In de betrekkingen tussen de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden in de periode 1585-1786 speelden twee forten aan de Schelde nabij Antwerpen een bijzondere rol, namelijk Lillo (Brabantse oever) en Liefkenshoek (Vlaamse zijde). Tot de bouw van beide Scheldeforten werd in 1578 besloten nadat de stad Antwerpen de zijde van de opstandelingen had gekozen, en een aanval van Spaanse troepen op deze Scheldestad - wereldhaven en bolwerk van de Reformatie - te verwachten viel. Door het bezit van deze vestingwerken - na de Val van Antwerpen in 1585 - was de Republiek der Verenigde Nederlanden in staat om het handelsverkeer vanuit en naar Antwerpen via de Schelde volledig te controleren. Er werd een fiscale barrière geplaatst ten nadele van Antwerpen en ten voordele van de havens in de Noordelijke Nederlanden, in het bijzonder van de haven van Amsterdam. Zo werd een belangrijke bijdrage geleverd aan het ontstaan van de Gouden Eeuw in de Republiek. De greep van de Republiek op het handelsverkeer van en naar Antwerpen door middel van de twee forten duurde vrijwel onafgebroken tweehonderd jaar.

Wat zich toen in en rondom Lillo en Liefkenshoek afspeelde, is door onderzoekers van de Erasmus Universiteit Rotterdam o.l.v. prof. dr. J.M.G. Leune intensief en uitgebreid onderzocht, met een bijzondere aandacht voor het functioneren van de beide vestingwerken als sociale systemen. Het onderzoek had betrekking op een periode dat beide forten hun belangrijkste militaire en economische functies vervulden, te weten van 15 augustus 1585 (de dag waarop Antwerpen weer geheel in Spaanse handen kwam, in
tegenstelling tot de forten Lillo en Liefkenshoek die voortaan niet langer vanuit deze stad maar vanuit de Noordelijke Nederlanden werden aangestuurd) tot 12 februari 1786 (de dag waarop de Republiek der Verenigde Nederlanden de zeggenschap over Lillo en Liefkenshoek overdroeg aan het keizerrijk
Oostenrijk).

De onderzoeksresultaten - waartoe uiteenlopende archiefbronnen in Nederland en België werden geanalyseerd - zijn onlangs uitgegeven door het Algemeen Rijksarchief te Brussel in de vorm van maar liefst zeven afzonderlijke boekdelen, getiteld "Lillo en Liefkenshoek".

Sinds 23 september 2007 is fort Liefkenshoek heropend als aangepast bezoekerscentrum. Een moderne audiovisuele opstelling brengt de rijke geschiedenis van de streek in beeld. Daarnaast wordt het strategische belang van Antwerpen en de rol van het fort bij het ontstaan van de grens uitvoerig uit de doeken gedaan.

Praktisch: de lezing vindt plaats op zaterdagnamiddag 15 december 2007 om 15u in de Verlatzaal van het kasteel Cortewalle te Beveren. Inkom is gratis. De organisatie is in handen van de Hertogelijke Heemkundige Kring Het Land van Beveren vzw in samenwerking met het gemeente-archief van Beveren.

Meer info / reservaties: Pierre Cleys (03/755.06.47) - Land van Beveren vzw

Afbeelding: StijnV - Flickr