In het rapport, dat deze week verscheen, beschrijven onderzoekers Frank Huysmans en Jos de Haan van het Sociaal en Cultureel Planbureau de ontwikkeling van de publieke belangstelling voor musea, archieven, monumenten en archeologie. Op deze vier terreinen is onderzoek verricht naar de omvang en samenstelling van het publiek en de veranderingen die zich daarin hebben voorgedaan. Verder is aandacht besteed aan het vrijwilligerswerk en de lidmaatschappen van erfgoedorganisaties, het mediagebruik voor erfgoeddoeleinden en de overige vrijetijdsbesteding van erfgoedbezoekers.

Op de Nederlandse opgravinglocaties wordt volgens het rapport meer aan voorlichting gedaan dan voorheen. Dat kan variëren van een informatiepaneel aan het hek rond de put tot een compleet programma met wekelijks bijgehouden strooifolders, een website, rondleidingen, lezingen en open dagen. De toegenomen openstelling van opgravingsterreinen vertaalt zich in een licht gestegen publieke belangstelling. In 2004 zei 5% van de Nederlandse bevolking in de voorafgaande twaalf maanden een opgraving te hebben bezocht, in 1996 was dat 4%.

Veel mensen komen voor het eerst in aanraking met archeologie door het bezoek aan een museum met een archeologische collectie. Ook op andere locaties, bijvoorbeeld bezoekerscentra, kunnen archeologische presentaties ingericht worden. In 2004 zei 14% van de ondervraagden in het jaar ervoor naar een museum met een archeologische collectie te zijn geweest. Acht jaar eerder lag die belangstelling met 13% nagenoeg op hetzelfde niveau. Opmerkelijk is echter dat het bezoek aan archeologiemusea (dus musea met een uitsluitend archeologische collectie) in die periode toenam van 3% tot 7%.

Er zijn ook enkele archeologische reconstructieparken in Nederland, waarvan het Archeon in Alphen aan den Rijn het bekendste en - met ongeveer 150.000 bezoekers per jaar - ook het best bezochte is. Vooral oudheidkundige reconstructies trokken tussen 1996 en 2004 meer belangstellenden, maar ook het bezoek aan reconstructieparken zat in de lift. Archeologische landschapselementen zijn volgens het onderzoek de meest bezochte archeologische presentaties. In 2004 zei 16% van de ondervraagden in het jaar ervoor een archeologisch monument bezocht te hebben. Acht jaar eerder lag die belangstelling met 11% een stuk lager.

Dat ruim een kwart van de Nederlandse bevolking archeologische presentaties bezoekt, wil nog niet zeggen dat de belangstelling onder alle bezoekers even groot is. Het overgrote deel van de belangstellenden voor opgravingen en archeologische presentaties bestaat uit incidentele bezoekers, dat wil zeggen personen die in een jaar hooguit drie presentaties bezoeken. Een veel kleinere, maar groeiende groep toont door een relatief hoge bezoekfrequentie een meer dan gemiddelde belangstelling voor archeologie. In 1996 bracht iets minder dan 1% van de bevolking een keer per kwartaal of vaker een bezoek. Acht jaar later was de omvang van die groep gestegen tot ongeveer 2%.

In vrijwel alle bevolkingsgroepen nam de belangstelling voor archeologie in de afgelopen jaren toe, het sterkst bij ouderen. Ook onder 25-34-jarigen steeg het bezoek aan archeologische presentaties. Daarnaast blijkt de belangstelling sterk met het opleidingsniveau samen te hangen. De archeologische belangstelling is hoger onder mannen dan onder vrouwen, vooral voor opgravingen en archeologische monumenten. Archeologie onttrekt zich niet aan de algemene regel dat erfgoed iets is wat je met anderen, meestal je naasten, bezoekt. Bijna een derde van de bezoeken (32%) gebeurt samen met de partner. Ook kinderen (19%), het hele gezin/familie (22%) en vrienden/kennissen (17%) vormen geliefd gezelschap. Slechts in zo'n 14% van de archeologiebezoeken gaat men alleen op pad.

Lees meer: het rapport is integraal te downloaden op scp.nl