HomeKalenderForumContactLinks

« december 2007 | februari 2008 »

31 januari 2008

Brusselse regering schaft afdwingbare erfgoedpetitie af

De Brusselse regering heeft een aanpassing aan de erfgoedwet goedgekeurd. Door deze wijziging zal de zogenaamde 'erfgoedpetitie' niet langer afdwingbaar zijn. Die petitie stelde Brusselaars in staat om bedreigde gebouwen tijdelijk van afbraak of aanpassing te vrijwaren. De regering zal nu zelf de afweging maken tussen de economische noodzaak van het vastgoedproject en het erfgoedkundig belang van het gebouw.

Als een erkende vereniging voldoende handtekeningen verzamelt, is de Brusselse regering verplicht om de beschermingsprocedure aan te vatten. Zolang kan aan het gebouw niet geraakt worden. Die verplichting valt weg. Volgens staatssecretaris Emir Kir (PS) werd de erfgoedpetitie te vaak misbruikt. De regering zal nu na een vooronderzoek van maximaal drie maand autonoom kunnen beslissen of de beschermingsprocedure moet worden aangevat. De regering zal de afweging maken tussen de economische noodzaak van het vastgoedproject en het erfgoedkundig belang van het gebouw.

De Brusselse regering voert ook het begrip "overzichtsplan" in. Dat laat toe om bij grotere reeds beschermde gehelen, zoals tuinwijken, parken, pleinen, via een beheersplan specifieke ingrepen uit te voeren, bijvoorbeeld het plaatsen van dubbel glas. Het eindoordeel van de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen zal niet meer nodig zijn.

Tot slot is er ook aandacht voor klein erfgoed. Voor de restauratie van elementen die de gevels van tal Brusselse huizen opsmukken: sgraffiti (foto), smeedwerk... zullen eigenaars op subsidies kunnen rekenen. Er is 300.000 euro uitgetrokken. De wetsaanpassing moet nog naar de Raad van State voor advies. Vervolgens moet het Brussels parlement haar fiat geven. "Als alles goed gaat is dat in september van dit jaar," aldus Emir Kir.

Bron: Brussel Deze Week

door Tijl | Beleid | Reacties (0)

Gentse Dienst Stadsarcheologie zoekt consulent depotbeheer

De Gentse Dienst Stadsarcheologie is momenteel op zoek naar een consulent depotbeheer (m/v), voor een contract van onbepaalde duur. De consulent staat in voor het organiseren, functioneren en beheren van het archeologische depot in De Zwarte Doos. Daarnaast determineert en verwerkt de consulent archeologische vondsten en neemt hij/zij de nodige initiatieven voor het behoud en de conservering ervan. Solliciteren voor deze functie kan nog tot 15 februari.

De consulent is ook verantwoordelijk voor het beheer en de invulling van de stadsarcheologische databank Vulferus en de koppeling met de Centraal Archeologische Inventaris Vlaanderen. Hij/zij staat mede in voor het beheer van de archeologische verzamelingen van de Stad Gent, die verspreid zijn in andere stedelijke instellingen. Hij/zij bouwt een referentiecollectie uit, werkt mee aan culturele en sociaal culturele initiatieven rond stadsarcheologische projecten en zorgt ervoor dat de archeologische verzamelingen ontsloten worden voor publiekstoepassingen en wetenschappelijke studies. Ten slotte stelt de consulenten rapporten op en werkt hij/zij mee aan publicaties.

De Dienst Stadsarcheologie behoort tot het Departement Cultuur en wordt geleid door de Stadsarcheoloog.

Vereisten
- Je hebt minimaal een bachelor in de archeologie of gelijkwaardig
- Je hebt kennis van en ervaring in professionele archeologie en het vondstengoed in onze streken met een klemtoon op aardewerk en archeologica van de middeleeuwse en postmiddeleeuwse periodes.

Interesse? Neem dan voor 15 februari contact op met Thomas Van Moerkerke op het nummer 09/266.75.66.

door Tijl | Vacatures | Reacties (23)

Wordt Le Corbusierhuis in Antwerpen werelderfgoed?

België heeft samen met zes andere landen voorgesteld om de bouwwerken van de Zwitsers-Franse architect Le Corbusier in te schrijven op de Werelderfgoedlijst in 2009. In België staat slechts één bouwwerk van de architect, het Maison Guiette in Antwerpen, dat dateert van 1926. Alles samen omvat het dossier 22 belangrijke architecturale en stedelijke bouwwerken van Le Corbusier. In de zomer van 2009 valt de beslissing.

Frankrijk telt 14 bouwwerken, waaronder de Villa Savoye in Poissy en Notre Dame du Haut in Ronchamp. Daarnaast telt het dossier nog een aantal gebouwen die verspreid liggen over Duitsland, India, Argentinië, Japan en Zwitserland.

Het enige bouwwerk van Le Corbusier op Belgische bodem is het maison Guiette aan de Populierenlaan in Antwerpen. Het werd in 1926 gebouwd als woonhuis en atelier voor de schilder René Guiette. Modeontwerpster Ann Demeulemeester kocht het huis in 1983 en liet er een atelier naast bouwen door architect Georges Baines.

Le Corbusier werd op 6 oktober 1887 geboren in het Zwitserse La Chaux De Fonds als Charles Edouard Jeanneret-Gris. Hij overleed in 1965 door verdrinking in de Middellandse Zee.

Meer info: Fondation Le Corbusier
Bron: knack.be

door Tijl | Erfgoed | Reacties (0)

30 januari 2008

Militaire domeinen als bewaarplaatsen van archeologische relicten

In het nieuwe nummer van het tijdschrift 'Monumenten, Landschappen en Archeologie' gaan Inge Verdurmen en Dries Tys dieper in op de militaire domeinen in Vlaanderen als bewaarplaatsen van archeologische en landschapshistorische relicten. Het lijkt contradictorisch, maar net omwille van hun specifiek gebruik blijken de uitgestrekte domeinen sinds de 19de eeuw behoorlijk ongerepte reservaten te zijn gebleven van elders verdwenen archeologisch en paleo-ecologisch erfgoed.

Binnen de diverse bewaarde landschapstypes spannen heidelandschappen als door de mens gevormde cultuurlandschappen hierbij de kroon. Van neolithicum tot de 20ste eeuw bewaarden ze sporen van hun gestage evolutie naast een veelbelovend bodemarchief: voor Inge Verdurmen en Dries Tys voldoende redenen om - na een eerste studie in opdracht van het Agentschap R-O Vlaanderen - te pleiten voor uitvoerig onderzoek en de uitwerking van een voor elkeen aanvaardbaar beheersmodel.

Naast dit uitgebreide artikel over militaire domeinen biedt het nieuwe nummer van 'Monumenten, Landschappen en Archeologie' ook een artikel over de bouwgeschiedenis en restauratie van het voormalige gastenkwartier van de abdijsite van Vlierbeek in Kessel-Lo. Het 18de-eeuwse gastenkwartier is een getuige van de heropflakkering onder de jansenitisch gezinde abt Pieter Paradaens en werd omwille van zijn barok inkomportaal geroemd door Plantenga geroemd als een van de fraaiste in het hertogdom Brabant. Naar aanleiding van de restauratie in 2006 en geruggesteund door fors archiefmateriaal situeert Dieter Nuytten de jongste ingreep in de ruimere historische context.

Een derde artikel behandelt de restauratie van de kroonluchter uit de kapel van Karel de Goede in de Sint-Salvatorskathedraal in Brugge. De zaligverklaring van Karel de Goede en de creatie van een nieuw schrijn voor diens relieken in de kathedraal zou de Societeiten van Sint-Franciscus-Xaverius in 1885 aanzetten tot de bestelling van een monumentale neogotische lichtkroon, uitgevoerd door de Brugse kopergieter Franciscus Blondel. Ruim 120 jaar later bleek een grondige opknapbeurt niet overbodig.

Zoals steeds bevat het tijdschrift ook een interessante 'Binnenkrant', met besprekingen van nieuwe publicaties en tentoonstellingen.

Praktisch: het tweemaandelijkse tijdschrift Monumenten, Landschappen en Archeologie (jaargang 26, nummer 6) is een uitgave van het Agentschap R-O Vlaanderen, Onroerend Erfgoed. Een los nummer is verkrijgbaar aan 6 euro. Een jaarabonnement (6 nummers) kost 35 euro. Meer info: Diane Torbeyns (02/553.16.13)

door Tijl | Publicaties | Reacties (1)

Nieuwe gezichten bij CO7 en Archeo7

Sinds 14 januari 2008 zijn er bij de intergemeentelijke samenwerking CO7 in de zuidelijke Westhoek twee nieuwe medewerkers aan de slag. Greet Desodt moet het gezicht van de projectvereniging worden als nieuwe coördinator, terwijl Jan Decorte de functie van archeoloog bij Archeo7 overneemt van Dieter Demey.

Greet Desodt, licentiate in de kunstwetenschappen, moet de nog jonge vereniging CO7 verder uitbouwen. Naast haar administratieve taken, wordt Greet ook verantwoordelijk voor de kunsten en het sociaal-culturele luik binnen CO7.
Daarnaast zijn er nog 2 andere actoren binnen CO7, die beiden rond erfgoed werken. Het gaat enerzijds om westhoekverbeeldt en anderzijds om Archeo7. Ook bij Archeo7 is er een nieuw gezicht. Dieter Demey wenste eind vorig jaar zijn contract niet te verlengen, zodat teruggegrepen werd naar de wervingsreserve. Uiteindelijk is Jan Decorte aangesteld als nieuwe intergemeentelijke archeoloog. Jan Decorte was tot voor kort archeoloog in Oudenburg, en wordt daar opgevolgd door archeoloog Wouter Dhaeze.

Verder werd er geopteerd om de locatie van de verschillende diensten te spreiden over verschillende gemeenten. Coördinator van CO7 Greet Desodt heeft haar bureau in Poperinge, Archeo7 is vanaf nu gehuisvest in Heuvelland en westhoekverbeeldt blijft in Ieper zetelen.

Meer info:
CO7: greet.desodt@co7.be
Archeo7: jan.decorte@co7.be
Westhoekverbeeldt: westhoekverbeeldt@co7.be

door Jan | Varia | Reacties (0)

Nieuwe vacatures bij Hollandia Archeologie

Hollandia Archeologie (standplaats Zaandijk) is momenteel op zoek naar meerdere (aankomende) archeologen (m/v, fulltime). Het werkterrein concentreert zich op de regio Randstad / West- en Zuid-Nederland. De activiteiten betreffen met name archeologisch vooronderzoek (bureau-, boor-, en proefsleuvenonderzoek), opgravingen, rapportering en bureauonderzoek. Reageren kan nog tot 15 maart.

Lees hier de volledige vacature.

door Priscilla | Vacatures | Reacties (0)

29 januari 2008

L'archéologie wallonne en ruine?

In Wallonie ontstond onlangs enige beroering toen de krant Vers l'Avenir onder de titel 'Le service Archéologie est en ruine' uitpakte met een bijzonder kritisch artikel over de toestand van de Waalse archeologie. In een reactie in La Libre Belgique schetst het 'Forum pour l'archéologie en Wallonie' nu een genuanceerder beeld van de situatie: door een chronisch gebrek aan middelen zijn er inderdaad de nodige problemen, maar de archeologen doen nog steeds gemotiveerd hun werk...

