zich op de flank van de dekzandrug nabij het riviertje de Noordermark. Een andere concentratie situeert zich bovenop het Kempisch plateau, vlakbij het Moer.

Tijdens het middenpaleolithicum was Zondereigen nog schaars bevolkt. De ontdekking van drie nieuwe vindplaatsen brengt het totaal op zeven. Het vondstenaantal uit die periode bedraagt negenenzestig stuks, tot vorig jaar waren er dat nog maar vier. Op de Gelse Bergen hebben Neanderthalers gedurende langere tijd hun kamp opgeslagen. Tot de vondsten aldaar behoren o.a. een boordschrabber (foto links), een Levallois afslag en een Levallois kern.

Zondereigen telt twee Federmesser kampplaatsen, naast een zevental (misschien) eerder toevallige vindplaatsen uit het epipaleolithicum. Op de Baarlebrugse Beemden werden o.a. drie schrabbers, een afgeknotte afslag en een kling (foto rechts) gevonden. Verder noteerden we in 2007 een buitengewoon grote oogst aan mesolithisch materiaal, ca. honderd objecten. Uit het neolithicum werden zeven fragmenten van gepolijste bijltjes verzameld.

Het afgelopen jaar werden maar liefst 533 steentijdvondsten genoteerd. Zo leverde een versgeploegde wei vlakbij de Noordermark meteen vijfendertig vuursteenvondsten op. Het totaal aantal kernen werd zowat verdubbeld dankzij tweeëndertig nieuwe vondsten. Onze collectie telt er nu eenenzestig. Tot slot kunnen we nog negenenvijftig klingen, dertien schrabbers, vijf pijlpunten en zevenentwintig andere werktuigen vermelden onder de vondsten.

Metaaltijden tot late middeleeuwen
De collectie scherven werd in 2007 eveneens flink uitgebreid. Het aantal van de akkers geraapte potscherven uit de metaaltijden tot en met de late middeleeuwen bedraagt 671 stuks. Dat is bijna zoveel als de drie vorige jaar samen. Maar dit hoge aantal is vooral terug te voeren op één opmerkelijke vindplaats. Op een akker van de Ginhovense Velden werden dit jaar namelijk 443 kogelpotscherven uit de 10de tot de 11de eeuw opgeraapt. In 2006 waren op deze plaats al 192 vondsten. Deze ongewoon grote aantallen roepen vraagtekens op. Was op deze plaats een pottenbakker actief? Een pottenbakkersatelier uit de volle middeleeuwen is voor zover bekend nog niet teruggevonden in onze omgeving.

Eén van de meest opvallende vondsten in 2007 was een scherf uit de late bronstijd tot ijzertijd. Die vind je in de Kempen zelden door middel van akkerprospectie omdat ze zich meestal onder een plaggendek bevinden. Eveneens werd een fragment (foto boven links) van een vijfribben armband gevonden, het glazen kleinood dateert uit de late ijzertijd.

In de omgeving van de Noordermark zijn weer een veertigtal Romeinse en vroegmiddeleeuwse scherven gevonden. Er is in Zondereigen ook voor het eerst handgevormd aardewerk uit Elmpt aangetroffen. Net als Paffrath aardewerk heeft Elmpter aardewerk een schilferige, bladerdeegachtige structuur. Nog een opmerkelijke vondst is de 'baardman' (foto rechts). Er waren al fragmenten van baardmankruiken aangetroffen, deze keer hebben we het typerende gezicht gevonden waarnaar de kruiken genoemd worden.

Studenten gezocht!
Voor wie op zoek is naar een onderwerp voor een studie of thesis, biedt het Zondereigens project de volgende jaren een heel bijzondere uitdaging. De mogelijkheden zijn legio en variëren van het op kaart zetten van de vindplaatsen tot het trekken van conclusies. Van assistentie bij het onderzoek op een middenpaleolithische site door professor Philip Van Peer (K.U.Leuven) tot het onderzoek van een mogelijke woonplaats van een pottenbakker uit de volle middeleeuwen. Of wat dacht je van de studie over de samenwerking tussen professionele en vrijetijdsarcheologen. Het afgelopen jaar gingen de buren van heemkundekring Merksplas eveneens met akkerprospecties van start, werden in Hoogstraten gelijkaardige plannen gesmeed en besteedde de overkoepelende heemkundige organisatie (Gouw Antwerpen) de nodige aandacht aan het project.

Tot slot wordt gedacht aan de realisatie van een archeologisch leerpad langs de Noordermark, in samenwerking met de gemeente Baarle-Hertog en de VLM (in het kader van de geplande ruilverkaveling). Daartoe zal het verband tussen het landschap en de site beschreven worden. Bij ons weten bestaat er nergens anders een wandelpad dat op een dergelijke schaal (van steentijd tot late middeleeuwen) de archeologie met het landschap in verband brengt. Bovendien bevindt het beschreven archeologisch erfgoed zich nog altijd in situ. Ook plaatselijke legendes kunnen verwerkt worden in dit educatief project. Mede daarom wordt getracht om de Vossenberg (een afgegraven middeleeuwse motte) terug zichtbaar te maken in het landschap.

De akkerprospectie in Zondereigen heeft mooie resultaten opgeleverd en de heemkundekring heeft nog mooie projecten op stapel staan voor de toekomst. Wie hieraan wil meewerken of meer informatie wenst kan contact opnemen met Herman Janssen.

Aansluitend artikel: Zondereigen: de best geprospecteerde zone van Vlaanderen? (24 februari 2006)