Monumentenwacht is een organisatie die sedert 15 jaar in Vlaanderen eigenaars en de beheerders van waardevolle gebouwen en interieurs ondersteunt en advies verleent inzake onderhoud. Jaarlijks worden 1100 gebouwen en 200 interieurs geïnspecteerd waarbij de bewaringstoestand in kaart wordt gebracht. Sinds 1992 zijn er meer dan 5100 gebouwen in Vlaanderen vrijwillig aangesloten. De eigenaar kan met het overzichtelijk verslag met aanbevelingen voor onderhoud en herstel de nodige stappen zetten om tijdig de juiste werken uit te voeren en kan zo erger voorkomen. De werkwijze is erg effectief en kostenbesparend voor de eigenaars maar eveneens voor de overheid en de gemeenschap, die minder moet investeren in dure restauraties. Voorkomen is ook in de erfgoedzorg beter dan genezen.

Monumentenwacht is een initiatief van de Koning Boudewijnstichting en de vereniging van de vijf Vlaamse provincies. De organisatie dankt haar werking aan de steun van de vijf provincies en van de Vlaamse overheid. In Europa werden reeds meerdere monumentenwachten opgericht. Nederland was pionier in 1973 met de oprichting van Stichting Monumentenwacht Nederland. Na Vlaanderen in 1992 zijn Duitsland, Denemarken, Oostenrijk en Hongarije gevolgd met het aanbieden van deze inmiddels onmisbaar geworden dienstverlening.

Oude gebouwen vragen net als oude mensen om een meer dan gemiddelde zorg. Ouderdom komt immers ook voor monumenten met gebreken. Sommige gebreken zijn eenvoudig te constateren en door een handige eigenaar zelf te verhelpen zoals bij voorbeeld een goot die overloopt omdat een hoop bladeren de afvoer verstopt. In de meeste gevallen echter is een deskundige nodig om de diagnose te stellen en om het gebrek vakkundig te verhelpen. Net als in de gezondheidszorg geldt voor monumenten: Voorkomen is beter dan genezen. Ook in de monumentenzorg betekent genezen 'weer opgeknapt'; anders dan in de gezondheidszorg is de patiënt echter lang niet altijd 'beter' geworden. Door onderhoud planmatig en preventief uit te laten voeren kunnen gaten en dus kostbare vervolgschades voorkomen worden. Planmatig preventief onderhoud is dan ook de spil waar de monumentenzorg feitelijk om draait.

Het internationale netwerk PRECOMOS is een open organisatie met als doel onderzoeksresultaten, opleidingservaringen en 'good practices' uit te wisselen in relatie tot het behoud van het architecturale erfgoed. Het netwerk legt daarbij de nadruk op het concept preventieve conservering, de opvolging van de staat van bewaring (monitoring) en het onderhoud.

Het samenbrengen van internationale partners in een netwerk is de eerste stap in de opzet van een Unesco leerstoel. De leerstoel, waarvan de aanvraag zal worden ingediend begin april 2008, wil het netwerk onderhouden, onderzoeks- en opleidingsnoden in kaart brengen om bij te dragen aan:
- het in kaart brengen van de regelgeving die zich baseert op preventieve conservering, opvolging en onderhoud;
- het ontwikkelen van een wettelijk kader, aangepaste wetgeving en voorbeelden van toepassingen binnen de gevarieerde culturele en sociale contexten (internationaal);
- het ontwikkelen van nieuwe instrumenten en technieken om preventieve conservering als strategie te verbeteren en te faciliteren.

Gastinstelling van de Unesco leerstoel is het Raymond Lemaire International Centre for Conservation (K.U.Leuven) in samenwerking met Monumentenwacht Vlaanderen vzw.

Meer info: PRECOMOS
Foto: Sint-Jacobskerk in Antwerpen (Tim Boers - Erf-goed.be)