Bron: Autour de Spiennes (een blog over archeologie in Wallonie... de moeite waard om bij je favorieten te zetten!)

door Tijl | In de pers | Reacties (10)

Antwerpen wil resten 16de-eeuws bastion toeristisch ontsluiten

Het 16de-eeuwse 'Spaanse bastion', dat enkele jaren geleden bij de werkzaamheden aan de Antwerpse Leien werd blootgelegd, moet van de nieuwe parkeergarage aan de Nationale Bank een toeristische attractie maken. "Het gaat om een voorstel van de archeologische dienst, dat we volop steunen," zegt Antwerps schepen voor Stadsontwikkeling Ludo Van Campenhout vandaag in de Standaard. "Alle Antwerpenaars en toeristen moeten er straks naar kunnen kijken."

De parkeergarage van de Nationale Bank tussen de drie Leientunnels is nog niet open, maar het Antwerpse stadsbestuur droomt ervan er straks een toeristische attractie van te maken. Want ondergronds verbergt ze een van de laatste getuigen van de Spaanse bezetting. Het gaat om de muur van een verdedigingsbastion uit de zestiende eeuw, door archeologen tot hun blijde verrassing ontdekt tijdens de graafwerken aan de Leien.

Er werd overigens eerst aan gedacht om de muur gewoon weg te graven. Uiteindelijk besliste de Vlaamse regering om de omwalling te behouden. De historische muur zou een plaatsje krijgen in de ondergrondse parking. Voorlopig staat die nog te pronken op verdieping -3. De stad wil evenwel vermijden dat de historische overblijfselen alleen te bewonderen vallen door automobilisten die tot de diepste parkeerkelder rijden.

"Het is een van de belangrijkste relicten uit de Spaanse periode," aldus schepen Van Campenhout. "Het kan niet dat dat alleen voor de parkerende chauffeurs te bewonderen valt. Alle Antwerpenaars en toeristen moeten er straks naar kunnen kijken." Hoe een en ander praktisch gerealiseerd moet worden, wordt nog bestudeerd. Er wordt daarbij alleszins ook gedacht aan enkele informatiepanelen en zelfs een klein museumpje met voorwerpen uit de betreffende tijd en maquettes van de Spaanse verdedigingslinie uit de zestiende eeuw.

Bron: De Standaard - 29 januari 2008

door Tijl | In de pers | Reacties (0)

Tweeëntwintig Gentse stenen beschermd

Minister Dirk Van Mechelen heeft 22 'stenen' in de Gentse binnenstad voorlopig beschermd. De naam 'stenen' wijst op het feit dat stenen gebouwen in de 13de eeuw veeleer uitzonderlijk waren. Gent heeft binnen Europa een van de belangrijkste concentraties aan omvangrijke en imposante middeleeuwse stenen huizen. Zij getuigen van het toenmalige economisch belang van Gent als hoofdstad van het graafschap Vlaanderen. De definitieve bescherming zou binnen een jaar moeten volgen.

Na de dertiende eeuw, toen het belang van Gent wat taande, werden veel van de bestaande stenen omgevormd tot kleinere wooneenheden of getransformeerd tot gildenhuizen. Gelukkig bleven er ook heel wat goed bewaard. Vandaag zijn er nog ongeveer 208 stenen geïdentificeerd in de Gentse binnenstad. Toch waren maar zeven stenen beschermd: het Gerard Duivelsteen, het Stapelhuis, De Groote Sikkel, de Lintworm en Krocht, het Ryhovesteen, de Kleine Spijker en de Spiegel (foto). Andere stenen werden opgeslorpt in grotere gehelen, zoals het stadhuis. Na onderzoek bleek dat er nog 22 stenen in de binnenstad voor bescherming in aanmerking kwamen. Het basiscriterium is daarbij dat minstens de eerste bouwlaag van het pand goed bewaard is gebleven.

Gentse stenen hebben enkele specifieke karakteristieken. Ze zijn opgetrokken in Doornikse kalksteen die via de Schelde werd aangevoerd. De massieve voorgevels met kantelen en hoektorens vallen op. De stenen zijn vaak vijf bouwlagen hoog. De eerste bouwlaag, soms half ondergronds, is meestal via de straat toegankelijk.

De 22 stenen:

1. "Het Hemelrijk", Donkersteeg 2-4: middeleeuwse kelder en opgaande middeleeuwse delen (de rest van het pand is volledig gemoderniseerd en niet in de bescherming begrepen).

2. Huis Deleu, Drabstraat 12: volledig huis; de kelder is middeleeuws, de bovengrondse verdiepingen gaan terug tot de 16de eeuw.

3. Seminariehuis, Gouvernementstraat 12: volledig huis; de kelder is middeleeuws, de bovengrondse verdiepingen gaan terug tot de 18de eeuw.

4. "Rymhuis", Gouvernementstraat 20: middeleeuwse kelder (bovenbouw volledig verbouwd)

5. Huis Gouvernementstraat 34: volledig huis: de kelder is middeleeuws, de bovenbouw heeft 16de-eeuwse kern, maar 19de-eeuwse verschijningsvorm.

6. Huis "Den Inghel", Graslei 8: volledig huis; middeleeuwse kelder en 2de bouwlaag, hogere bouwlagen met sporen uit verschillende periodes. De gevel was al eerder beschermd als monument.

7. Cooremetershuis en Vrije Schippers, Graslei 11-13: middeleeuwse kelder, bovenliggende structuren verbouwd tijdens latere eeuwen (voornamelijk 18de eeuw). De gevel was al eerder beschermd als monument.

8. Huis "De Ram", Hoogpoort 8-12: middeleeuwse kelder, bovenliggende structuren verbouwd tijdens latere eeuwen.

9. Huis "De Oude Sterre", Hoogpoort 17: goed bewaarde, middeleeuwse structuur. Huis in de 18de eeuw aangepast aan de toenmalige comfortvereisten.

10. Huis "De Zonne", Hoogpoort 27: middeleeuwse kelder, bovenliggende structuren 17de- en 18de-eeuws.

11. Huis Hoogpoort 32: middeleeuwse kelder, bovenliggende structuren verbouwd tijdens latere eeuwen.

12. Huis Hoogpoort 41-49; middeleeuwse kelder, bovenliggende structuren verbouwd tijdens latere eeuwen.

13. "De Grote Arend", Hoogpoort 48: goed bewaarde, middelleeuwse structuur. Interessante 17de-en 18de-eeuwse interieurelementen.

14. Huis Hoogpoort 57: enkel middeleeuwse kelder; de rest van het pand is ingrijpend gemoderniseerd en dus niet in de bescherming begrepen.

15. Huis "De Grote Moor" of "De Witte Moor", Hoogpoort 60: middeleeuwse kelder, bovenliggende structuren zijn verbouwd tijdens latere eeuwen, in de 19de eeuw op boeiende wijze "wetenschappelijk gerestaureerd".

16. Huis Kammerstraat 10: middeleeuwse kelder en bovenliggende structuren uit 17de eeuw.

17. Huis Kammerstraat 18: verschillende middeleeuwse bouwsporen.

18. Huis Koestraat 46, inclusief Koutersteeg (voormalige brandstraat): middeleeuwse kelder en bovenliggende structuren uit latere eeuwen.

19. Borluutsteen, Korenmarkt 7-8: enkel gevels, bedaking, resterende balken, dakspant en bouwsporen in de buitenwanden.

20. Huis Damman-Nobels (inclusief deel van de omwalling van de eerste portus), Nederpolder 4: middeleeuwse structuur, in de 19de eeuw "wetenschappelijk" gerestaureerd.

21. Huis Hoogstraat 63: middeleeuwse kelder, de bovenliggende structuren zijn ingrijpend gemoderniseerd en zijn niet in de bescherming begrepen).

22. Hof van Herzele, Sint-Baafsplein: middeleeuwse structuur met aanpassingen uit de volgende eeuwen, voornamelijk 18de en 19de eeuw.

Foto: we zijn nog op zoek naar foto's van de nieuw beschermde stenen voor onze website Erf-goed.be. Bijdragen zijn welkom op vlaamserfgoed@gmail.com.

door Tijl | Erfgoed | Reacties (0)

28 januari 2008

Nevelse erfgoedverenigingen willen eigen tapijt van Bayeux

Ter gelegenheid van de Erfgoeddag, die dit jaar op zondag 13 april plaatsvindt, komen de erfgoedverenigingen van het Oost-Vlaamse Nevele met een uiterst origineel project op de proppen. Naar analogie met het historische tapijt van Bayeux, wil Nevele de geschiedenis uitbeelden op een minstens zestig meter lang tapijt. Naast de tentoonstelling van het 'Tapijt van Nevele', worden op 13 april ook Romeinse vondsten tentoongesteld die op Nevels grondgebied werden gevonden.

Het tapijt van Bayeux werd vervaardigd in 1068. Het is een borduurwerk van 70 meter lang en 50 cm hoog, dat de geschiedenis uitbeeldt van de slag bij Hastings in 1066, waarbij Willem de Veroveraar vanuit Normandië Engeland binnenviel en de Angelsaksische koning Harold versloeg. Het laat zich lezen als een stripverhaal: in een groot aantal scènes worden de voorgeschiedenis, inscheping, landing en de slag zelf behandeld. Net dat willen de erfgoedverenigingen uit Nevele ook doen, maar dan geschoeid op de Nevelse geschiedenis. "Het is de bedoeling dat iedereen een stuk stof krijgt van zestig op veertig centimeter waarop een historische gebeurtenis uit de rijke geschiedenis van Nevele wordt getekend met waskrijt of verf," legt Raf Walgraeve van erfgoedvereniging Wende vandaag uit in het Nieuwsblad.be.

Hij en de collega's van Het Land van Nevele, het comité erfgoeddag, het gemeentebestuur, Sacralia, Oud-Hansbeke en het Davidsfonds, willen zo een minstens zestig meter lang tapijt maken. "Historische figuren zoals Cyriel Buysse, de graaf Van Hoorne en de oud-wereldkampioen wielrennen Rudy Dhaenens zullen zeker op het doek voorkomen," vertelt André Bollaert van de heemkundige kring Het Land van Nevele. "Maar ook verdwenen beroepen, de moord op de Heilige Gerulfus, de verloren nijverheid, de legende van de varende vrouw en het bombardement van de kerk van Nevele worden getekend. De bedoeling van het project is dat scholen worden aangemoedigd, maar evengoed mogen kunstenaars of handige tekenaars voorstellen indienen."

Voor Bollaert en zijn collega's is dit meer dan enkel een erfgoedproject. "Dit overkoepelt immers jong en oud, de verschillende gemeenschappen en de inwoners van de deelgemeenten. Het heeft met andere woorden ook een sociaal deel." Walter Uyttenhove van Sacralia weet het wel zeker. "Dit is een uniek project in Vlaanderen." De bedoeling is om op 13 april alle taferelen chronologisch op een lang tapijt te borduren en tentoon te stellen in de school van Vosselare. Maar het erfgoedcomité heeft nog meer speciale plannen, want net als 1958 een belangrijke datum was door de wereldtentoonstelling in Brussel, wil men van 2008 ook een historische datum maken. "Er zijn twee gemotiveerde jonge mensen aangeduid die het tapijt nadien in een speciale kist zullen bewaren en in 2058 weer uitpakken. Op dat moment is het tapijt zelf erfgoed," besluit Walgraeve.

Meer info: wie wil deelnemen, kan contact opnemen via raevenberg@skynet.be
Foto: de Sint-Mauritiuskerk in Nevele (Rudi Dhoore - Erf-goed.be)
Bron: Het Nieuwsblad - 28 januari 2008

door Tijl | Varia | Reacties (1)

Regionaal Landschap Lage Kempen zoekt coördinator erfgoedproject

Het Regionaal Landschap Lage Kempen zoekt een coördinator voor een project van tijdelijke duur. Het project 'Eik onder de - mensen - onder de eik' heeft als doel mensen te verbinden met hun streekidentiteit, hun landschap en hun verleden. Hiervoor doet het project een historische verkenning van ons landelijk en natuurlijk erfgoed, in het bijzonder van historische (knot)eiken in de streek van Lummen. Ook worden concrete acties ondernomen voor het instandhouden van (historische) eiken.

Als projectcoördinator sta je in voor de algemene sturing en de inhoudelijke en praktische invulling van het project. Je opdracht is in eerste instantie het in kaart brengen van het lokale landelijk erfgoed m.i. eiken (bronnenstudie, archiefonderzoek, interviews, ...). Je werkt hiervoor nauw samen met heemkringen, musea, lokale besturen, getuigen mondelinge geschiedenis en deskundigen erfgoed en ecologie. Daarnaast sta je in voor het toegankelijk maken van dit erfgoed voor een zo breed mogelijk publiek, o.a. via schrijf- en redactiewerk voor de te verschijnen publicaties en producten. Je onderhoudt contacten met de verschillende partners in het project en ontwikkelt initiatieven voor het behoud en het beheer van het natuurlijk en landschappelijk erfgoed in de toekomst. Je zet hierrond ook PR-activiteiten op in overleg met alle partners.
Je verzorgt tevens de projectadministratie (inhoudelijke en financiële rapportering). Dit alles gebeurt in nauw overleg en nauwe samenwerking met de collega's en directeur. Je collega's (biologen, communicatie- en educatiedeskundige, landschapscoördinator, administratieve kracht) staan graag ter beschikking voor ondersteuning.

Geinteresseerd? de volledige vacature vind je op rllk.be. Solliciteren kan nog tot 15 februari. Een uitgebreidere omschrijving van het project vind je in dit document (.doc).
Foto: de Dopjesboom in Wolfsdonk, een van de oudste Amerikaanse eiken in ons land (Johan Van Rensbergen - Erf-goed.be)

door Tijl | Vacatures | Reacties (0)

27 januari 2008

Middeleeuws erf op site Gentse Ikea

Tijdens opgravingen op de terreinen waar de Gentse Ikea zal komen, zijn interessante archeologische vondsten gedaan. Er zijn sporen gevonden uit de ijzertijd, de Romeinse tijd en de middeleeuwen. Meest opmerkelijk is de vondst van een volledig erf uit de middeleeuwen, dat waarschijnlijk te dateren is tussen de 10de en 12de eeuw. Het erf maakte wellicht deel uit van een groter nederzettingscomplex dat door de aanleg van de parkings jaren geleden al grotendeels werd vernietigd.

Naar aanleiding van de nakende bouw van een Ikeavestiging bij Flanders Expo in Sint-Denijs-Westrem werd eind 2007 een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd. Uit de vondsten gedaan in de lange parallelle proefsleuven bleek dat een deel van het bedreigde perceel moest opgegraven worden. In januari 2008 werd dit onderzoek uitgevoerd door een team van vier projectarcheologen in dienst van Ikea.

De vindplaats was niet alleen door het proefonderzoek gekend, maar al bij de aanleg van de parkings in de jaren 1980 werden grondverkleuringen en scherven gevonden, die aantoonden dat er een Romeins grafveld met vlakbij een Romeinse nederzetting te vinden was (1ste tot 3de eeuw van onze tijdrekening). Eveneens werden er middeleeuwse sporen opgemerkt. Door de moeilijke omstandigheden was het onderzoek beperkt tot het registreren van de vondsten en het kleinschalig opgraven van de meest interessante zones.

Het onderzoek in 2007-2008 kan door het inbouwen van een archeologisch advies in de MER-procedure en geadviseerd door de Dienst Stadsarcheologie van de Stad Gent, de archeologen van de Provincie Oost-Vlaanderen en RO Vlaanderen wel grondig uitgevoerd worden. De bouwheer nv Ikea draagt de kosten van het archeologische terreinwerk, inclusief de basisrapportage. De resultaten mogen gezien worden.

De oudste sporen zijn mogelijk te plaatsen in de IJzertijd (750 tot 50 voor onze tijdrekening). Tijdens die periode stond er een zespalig bijgebouwtje van ongeveer 3 bij 3 m, met op 15m daarvan een ovale kuil. Op het opgravingsterrein werden ook vijf Romeinse brandrestengraven aangetroffen (foto links). Uit vroeger onderzoek is er geweten dat deze zone zich net op de grens van een veel groter grafveld bevindt. De aangetroffen graven, zeer houtskoolrijk van vulling en met af en toe scherven van de potten die als bijgave dienden, behoren met andere woorden tot de periferie. Er werd eveneens een NW-ZO georiënteerde gracht opgemerkt, en een grote cirkelvormige verkleuring die uiteindelijk een drenkkuil bleek te zijn. Uit een recenter verleden als militair vliegveld stammen heel wat kuilen en waterputten.

Het meest indrukwekkend zijn de vondsten uit de volle middeleeuwen (10de tot 12de eeuw). Er werd wellicht een volledig erf aangesneden. Dit erf bestaat uit een groot tweeschepig hoofdgebouw van 21 bij 6,5 m, met vlakbij twee vierpalige bijgebouwen of schuurtjes van 4 bij 4 m. Dit erf behoort wellicht tot een groter nederzettingscomplex dat door de aanleg van de parking grotendeels vernietigd werd. Getuige hiervan zijn vier waterputten met houten bekisting (eenmaal een vlechtwerkwaterput, driemaal een vierkante bekisting van horizontale planken met vier zware hoekbalken) die werden aangetroffen op een deel van het terrein waarvan de bovenste laag (vermoedelijk met middeleeuwse sporen) verstoord was door die parking.

Bron: Stad Gent

door Tijl | Opgravingen | Reacties (0)

Renovatie Loretteklooster Mechelen start volgende week

Begin februari wordt in Mechelen gestart met de renovatie van het voormalige Loretteklooster en de bijhorende school. Zo verdwijnt opnieuw een stadskanker uit het Mechelse straatbeeld: het complex tussen Melaan en Begijnenstraat stond al een kwarteeuw te verkommeren. Momenteel zou er met het stadsbestuur onderhandeld worden om voor de werken een archeologisch onderzoek te laten plaatsvinden.

Voor de renovatie van het Loretteklooster werden al meermaals plannen uitgetekend, maar ditmaal is het menens. Een bouwpromotor wil het leegstaande gebouwencomplex tegen 2010 omvormen tot een kwaliteitsvol woonproject met ruimte voor 25 hoogwaardige appartementen en lofts. De speelplaats van de vroegere Loretteschool wordt heraangelegd als binnentuin. Aan de Drabstraat komt een ondergrondse parkeergarage voor een dertigtal wagens. De Mechelse architect David Driesen tekent de plannen.

"Dit woonproject zal een positieve invloed hebben op de buurt," meent burgemeester Bart Somers. "Voor de Begijnenstraat is dit het tweede teken van heropleving, na het woonproject 't Spijker. Hierdoor zal het straatje, dat de Vismarkt met de kathedraal verbindt, alleen maar aan belang en uitstraling winnen. Ook de Melaan wordt op deze manier verlost van storende leegstand. Bovendien houdt het ontwerp rekening met de historische context. De beschermde gevels aan de Melaan en de Drabstraat blijven intact, met tussenin een moderne nieuwbouw."

In het binnengebied leggen de promotoren twee stadstuinen en een ondergrondse garage met 31 plaatsen aan. "We willen komend najaar met de bouwwerkzaamheden aanvatten. Momenteel onderhandelen we nog met de stad om op de site vooraf een archeologisch onderzoek te laten plaatsvinden", stelt een van de projectontwikkelaars dit weekend in de Gazet van Antwerpen. Stadsarcheoloog Bart Robberechts kijkt al uit naar de opgravingen rond het Loretteklooster. "Enkele proefputten hebben al aangetoond dat op een diepte van slechts dertig centimeter muurresten te vinden zijn. Wanneer je in de middeleeuwse binnenstad bij wijze van spreken een spade in de grond steekt, is er altijd een goede kans op mooie archeologische vondsten."

Aansluitend artikel: Het Spijker in Mechelen: de eerste opgravingscampagne (5 maart 2006)

door Tijl | In de pers | Reacties (0)

Kolonies van Weldadigheid in Lommel

Nog tot 16 maart kun je in het Lommelse museum De Kolonie een expo bezoeken over de 19de-eeuwse kolonies in Europa. In het begin van de 19de eeuw geloofde men dat het verschaffen van werk aan armen het antwoord was op het heersende armoedeprobleem. Rijke particulieren en overheden zetten dit idee in de werkelijkheid om. In heel Europa werden in onontgonnen gebieden kolonies opgericht, waarvan de planmatige aanleg nu nog zichtbaar is in het landschap. .

In het begin van de 19de eeuw ging West-Europa gebukt onder een golf van armoede. Het aantal bedelaars in steden en op het platteland bleef toenemen. Het uitdelen van aalmoezen voldeed niet langer. Verlichte denkers geloofden dat het verschaffen van nuttig werk aan de armen het antwoord was op het armoedeprobleem. In heel Europa namen particulieren het initiatief om arme gezinnen bijeen te brengen in nieuwe woon- en werkgemeenschappen of kolonies. Hier bewerkten zij onontgonnen gronden, kregen een huis, huisraad en werden ze opgevoed om een zelfstandig leven te leiden.

Eén van de mannen die onder de invloed van de Verlichting kwam was Robert Owen. Hij stichtte in Schotland Villages of Unity. Dit moesten ideale gemeenschappen zijn met de nadruk op geluk en vrijheid voor zijn bewoners. Andere grote namen waren E. Von Fellenberg, D. Lawaetz, Joh. van den Bosch, Pestalozzi... In de Nederlanden ontstonden er vrije maar ook onvrije landbouwkolonies voor de armen. De eerste proefkolonie kreeg de naam Frederiksoord. Dit initiatief kreeg al snel navolging in de Zuidelijke Nederlanden in Hoogstraten, Wortel (foto) en Merksplas. Ook in Denemarken volgde men het voorbeeld met de oprichting van Friedrichsgabe. In Frankrijk waren de sociale experimenten meer gericht op arme kinderen, vondelingen en wezen. Zo ook in het eerste landbouwinstituut in Europa, gelegen in Zwitserland.

De kolonies waren kleine dorpen op zich. Naast de typische koloniehuisjes waren er kerken, scholen, fabrieken en winkels aanwezig. Er was vrijheid van religie maar evengoed regels waaraan men zich diende te houden. De meeste kolonies werden opgericht te midden van onontgonnen gebieden. Dit gaf de mogelijkheid om een logische en gestructureerde indeling te maken. Typisch zijn de lange dreven en de rechthoekige percelen. Dit ingrijpen in het landschap is tot op vandaag nog steeds zichtbaar. Kolonies van Weldadigheid, Colonies Agricoles, Armen-Erziehungsrepublik of Colonies de Bienfaisance waren maar enkele van de vele algemene benamingen die deze kolonies kregen in het Europa van de negentiende eeuw. Vaak kregen ze de naam van het oorspronkelijk gehucht of de gemeente. Soms werden ze postuum genoemd naar een belangrijk geldschieter, meestal een lid van de koninklijke familie.

Praktisch: de tentoonstelling, ontworpen door het Stedelijk Museum van Hoogstraten, wordt nu getoond in museum De Kolonie in Lommel, een voormalige staatsboerderij van de "Colonie Agricole" die in 1850 door de Belgische overheid werd gesticht op de Heuvelsche Heide. Meer info en openingsuren op erfgoedlommel.be.
Foto: vzw Kempens Landschap

door Tijl | Tentoonstellingen | Reacties (0)

26 januari 2008

ZOLAD zet jaar in met website, nieuwsbrief en nieuw gemeentelijk reglement

Gisteren kondigde de Zuid-Oost-Limburgse Archeologische Dienst (ZOLAD) op haar nieuwjaarsreceptie een aantal nieuwigheden voor 2008 aan. Naast de lancering van haar website zal de ZOLAD vanaf dit jaar een driemaandelijkse (digitale) nieuwsbrief verspreiden. Bovendien mocht de ZOLAD met fierheid de nakende goedkeuring bekend maken van een nieuw gemeentelijk archeologisch reglement dat de financiering van archeologisch prospectief onderzoek in wooninbreidings- en woonuitbreidingsgebieden regelt.

ZOLAD-voorzitster Maike Meijers kondigde op de nieuwjaarsreceptie te Rosmeer een aantal nieuwe initiatieven aan. Een eerste initiatief is het lanceren van een heuse ZOLAD-website. Op www.zolad.be zal vanaf 1 februari 2008 wekelijks het laatste archeologische nieuws uit de regio vermeld worden, zal de bezoeker een aantal documenten zoals jaarverslagen kunnen downloaden enz. Leuk is ook dat www.zolad.be een blog zal bevatten waar enkele mensen uit diverse hoeken van het archeologische werkveld hun mening zullen geven over, bijvoorbeeld een markant feit uit de erfgoedsector. De namen van de 'bloggers' worden op dit moment nog even geheim gehouden.

Een tweede initiatief is het verspreiden van een driemaandelijkse nieuwsbrief. Deze nieuwsbrief kwam er op vraag van het werkveld: niet alleen sympathisanten maar ook de diverse vrijetijdsarcheologen en metaaldetectie-amateurs drongen aan regelmatig op de hoogte te worden gehouden. Het sprak dan ook vanzelf dat de raad van bestuur deze vraag ter harte nam en opteerde voor een nieuwsbrief. Deze zal zowel via de reguliere post als digitaal via www.zolad.be te verkrijgen zijn. Geïnteresseerden kunnen zich abonneren via nieuwsbrief@zolad.be.

Een derde nieuwigheid is de uitvoering van enkele baanbrekende projecten. Deze initiatieven zijn niet enkel baanbrekend voor de ZOLAD-regio, maar voor heel Vlaanderen. Zo zal de gemeenteraad van Bilzen volgende dinsdag een nieuw gemeentelijk archeologisch reglement goedkeuren. Dit reglement kadert in een brede archeologische verordening die in de loop van 2008 zal opgemaakt worden. Het reglement in kwestie regelt (de financiering van) het archeologisch prospectieve onderzoek in woonin- en uitbreidingsgebieden. Het reglement gaat verder dan de huidige decretale bepalingen en is in die zin absoluut uniek in Vlaanderen: de zogenaamde zorgplicht wordt beter gedefinieerd, er wordt rechtzekerheid voor alle partijen mee verkregen en er wordt wat betreft de kosten, ten dele tegemoet gekomen aan de ontwikkelaars (bijlagen, zie onderaan). Ook in Riemst werd een gelijkaardig voorstel, zij het in afgeslankte vorm, door het schepencollege aanvaard. In Riemst worden in de toekomst immers lang niet zoveel gebieden aangesneden als in Bilzen.

Wat de overige baanbrekende projecten betreft, kan gemeld worden dat er:
- eind februari 2008 een geofysisch onderzoek in Waltwilder gepland is aan de hand waarvan vroegneolithische structuren en de impact van de erosie geëvalueerd kunnen worden;
- in de loop van 2008 een door de Vlaamse overheid uitbesteed onderzoeksproject op het plateau van Caestert van start gaat;
- in het najaar enkele Romeinse villaterreinen in de ZOLAD-regio op hun wetenschappelijke waarde zullen onderzocht worden.

De resultaten van alle projecten zullen, van zodra beschikbaar, te lezen zijn op www.zolad.be.

Ten slotte zette voorzitster Maike Meijers enkele mensen die zich in het voorbije jaar in de ZOLAD-regio verdienstelijk maakten, in de bloemen, met name Aloys en David Stulens voor hun niet-aflatende inzet bij het prospecteren en Roland Wenzlawski die vorig jaar zijn metaaldetector aan de haak hing. Zijn enthousiasme, ervaring en expertise zullen gemist worden bij de ZOLAD.

Meer info: Tim Vanderbeken, Maastrichtersteenweg 2b, 3770 Riemst, info@zolad.be, tel. 0473-964880
Bron: ZOLAD
Externe links: ZOLAD-Nieuwsbrief nr. 1 (januari-maart 2008) (pdf)
Bijlagen omtrent het gemeentelijk archeologisch reglement inzake archeologisch vooronderzoek in wooninbreidings- en woonuitbreidingsgebieden (pdf)

door Bart | Varia | Reacties (0)

25 januari 2008

2500 foto's op Erf-goed.be

Ondertussen werken we langzaam maar zeker verder aan ons zij-project Erf-goed.be, waarop we foto's verzamelen van beschermd erfgoed in Vlaanderen. Zopas werd de 2500ste foto toegevoegd aan de website. Dat is al veel, maar nog lang niet genoeg, en daarom herhalen we graag nog eens onze oproep om je mooiste erfgoedfoto's door te sturen en zo je steentje bij te dragen aan de verdere uitbouw van de website. Sinds kort kun je overigens ook alle foto's per gemeente bekijken.

Terwijl bepaalde delen van Vlaanderen al goed vertegenwoordigd zijn op de kaart van Erf-goed.be, hebben we voor andere regio's nog maar weinig foto's. Kan jij ons helpen om de hiaten op te vullen? Aarzel dan niet en stuur je foto's naar vlaamserfgoed@gmail.com.

Ter gelegenheid van de 2500ste foto, hebben we ook een update gemaakt van de top-tien van de meest bekeken foto's van Erf-goed.be (tussen haakjes de positie in september 2007):

1. (1) 's Hertogenmolens - Aarschot (Johan Van Rensbergen)
2. (2) Paviljoen De Notelaer - Hingene (Carolien Coenen)
3. (-) Stadsfeestzaal - Antwerpen (Francois Van Nerum - foto)
4. (3) Meerdaalwoud en Heverleebos - Oud-Heverlee (Luc Desager)
5. (7) Koninklijk Paleis - Antwerpen (Francois Van Nerum)
6. (6) Kasteel van Duras - Sint-Truiden (Luc Desager)
7. (5) Universiteitsbibliotheek - Leuven (Tijl Vereenooghe)
8. (4) Kasteel Ter Leyen - Boekhoute (Erik Van Vooren)
9. (-) Hof ten Steen - Orsmaal-Gussenhoven (Luc Desager)
10. (9) Tombe van Pepijn - Landen (Luc Desager)

Externe link: Erf-goed.be

door Tijl | Websites | Reacties (0)

JCW graaft dieper... en zoekt nog opgravingen

Zoals ieder jaar organiseert Jeugd, Cultuur & Wetenschap (JCW) tijdens de zomervakantie weer enkele archeologiekampen voor de jeugd. De +16-jarigen kunnen een weekje meegraven bij de prehistorische opgravingen in Lommel. Voor de 13- tot 15-jarigen staat er een wetenschapskamp in Leuven op het programma. Voor diezelfde leeftijdsgroep is JCW nog dringend op zoek naar archeologische opgravingen, zowel voor de paasvakantie als de zomervakantie.

Archeologiekamp 'Spit het uit' voor 16+ in Lommel
Welkom in de Steentijd, de periode van ijstijden en mammoeten! "Lang vervlogen tijd", hoor ik je zeggen? Niets is minder waar! Archeologen uit Lommel nemen je mee naar de prehistorie! Het industrieterrein Maatheide lokt al vanaf het begin van de twintigste eeuw talrijke archeologen die verwonderd zijn over de prehistorische vondsten. In de zomer van 2008 kunnen jullie zelf mee op zoektocht naar rijkdommen uit het verleden. Trek dus je archeologische handschoenen aan en help de archeologen op de Maatheide! 's Avonds trekken de deelnemers zic terug in het prachtige internationale jeugdontmoetingshuis te Lommel voor een heleboel leuke, ontspannende activiteiten.
Praktisch
Activiteiten: Maatheide, Lommel
Overnachting: Jeugdontmoetingshuis, Lommel
Wanneer: 27 juli tot 2 aug. 2008
Leeftijd: 16+ (geboren in 1992 en vroeger)
Prijs: € 230,00 (leden: € 218,50)

Wetenschapskamp 'De wetenschap achter de archeologie' voor 13-15 jaar in Heverlee / Wijgmaal
(i.s.m. K.U.Leuven)
Dit is geen archeologiekamp waarbij je op een echte site meewerkt aan de opgravingen! Een echte archeoloog doet namelijk nog meer dan alleen potscherven en stukjes bot te voorschijn borstelen. In dit kamp graaf je dieper in het werk na de opgravingen: je gaat zelf vondsten onderzoeken in een laboratorium of in open lucht, om te ontdekken wat ze betekenen. De vele workshops, praktijksessies en ateliers worden verzorgd door ervaren professoren en assistenten van de K.U.Leuven of andere wetenschappelijke instellingen. En na het werk is er ook nog tijd voor sport en spel.
Praktisch
Activiteiten: K.U.Leuven, campus Heverlee
Overnachting: Vormingscentrum 't Kasteeltje, Wijgmaal
Wanneer: 3 tot 9 aug. 2008
Leeftijd: 13-15 jaar (geboren in 1995 t/m 1993)
Prijs: € 220,00 (leden: € 209,00)

JCW zoekt archeologische site voor kamp
JCW is nog dringend op zoek naar sites waar (momenteel of binnenkort) archeologische opgravingen plaatsvinden. In het kader van onze kampen wil JCW namelijk nog volgende activiteiten organiseren:
1. een archeologiekamp tijdens de paasvakantie van 2008, voor de leeftijdsgroep 13-15 jaar (paasvakantie loopt van zaterdag 22 maart tot en met zondag 6 april 2008)
2. een archeologiekamp tijdens de zomervakantie van 2008, voor de leeftijdsgroep 13-15 jaar (bij voorkeur periode 14-18 juli of 21-25 juli).

Archeologen die tijdens de paas- of zomervakantie archeologische opgravingen begeleiden waar jongeren van 13 tot 15 jaar (onder onze begeleiding van archeologen of archeologiestudenten) kunnen meehelpen, worden gevraagd om contact met JCW op te nemen. Bedoeling is dat de kampdeelnemers gedurende ongeveer een week overdag op de site meewerken en de vele facetten van het veldwerk ontdekken en zelf eraan meehelpen. Als u bijkomende vragen heeft of enkele referenties wil ontvangen, aarzel dan niet om JCW te contacteren: bart@jcweb.be of tel. 02 252 58 08.

Meer info: jcweb.be

door Tijl | Jeugd | Reacties (0)

24 januari 2008

Militair hospitaal uit de Romeinse tijd opgegraven in Oudenburg

Bij opgravingen van het Romeinse militaire kamp van Oudenburg (West-Vlaanderen) ontdekte het team van archeoloog Sofie Vanhoutte van het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE) de resten van een militair hospitaal. Een belangrijke vondst, want het is de eerste keer dat in het Gallische gebied een militair hospitaal in een castellum wordt aangetroffen. Verrassend was ook de vaststelling dat in het soldatenkamp vrouwen en kinderen verbleven.

De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in het nieuwe nummer van Relicta, het wetenschappelijke tijdschrift van het VIOE.

Na de eerste opgravingen in het stadscentrum van Oudenburg, tussen 1956 en 1960, werden drie kampfasen onderscheiden: eerst waren er twee opeenvolgende forten van aarde en hout, gevolgd door een derde van steen. Dankzij nieuwe opgravingen tussen 2001 en 2005 slaagde Sofie Vanhoutte erin die chronologie te verfijnen. Er kunnen nu vijf opeenvolgende forten onderscheiden worden: drie van aarde en hout en twee van steen.

Het eerste houten fort is opgericht rond 200 na Christus, als onderdeel van een verdedigingsgordel die weerwerk moest bieden tegen Germaanse invallen. Een van de stenen kampen was mogelijk een bolwerk van Postumus, de bevelhebber van de Rijnlegers die zich in 260 tegen Rome keerde en kortstondig heerste over een afgescheiden 'Gallisch Rijk'. Tijdens de vierde eeuw maakte het fort deel uit van de Litus Saxonicum, het verdedigingssysteem van de Britse en Gallische kusten met imposante stenen castella.

In de derde eeuw domineerde een meer dan 600 m² groot complex met binnenhof de zuidwesthoek van het castellum. Frappante overeenkomsten met grondplannen uit Noord-Engeland en Bulgarije tonen aan dat het om een militair hospitaal of valetudinarium moet gaan. De archeologen vonden ook medische instrumenten zoals pincetten, een oorlepeltje, een naald, een sonde en fragmenten van zalfplaatjes (foto links). Het is de eerste keer dat een militair hospitaal wordt aangetroffen in Gallië.

Vondsten zoals spinschijfjes, haarpinnen, vrouwen- en kinderschoenen, glazen armbanden en andere juwelen, tonen aan dat de fortbewoning niet alleen uit mannen en militairen bestond. Bovendien was de afkomst van de soldaten wellicht niet 'zuiver' Romeins: verschillende exemplaren van schoenen, bijvoorbeeld, vertonen typisch Germaanse kenmerken.

Vanhoutte S. 2007: Het Romeinse castellum van Oudenburg (prov. West-Vlaanderen) herontdekt: de archeologische campagne van augustus 2001 tot april 2005 ter hoogte van de zuidwesthoek. Interim-rapport. Relicta. Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen 3, 199-236. (dit artikel is ook online beschikbaar).

Praktisch: Relicta 3 is verkrijgbaar bij het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed. Formaat A4, ingebonden, 331 p., met illustraties. Prijs: 40 euro + verzendingskosten België: 5 euro - Europa: 12 euro. Bestellen kan bij Anne Seys.

door Tijl | Publicaties | Reacties (4)

23 januari 2008

Nieuwe editie Palarch focust op Neanderthalers in de Lage Landen

De nieuwe editie van de PalArch Journals en de Newsletter staan nu online op www.palarch.nl. In PalArch's Journal of Northwest Europe zijn drie artikels gepubliceerd die de weerslag vormen van het Neanderthalercongres dat in 2006 in het Drents Museum in Assen werd gehouden. Dit symposium gaf een stand van zaken in het onderzoek over het Midden-Paleolithicum en bracht Neanderthalervondsten uit Nederland, België en Noord-Duitsland voor het voetlicht.

Volgende artikels zijn online beschikbaar:

- Bringmans, P.M.M.A. 2007. First evidence of Neanderthal presence in Northwest Europe during the Late Saalian 'Zeifen Interstadial' (MIS 6.01) found at the VLL and VLB Sites at Veldwezelt-Hezerwater, Belgium. - PalArch's Journal of archaeology of northwest Europe 1, 1: 1-15.
- Stapert, D. 2007. Neanderthal children and their flints. - PalArch's Journal of archaeology of northwest Europe 1, 2: 16-39.
- Warrimont, de, J.P.L.M.N. 2007 [published in 2008]. Prospecting Middle Palaeolithic open-air sites in the Dutch-Belgian border area near Maastricht. PalArch's Journal of archaeology of northwest Europe 1, 3: 40-89.

Verder kunnen volgende artikels geraadpleegd worden:
- PalArch's Journal of Archaeology of Egypt (ISNN 1567-241X): Harbort, J., Ö. Gürvit, L.A. Beck & T. Pommerening. 2008. Extraordinary dental findings in an Egyptian mummy skull by means of Computed Tomography. - PalArch's Journal of Archaeology of Egypt/Egyptology 1, 1: 1-8.
- PalArch's Journal of Vertebrate Palaeontology (ISNN 1567-2158): Heteren, van, A. 2008. Homo floresiensis as an island form. - PalArch's Journal of Vertebrate Palaeontology 1, 1.

Voor informatie over de PalArch Journals of publicatiemogelijkheden, kan contact opgenomen worden met Elly Heirbaut of Natasja den Ouden .

door Tijl | Publicaties | Reacties (0)

KVNS organiseert cultuurhistorische landschapswandelingen

Dit voorjaar organiseert de Koninklijke Vereniging voor Natuur- en Stedenschoon (KVNS) weer enkele interessante cultuurhistorische landschapswandelingen. Zo gaat KVNS nu zaterdag op verkenning in agrarisch Merksem, het dorp van de stroboeren. Op 23 februari volgt een landschapswandeling in Hamme-Zogge, en op 22 maart kun je met KVNS een bezoek brengen aan het Militair Hospitaal in Antwerpen.

Zaterdag 26 januari 2008 - Wandeling "Agrarisch Merksem - het dorp van de stroboeren"
Een wandeling door Merksem en zijn velden langs de vier overgebleven hoeven van Merksem waarvan we het erf bezoeken. Decennialang was het behoud van deze hoeven één van de bekommernissen van KVNS.

Zaterdag 23 februari 2008 - Een natuur, cultuur, en historische landschapswandeling in Zogge (Hamme)
Hamme-Zogge, parochie van Hamme, is door veel mensen gekend voor zijn befaamde Bollekescross en zijn kaatsclub. Zogge heeft echter heel wat meer te bieden. We hopen dat jullie meegaan op onze ontdekkingstocht in dit prachtige rustige dorp. De eerste geschreven bronnen over het gehucht "De Sogh" zijn in de zestiende eeuw terug te vinden. De oorsprong van de naam is niet precies terug te vinden. Mogelijks en meest waarschijnlijk verwijst de naam "Zogge" naar het oorspronkelijk moerassige landschap. Denk aan "zog" als nattig, zuigend, zoals in "kielzog". Een tweede verklaring zou verwijzen naar "zeug", vrouwelijk varken. Tijdens de wandeling kruisen we de Heirbaan, één van de weinige oude Romeinse wegen in de streek, en verbindingsweg tussen Waasmunster en Grembergen. We stappen langs het natuurgebied "De Moeren", een moerassige depressie in het landschap, nu een bosgebied. We passeren ook de Overloopakker, die reeds in de middeleeuwen werd bewerkt, de Gadijk, een eeuwenoude verbindingsweg, de Gavers, nog altijd een zeer nat gebied met weiden, afgewisseld met grachten, populieren en vijvers. Ook gaan we langs de Heistraat, waar de vroegere heidegronden nu zijn omgezet in landbouwgrond, de Meerstraat, een gehucht dat ontstaan is in de nabijheid van laatmiddeleeuwse ontginningen, en het Lippeveld, een drogere, zandige rug die de waterscheiding vormt tussen het stroomgebied van Durme en Schelde.

Zaterdag 22 maart 2008 - Bezoek aan het Militair Hospitaal van Antwerpen
Tien jaar geleden viel het doek definitief over het Militair Hospitaal. Niemand had echter voor ogen welke impact deze toch gesloten gemeenschap had op het buurt- en wijkleven. Hoe groot nu die invloed op de wijk is geweest is niet meer te achterhalen. Officieel was het Militair Hospitaal verboden terrein en zoals gebruikelijk voor militaire eigendommen betrof het een lege vlek op de land- en stratenkaart.
Oudere bewoners hebben herinneringen hoe ze als kind het dagdagelijkse militaire leven aanschouwden. Ook woonden er vele militairen in de nabije omgeving van het hospitaal die tewerkgesteld waren op de site. Het Hospitaal en het arsenaal betekenden een enorme tewerkstelling van enkele honderden arbeid(st)ers, bedienden, onderzoekers en verplegend personeel. Ook de middenstand in de wijk kon hierdoor floreren. Dit buurtleven is volledig verdwenen. Enkel de site van het militaire hospitaal herinnert hieraan. Na jarenlange leegstand en verkrotting en dreiging tot afbraak hebben buurtbewoners de handen in elkaar gestoken en geijverd voor de bescherming van de gebouwen en een nieuwe woonplek met buurtpark voor de site. Erfgoed staat centraal in dit stadsvernieuwingsproject waar duurzame ontwikkeling belangrijk in wordt geacht. De nieuwste ontwikkelingen van deze site zullen in het bezoek uitvoerig toegelicht worden. De inbreng van de buurtbewoners in het project MHA en de impact hiervan op de buurt komen eveneens aan bod.

Meer info: www.kvns.be
Foto: hoeve Royenborg in Merksem (Francois Van Nerum - Erf-goed.be)

door Tijl | Varia | Reacties (1)

Vlaamse Landmaatschappij zoekt archeoloog

De Vlaamse Landmaatschappij (VLM), een agentschap dat de zorg verzekert voor het buitengebied in Vlaanderen, werft momenteel een archeoloog aan. De archeoloog, met als standplaats Brugge, zal deel uitmaken van de teams van specialisten die inrichtingsprojecten in de open ruimte plannen en uitvoeren. Het gaat om een contractuele betrekking van vijftien maanden, die wellicht wordt verlengd. Solliciteren kan nog tot 15 februari.

De archeoloog zal archeologische kennis verzamelen en interpreteren op maat van het project. Bronnenonderzoek, gespecialiseerd computer- en terreinwerk komen hierbij aan bod. In samenwerking met de collega's bouwt de archeoloog een netwerk uit van vakgenoten met wie kennis en ervaring wordt uitgewisseld.

Profielbeschrijving
- Je bent leergierig en creatief.
- Je bent klantvriendelijk.
- Je functioneert goed in een team en bent loyaal.
- Je bent bereid je aan te passen aan de noden van de organisatie en haar opdrachten.
- Bezit van rijbewijs B is een pluspunt.
- Je beschikt over een basiskennis over en bent vertrouwd met de wetgeving inzake ruilverkaveling, landinrichting en natuurinrichting en de bescherming van het archeologisch patrimonium.
- Je hebt een ruime kennis van gegevensverwerking met pc en je kan op een vlotte manier de nieuwe software en technologieën hanteren.
- Je bent vertrouwd met GIS en non-destructieve archeologische karteringsmethoden.
- Opgravingservaring in binnen-of buitenland is een pluspunt.
- Je bent zowel schriftelijk als mondeling communicatief vaardig.
- Je hebt zin voor samenwerking en teamwork.
- Je gaat correct en collegiaal te werk.

Geinteresseerd? download de volledige vacature (pdf). Solliciteren kan nog tot 15 februari.

door Tijl | Vacatures | Reacties (0)

22 januari 2008

Plannen voor 18de-eeuws paviljoen De Notelaer in Hingene

Zonet werd in Hingene (Bornem) het startschot gegeven voor de restauratie van het paviljoen De Notelaer en de inrichting van de omgeving. Met de ondertekening van een convenant gaan alle betrokken partijen het engagement aan om het beschermde monument en landschap, dat in een aangeduide ankerplaats ligt, in hun aloude glorie te herstellen. Hierbij wordt rekening gehouden met de behoefte om de cultuurtoeristische uitbating van het gebouw en de omgeving te optimaliseren.

Het project start met het wetenschappelijk onderzoek. In de komende negen maanden zal het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed het bouwhistorisch onderzoek, het interieuronderzoek, het materiaaltechnisch onderzoek, de proefrestauratie van de schilderingen in het Italiaanse salon, het historisch en floristisch onderzoek van de onmiddellijke omgeving, de architecturale volumestudie met opmeting, het bouwfysisch onderzoek en het onderzoek naar stabiliteit en technieken op zich nemen. Dat wetenschappelijk onderzoek zal de fysische én intrinsieke draagkracht van het gebouw en zijn omgeving bestuderen om zo tot een geschikt herbestemmingproject te komen. Het past in het kader van de opdracht van Vlaams minister Dirk Van Mechelen om modelprojecten uit te werken waarvan de resultaten ook andere projecten ten goede kunnen komen. De onderzoeksresultaten worden in november 2008 tijdens een studiedag bekendgemaakt.

Parallel met het wetenschappelijk onderzoek start Toerisme Vlaanderen een voortraject waarbij door middel van overleg met de toeristische partners op zoek gegaan wordt naar een toeristische ontsluiting van het paviljoen en zijn omgeving, afgestemd op hun erfgoeddraagkracht. Dat moet dan resulteren in een definitief programma van eisen voor de cultuurtoeristische onthaalfunctie.Na de onderzoeksfase start de uitwerking van het ontwerp en de opmaak van het restauratiedossier, waarna de restauratie- en omgevingswerkzaamheden worden aangevat.

Het neoclassicistische paviljoen De Notelaer dankt zijn naam aan de notenbomen die tot de Eerste Wereldoorlog de karakteristieke begroeiing van de Scheldedijk uitmaakten. Op het einde van de 18de eeuw werd deze belvedère gebouwd in opdracht van Wolfgang-Guillaume (1750-1804), de derde hertog d'Ursel, naar een ontwerp van de Franse architect Charles De Wailly. Het paviljoen was bestemd als schuil- of rustplaats tijdens wandelingen en vormde later ook het kader voor adellijke diners. Door zijn ligging, te midden van het jachtgebied van de hertog, was De Notelaer ook een geschikte uitvalsbasis voor de jacht in de buitendijkse schorren.

In de 20ste eeuw raakte het paviljoen in onbruik en werd het onder meer geteisterd door de overstroming van 1953. De aankoop in 1964 door de familie Camu redde De Notelaer van verder verval: het exterieur werd gerestaureerd en in 1968 werd het paviljoen wettelijk beschermd. Beeldhouwer Vic Gentils, de volgende bewoner, verrijkte het domein met het smeedijzeren toegangshek. Na de aankoop in 1983 door de Vlaamse Gemeenschap, die nieuw herstellingswerk uitvoerde, kreeg het paviljoen uiteindelijk zijn nieuwe functie als Toeristisch Recreatief Onthaalcentrum van de Schelde. Sinds 1999 is het gebouw in erfpacht gegeven aan Erfgoed Vlaanderen. De toeristische en inhoudelijke uitbouw wordt verzorgd door de in 1984 opgerichte vzw De Notelaer.

Foto's: Carolien Coenen - Peter Perdaen (Erf-goed.be)
Externe link: Erfgoed Vlaanderen

door Tijl | Erfgoed | Reacties (0)

Programma Lunula 2008 bekend

De Cel Archeologie van de Metaaltijden en de FNRS-Contactgroep 'Études Celtologiques et Comparatives' nodigen iedereen graag uit op de zestiende editie van 'Lunula', de contactdag over de Metaaltijden in België en aangrenzende gebieden. Deze studiedag zal plaatsvinden op zaterdag 23 februari in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel. Vandaag werd ook het volledige programma bekendgemaakt.

9.00-9.30 Onthaal
9:30-9.40 Verwelkoming
9:40-10.00 SMEETS Maarten. Een ijzertijdboerderij aan de Cardijnstraat te Mol (Antwerpen, België)
10:00-10.20 WARMENBOL Eugène & PLEUGER Jean-Luc. Les fouilles 2006-2007 dans la fortification protohistorique d'Olloysur-Viroin (Namur, Belgique)
10:20-10.40 BLANCQUAERT Geertrui & MALRAIN François. L'organisation et l'évolution de l'espace rural au second âge du Fer: enquête nationale (France)
10:40-11.00 VERHART Leo. Spectaculaire bronstijdvondst ontdekt in Nederlands Limburg: eyeopener voor archeologen (Nederland)
11:00-11.30 Koffiepauze
11:30-11.50 JACOBS Bart. Enkele ijzertijderven in Boom-Krekelenberg II (Antwerpen, België)
11:50-12.35 ARNOLDUSSEN Stijn. Pondering about wandering: Bronze Age settlement dynamics in the Netherlands
12:35-13.40 Lunch
13:40-14.00 DELARUELLE Stefan, DE SMAELE Bart & VANDONINCK Jef. Ovalen voor de doden. Opgraving van een grafmonument uit de bronstijd aan de Mezenstraat in Beerse (Antwerpen, België)
14:00-14.20 DEMELENNE Marie. Fouille d'une structure circulaire à Havay-Givry (Hainaut, Belgique)
14:20-14.40 BULTEN Everhard, BOONSTRA Yvonne & BLOO Simone. Hilversum aan Zee. Een midden bronstijdvindplaats bij Bronovo in Den Haag (Nederland)
14:40-15.00 DE MULDER Guy, VAN STRYDONCK Marc & CREEMERS Guido. Resultaten van het 14C-dateringsproject op de grafvelden van Destelbergen (O.Vl.) en Tessenderlo (Limburg, België)
15:00-15.45 GRATUZE Bernard. L'apport de l'analyse des éléments traces aux études de diffusion et de provenance des objets et des matériaux archéologiques: verres, métaux et matériaux lithiques
15:45-16.15 Koffiepauze
16:15-16.35 TORON Sébastien & WYREMBLEWSKI Ewa. L'éperon barré du « mont de Noyon » à Chevincourt (Oise, France)
16:35-17.05 FONTIJN David. Grafheuvellandschappen: introductie van een nieuw onderzoeksproject (Nederland)
17:05-17.25 DEWEIRDT Eline. Un nouveau regard sur l'organisation spatiale de Lamadelaine (G.-D. Luxembourg)
17:25-17.45 DE JONG Theo & TEEUWISSE Miriam. Wonen rond een grafheuvel uit de midden bronstijd in Son en Breugel (Noord-Brabant, Nederland)
17:45-18.05 HENTON Alain, LORIN Yann & OUDRY S. Des bâtiments du Hallstatt à Haspres (Nord, France)

Meer info: download de folder en het inschrijvingsformulier voor Lunula 2008 (pdf)

door Tijl | Congressen | Reacties (0)

Vitruvius' De architectura

Morgen woensdag vindt in Antwerpen een lezing plaats over de De Architectura van Vitruvius. De Romein Vitruvius (ca. 85- 20vC) was zowel krijgsheer als bouwheer. Het is vooral omwille van dat laatste dat hij bekend is geworden en dan wel omwille van zijn traktaat over de bouwkunst. De De architectura is één van de weinige overgeleverde boeken over klassieke bouwkunst en de invloed ervan op de Europese bouwkunst was dan ook enorm. De lezing vindt plaats op de stadscampus van de Universiteit Antwerpen, auditorium R004, Rodestraat 14 om 20.00u. Toegang is gratis.

door Priscilla | Lezingen | Reacties (0)

21 januari 2008

Van Mechelen zet inspanningen voor oorlogserfgoed verder

Vlaams minister Dirk Van Mechelen zal binnenkort een beschermingsprocedure opstarten voor een aantal grote complexen van verdedigingsarchitectuur aan de kust uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog. Het gaat hierbij onder meer om Raversijde en Cabour. De beschermingen kaderen in de 'Inventaris 1914-2014', die moet leiden tot de erkenning van de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog als werelderfgoed. Hiervoor hoopt de minister op een samenwerking met Frankrijk.

Op vraag van Vlaams parlementslid Patrick De Klerck (Open VLD) gaf Van Mechelen vorige week meer toelichting over zijn plannen rond de oorlogsrelicten in West-Vlaanderen. Waar in 2007 de nadruk lag op de bescherming van de militaire begraafplaatsen, komen in 2008 een aantal andere aspecten aan bod. Zo wordt gewerkt aan een beschermingsdossier van de meest representatieve oorlogs- en herdenkingsmonumenten.

Van Mechelen: "We gaan na hoe we de slagvelden uit de Eerste en de Tweede Wereldoorlog kunnen beschermen. Op basis van de huidige regelgeving is dat niet zo evident, en daarom ga ik na of we dit niet kunnen opnemen in het nieuwe ontwerp van decreet op het Onroerend Erfgoed, waarbij we komen tot een uitbreiding van de bescherming als erfgoedlandschap. Waar een erfgoedlandschap beperkt is tot de meest waardevolle landschappen in Vlaanderen, wil ik ervoor zorgen dat ook de aanwezigheid van bouwkundig of archeologisch erfgoed de basis kan vormen voor de aanduiding van een ankerplaats. Later kan dan een ruimtelijke omzetting worden gerealiseerd naar een erfgoedlandschap via Ruimtelijke Uitvoeringsplannen. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid om op een gediversifieerde manier om te gaan met een gebied met veel oorlogsrelicten. In het debat over de A19 en Pilkem Ridge hebben we daarover veel ervaring opgedaan. We moeten er wel voor zorgen dat we geen stolp over het hele gebied zetten. Daarom willen we een dynamisch instrument creëren."

Dit instrument is volgens de minister ook essentieel voor bijvoorbeeld de bescherming van bunkers. "We moeten niet langer individuele bunkers beschermen, maar wel bunkerlinies. Voor deze verdedigingswerken maakt de onderlinge samenhang wezenlijk deel uit van de intrinsieke erfgoedwaarde. Een individuele bunker lijkt soms wat verloren te staan in het landschap, maar maakt vaak deel uit van een ganse linie bestaande uit een antitankgracht, een eerste linie, een communicatielinie enzovoort."

Van Mechelen wil ook een aantal andere projecten ondersteunen. Zo ondersteunt hij de gemeente Zonnebeke, die op een integrale manier alle oorlogsrelicten in een GIS-databank wil invoegen. Het is ook de bedoeling om aandacht te besteden aan archeologisch onderzoek van zogenaamde crashsites. Dat zijn plaatsen waar in de Eerste of de Tweede Wereldoorlog vliegtuigen of andere vliegende objecten zoals luchtballons zijn neergekomen. Op basis van buitenlandse voorbeelden en in overleg met de verenigingen en vrijwilligers wordt een toekomstvisie en strategie van aanpak uitgewerkt.

Voor de ontsluiting van al deze oorlogsrelicten, hoopt Van Mechelen het principe van digitale erfgoedroutes concreet te kunnen realiseren. Daarbij zal men informatie kunnen downloaden en opslaan op een iPod of op speciaal ontwikkelde toestellen die ontwikkeld worden in samenwerking met het Interdisciplinair Instituut voor Breedbandtechnologie. "Op die manier krijgt men digitale erfgoedroutes waarmee we mensen op rondrit door West-Vlaanderen zowel GIS-bestuurd kunnen begeleiden, als lezingen kunnen aanbieden, hen brieven kunnen voorlezen, muziek kunnen laten horen, het verslag van veldslagen kunnen vertellen, de historiek van een begraafplaats kunnen geven en zo meer. Het is een van mijn grote dromen om daarmee ten laatste tegen 2014 klaar te zijn."

Ten slotte vermeldde de minister dat hij contact zal opnemen met Frankrijk om te bekijken of in het kader van 2014 ook gemeenschappelijke projecten opgestart kunnen worden. Hij wil ook nagaan of het mogelijk is om samen met Frankrijk een dossier in te dienen om de relicten van de Eerste Wereldoorlog te erkennen als werelderfgoed.

Bron: voorlopige handelingen commissie Onroerend Erfgoed (17 januari 2008)
Foto: geschutsbunker in Koksijde-Bad (Lambert J. Derenette - Erf-goed.be)

door Tijl | Beleid | Reacties (2)

People behind Practice

In de lente van 2009 vindt aan de Universiteit Gent een congres plaats rond de theoretische archeologie van het Nabije Oosten, getiteld 'People behind Practice'. Gestructureerd rond twee hoofdthema's ('taphonomy of knowledge' en 'archaeology of the invisible') wil dit congres een forum bieden voor zowel theoretische discussies als praktische toepassingen binnen dit groeiende onderzoeksveld.

In de eerste circulaire (pdf) voor dit congres vind je al de nodige informatie rond thema's, datum, locatie en call for papers. Meer informatie volgt in de loop van het jaar.

Foto: gouden masker uit Kalmakareh (Luristan, Iran)

door Tijl | Congressen | Reacties (0)

Archeologen zonder grenzen: een boeiende Socrateservaring in Sheffield

Barbara Borgers (VUB) beschreef voor ArcheoNet haar archeologische ervaringen aan de Universiteit van Sheffield, waar zij een jaar verbleef in het kader van een Socratesuitwisseling. Barbara had er enorm boeiende praktijkervaringen met experimentele archeologie en toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek, die beide werden geïmplementeerd in haar eindverhandeling over Tiense Romeinse waar.

Lees meer over Barbara's archeologische ervaringen in Sheffield.

door Priscilla | Archeologen Zonder Grenzen | Reacties (0)

20 januari 2008

Archeologen gaan op zoek naar oudste geschiedenis Turnhout

De Archeologische dienst Antwerpse Kempen (AdAK) plant in februari archeologisch vooronderzoek ter hoogte van het cultureel centrum de Warande in Turnhout. Op deze plaats wordt binnenkort een ondergrondse parkeergarage gebouwd. De zone bevindt vlak achter het kasteel van de hertogen van Brabant. Volgens de archeologen is er een grote kans dat op deze plaats nog resten bewaard zijn de samenhangen met het vroegste Middeleeuwse Turnhout of ouder.

De bodemingrepen die met de bouw van een parkeergarage gepaard gaan, vormen een rechtstreekse bedreiging voor de waardevolle archeologische resten die zich vermoedelijk in de bodem bevinden. Daarom plant de AdAK in samenwerking met de Stad Turnhout en de projectontwikkelaar, de tijdelijke handelsvereniging Vinci Park - MBG - Van de Heyning een archeologisch vooronderzoek. AdAK zal door middel van proefsleuven het terrein (opp. 3300m²) onderzoeken en op basis van de resultaten verdere aanbevelingen formuleren voor eventueel vervolgonderzoek. Omdat men snel met de bouw wil starten, zal het vooronderzoek vermoedelijk al in februari 2008 plaatsvinden als de nodige vergunningen zijn afgeleverd.

Ter hoogte van het plangebied is nauwelijks bebouwing bekend uit de historische perioden. De vroegste gravure van Turnhout door Vorsterman van omstreeks 1667 (afbeelding links) geeft duidelijk aan dat het plangebied toen in gebruik was als bos en hertenwei, behorend tot het kasteel. Verder ten noorden bevindt zich het begijnhof. Op de Ferrariskaart van ongeveer 1775 is het bos naar de mode van de tijd omgevormd tot een (warande)park en ingericht met een geometrisch patroon van wegels en grasperken. Dit is ook duidelijk te zien op de kaart van Vandermaelen uit 1846.

In 1871 werd ten zuiden van het plangebied een nieuw gasthuis ingericht, dat in 1875 werd voltooid. Dit gasthuis nam een groot deel van het toenmalige kasteelpark in. Oude luchtfoto's van tijdens het interbellum tonen echter dat de gebouwen van het gasthuis niet tot aan het plangebied reikten, maar dat dit gedeelte in gebruik was als tuin. Ter hoogte van de huidige Kasteeldreef bevond zich vermoedelijk een kleine schuur. Het gasthuis werd gesloopt op het eind van de jaren '60 voor de bouw van het huidige cultureel centrum de Warande, dat in 1972 feestelijk werd geopend. Sindsdien is het gebied in gebruik als parkeerplaats.

Gezien de beperkte verstoring van het plangebied is er een grote kans dat hier nog resten bewaard zijn die samenhangen met het vroegste Middeleeuwse Turnhout of ouder. Bij het archeologisch onderzoek aan het nieuwe gerechtsgebouw in 2005, op de hoek van het Kasteelplein en de Kasteelstraat, werden nog paalsporen en kuilen uit de Volle Middeleeuwen (10de-12de eeuw) intact in de bodem teruggevonden. Ook de opgravingen bij het nabijgelegen Zegeplein in maart/april 2007 wijzen op relatief intensieve bewoning ter hoogte van de Grote Markt en het kasteel in deze periode. Dit alles sluit aan bij de vroegste historische bronnen over Turnhout.

Bron en foto's: AdAK

door Tijl | Opgravingen | Reacties (0)

Sagalassos-lezingen in Leuven en Tongeren

In februari en maart geeft professor Marc Waelkens (K.U.Leuven) zijn jaarlijkse lezingen over de resultaten van de voorbije opgravingscampagne in Sagalassos (Turkije). De lezingen vinden plaats in Leuven en Tongeren. In een elektronische nieuwsbrief meldt het Sagalassos-team ook dat het standbeeld van keizer Hadrianus, dat vorig jaar in Sagalassos werd gevonden, dit jaar wellicht te bezichtigen zal zijn op een tentoonstelling in het British Museum in Londen.

De voorbije opgravingscampagne in Sagalassos was een echte topper, onder meer door de spectaculaire vondst van een aantal fragmenten van het standbeeld van Hadrianus. Sinds veertien jaar wordt in Sagalassos één van de grootste baden uit Turkije opgegraven, met buitenmuren die nog tot 14 m rechtop staan. Tijdens de voorbije campagne werden in een van de koudwaterbaden (frigidaria) van het complex delen van een prachtig keizersbeeld blootgelegd. Het gaat om een voet, been en het hoofd van een 4 à 5 meter hoog beeld van keizer Hadrianus, tijdens wiens regering (117 tot 138 na Christus) aan de bouw van de thermen werd begonnen. Ten tijde van Hadrianus werd Sagalassos het centrum van de officiële keizerscultus in Pisidië. De aanwezigheid van deze sculptuur, die tevens geldt als één van de mooiste portretten van deze keizer ooit gevonden, moet dan ook in deze context gezien worden.

Toevallig organiseert het British Museum in Londen van juli tot oktober 2008 de prestigieuze tentoonstelling 'Hadrian: Empire and Conflict'. Momenteel lopen onderhandelingen om ook de kop uit Sagalassos in Londen tentoon te stellen.

De vier identieke lezingen vinden plaats op woensdag 6 februari, dinsdag 19 februari en dinsdag 26 februari 2008 om 20 uur in Aula Pieter De Somer te Leuven (de Bériotstraat 24, 3000 Leuven) en op donderdag 21 februari 2008 om 20 uur in het Stadhuis (feestzaal) te Tongeren. Toegang tot deze lezingen is gratis. Inschrijven is aan te raden en kan door dit formulier in te vullen of te mailen naar Kim Vyncke.

Bron: Sagalassos E-update januari 2008

door Tijl | Lezingen | Reacties (0)

19 januari 2008

Alle wegen leiden naar Rome

In het kader van Europalia.europa kan je nog tot en met zondag 27 januari de tentoonstelling "Alle wegen leiden naar Rome" gaan bekijken in het Museum van Elsene, te Brussel. Op een wonderbaarlijke reis wordt de bezoeker meegenomen langs het pad dat zoveel kunstenaars voor hem/haar hebben bewandeld. En, na een wekenlange tocht, met gevaren en ontberingen, konden eindelijk al die kunst - en archeologische schatten bewonderd worden in Rome... Uw reporter ging ter plaatse.

Aan de hand van levensechte getuigenissen van beroemde (Montaigne, Erasmus, Goethe, Stendhal, Balzac, Chateaubriand en Dumas) en minder beroemde reizigers, kunstwerken en tal van originele (reis)objecten wordt het verhaal van de grand tour met veel animo verteld.

Maar, waarom weggaan? Met deze ietwat rare vraag voor een tentoonstelling over kunstenaarsreizen wordt de bezoeker al geprikkeld. Als we enkele schilderijen en getuigenissen later terugblikken op de overheerlijke pracht en praal in "onze" noordelijke gebieden lijkt de vraag terecht. Zo kom je te weten dat de reis niet zonder gevaren loopt en, dat heeft niet alleen te maken met de tocht over de Alpen langs levensgevaarlijke nauwe bergpassen... Overvallen door rovers en bandieten waren schering en inslag. Je kon je koets wel laten begeleiden door een wacht maar die speelde vaak onder één hoedje met de bandieten en die laatsten waren vaak ook nog eens verkleed waren als kluizenaar of bedelaar, zo kunnen we lezen op een opschrift. De weloverwogen aanwezige schilderijen zijn visuele getuigenissen van de hachelijke onderneming. De lokale herbergen onderweg tonen dan wel veel couleur locale , ze lieten soms ook wel te wensen over en de reizigers krijgen heel wat tips uit gidsen van degenen die hun zijn voorgegaan. Dat reizen niet zo eenvoudig was blijkt ook uit de vele items die de tentoonstelling sieren, zoals de paspoorten, visa, de verschillende munten en zelfs een paar zevenmijlslaarzen!

Als je dit alles eindelijk hebt doorstaan en bent aangekomen in Rome kan je er genieten van de wellusten die de stad te bieden heeft. Je kan een bezoekje brengen aan de villa Farnesina of de Campo Vaccino zoals het forum romanum een tijdje oneerbiedig werd genoemd, omdat de Romeinse koeien er te grazen stonden. Heinrich Heine bekloeg zich over de vele Engelse toeristen in Rome die" met hun gids in de hand rondhollen en kijken of alle bezienswaardigheden uit het boek er nog altijd staan." Tja, geef de man eens ongelijk... Of, je kon ook verder reizen, natuurlijk...De tentoonstelling wijdt nog een ruimte aan die avonturiers die ondanks alles het toch niet konden laten...

Bij de tentoonstelling hoort een fantastisch boek onder dezelfde titel waarin je alle fragmenten kan nalezen, met een pak prachtige illustraties zodat je thuis kan nagenieten van een heerlijke reis door de geschiedenis. (Dominique Vautier, Alle wegen leiden naar Rome, Mercatorfonds, 255 blz., 25 euro)

Praktisch: Gemeentelijk museum van Elsene, tot en met 27 januari 2008, di. tot vr. 13 tot 18u30, za. en zo. 10 tot 17u, prijs 5-7 euro.

door Priscilla | Tentoonstellingen | Reacties (0)

18 januari 2008

Proefsleuvenonderzoek in Wondelgem brengt langbedden aan het licht

In de maanden oktober en november 2007 hebben projectarcheologen in dienst van het bedrijf Ruben Willaert bvba een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in het gebied 'Lange Velden' te Wondelgem, waar de bouw van een groot aantal woningen voorzien is. Door de Dienst Stadsarcheologie van de Stad Gent, het Agentschap R.O. Vlaanderen en de Provincie Oost-Vlaanderen werd voorafgaandelijk een proefsleuvenonderzoek geadviseerd.

Het onderzoek kwam er naar aanleiding van de door NV Extensa, NV Wonima en CV De Volkshaard geplande verkaveling van het terrein, waarin de bouw van een groot aantal woningen voorzien is. Dit zou een bedreiging vormen voor eventueel in de bodem aanwezige archeologische resten. Dankzij bereidwillige medewerking van de bouwheer konden voldoende tijd en middelen vrijgemaakt worden om dit onderzoek inderdaad te laten plaatsvinden.

Historisch kaartmateriaal, zoals de Kabinetskaart van Ferraris, duidt het gebied aan als een onbebouwd kouterlandschap. Hoewel de jongste decennia de directe omgeving van het plangebied nagenoeg volledig verkaveld en bebouwd is geworden, was archeologisch onderzoek hierbij nog een onbekende gast. Met uitzondering van door omwonenden van de akkers geraapte losse vondsten, waaronder aardewerk uit de late en vooral post-Middeleeuwen en enkele Neolithische artefacten, was het archeologische potentieel van de Lange Velden tot nu toe een onbekende.

Het proefsleuvenonderzoek op het circa 17,2 hectare grote terrein leverde inderdaad zeer weinig vondsten en sporen op, maar gaf niettemin enkele bijzondere zaken prijs. Ongeveer centraal in het terrein werden de restanten aangetroffen van twee grafmonumenten uit de Metaaltijden. Eén van beide structuren betrof een kringgreppel, de andere een vermoedelijk langbed.

De kringgreppel bezat een respectievelijke binnen- en buitendiameter van 8,5 en 11 m, had een breedte van circa 60 cm en was tot maximaal 28 cm onder het vlak bewaard. Coupes op diverse plaatsen toonden een komvormig profiel aan met een humeus, weinig gelaagd vullingspakket. Hoewel een graf niet bewaard is gebleven, past de kringgreppel van Wondelgem volledig in het funeraire beeld van de metaaltijden. Kringgreppels zoals deze komen reeds voor vanaf de vroege bronstijd en zijn geattesteerd tot in de Romeinse periode, waar ze graven markeerden.

Het langbed (afbeelding links) bestaat uit een smalle greppel met gebogen vorm, die oorspronkelijk wellicht een ovalen of langgerekt rechthoekige vorm moet hebben gehad. De structuur is helaas grotendeels verstoord door recente perceelsgrachten waardoor de oorspronkelijke vorm en grootte niet meer volledig achterhaald kunnen worden. Wel is nog duidelijk dat zich binnen de greppel een eenvoudige houtbouwconstructie bevond, bestaande uit een rechthoek van minstens acht kleine ronde palen. De breedte van deze eenschepige palenconstructie bedroeg circa 3 m, de minimale lengte 11 m. Mogelijk zijn de palen afkomstig van een dodenhuisje of andere houten constructie binnen het heuvellichaam. Merkwaardig is dat de greppel zowel aan de korte als lange zijde eindigt, wat in de coupes werd bevestigd. We mogen niettemin vermoeden dat de structuur oorspronkelijk een groter oppervlak heeft omsloten dan momenteel bewaard is gebleven. Dit wijst dan op onderbrekingen of doorgangen in de greppel. Hoe groot deze onderbrekingen waren, kan helaas niet meer achterhaald worden, gezien de rest van de structuur vernield is. Ter hoogte van deze uiteinden werden evenmin paalkuilen of groepen paalkuilen teruggevonden die zouden kunnen wijzen op de aanwezigheid van toegangsconstructies.

Langbedden mogen er dan wel niet helemaal onbekend zijn, het fenomeen is in Zandig-Vlaanderen (nog) erg slecht gekend. De structuur in Wondelgem vertoont echter grote gelijkenissen met plattegronden van langbedden die beschikbaar zijn uit Noord-Frankrijk, Noord-Duitsland en vooral Nederland. Langbedden zoals deze komen in bijna elk urnenveld van de Neder-Rijnstreek voor. Typologisch gezien sluit het exemplaar van Wondelgem het best aan bij de voor het noorden van Nederland beschreven langbedden. Het meest opvallende punt van overeenkomst hierin is de aanwezigheid van paalsporen binnen de omgevende gracht van de oudste Noord-Nederlandse langbedden. Net zoals in Wondelgem verhouden de paalsporen zich in een eenvoudige rechthoek tot elkaar, en worden omgeven door een afgerond rechthoekige of langgerekte ovale gracht. In het Noord-Franse Acy Romance en Antran zijn sterk vergelijkbare types onderzocht.

Hoewel dateerbare vondsten bij zowel de kringgreppel als het langbed in hun geheel ontbreken, lijken hun typologische kenmerken voldoende overtuigend om beide structuren te kunnen plaatsen binnen de voor België en Nederland beschreven funeraire tradities uit de late bronstijd en de vroege ijzertijd. Het gecombineerd voorkomen van kringgreppel en langbed versterkt dit nog meer. Weliswaar zijn nergens meer aanwijzingen gevonden voor (urnen)graven die zich binnen de monumenten of in de directe nabijheid daarvan hebben bevonden, maar dit lijkt inherent aan hun voorkomen in Zandig-Vlaanderen waar als gevolg van de slechte bewaaromstandigheden en de eeuwenlange en intensieve landbouwactiviteiten veel graven inmiddels verdwenen zijn. De crematiegraven waren slechts ondiep ingegraven, waardoor ze - samen met de bovenliggende heuvellichamen - door nivellering en ploegen verdwenen zijn. Alleen de dieper ingegraven structuren, zoals de rond de heuvellichamen aangelegde grachten, zijn deels bewaard gebleven.

Het verdichten van de proefsleuven in de directe nabijheid van de beide grafmonumenten, evenals het in een latere fase trekken van een tiental kijkvensters in januari 2008, heeft helaas geen bijkomende archeologische sporen meer opgeleverd.

Sporen van nederzettingen, uit welke periode ook, ontbraken in de Lange Velden helaas totaal. Het gebrek aan deze sporen duidt erop dat de in het verleden van de akkers verzamelde vondsten overwegend door bewerking op het land terecht gekomen moeten zijn. Het is vermoedelijk nederzettingsafval dat samen met de mest op de akkers is opgebracht. De prehistorische vondsten zijn waarschijnlijk wel uit de omgeving afkomstig, maar inmiddels door ploegen en landbewerking in de ploeglaag verzeild geraakt.

Meer info: Ruben Willaert

door Priscilla | Opgravingen | Reacties (1)

Archeologen op zoek naar geschiedenis Aldeneikse kerk

Vorige week is de dienst Archeologie van de stad Maaseik begonnen met opgravingen in de St.-Annakerk in Aldeneik, een gehucht van Maaseik. Tot eind maart zal door vijf archeologen intensief worden gezocht naar resten van vorige kerken of andere vondsten die belangrijk zijn voor de geschiedenis van Maaseik. Conservator-archeoloog Hubert Heymans staat in voor de geschiedkundige begeleiding van het project.

Rond 730 stichtten de gezusters Harlindis en Relindis op het domein van hun vader Adelard, dichtbij de Maas, het Benedictinessenklooster Eike. De Noormannen verwoestten het vrouwenklooster in de 9de-10de eeuw. Om te voorkomen dat de goederen van de abdij aan plaatselijke edelmannen zou toevallen, schonk keizer Otto I het domein aan het Prinsbisdom Luik. De prinsbisschop stichtte er een kapittel van kanunniken. Zij bouwden in het begin van de 12de eeuw de nu nog grotendeels bestaande romaanse kerk. De westbouw en het gotisch koor dateren uit de 13de eeuw. Vanaf de 18de eeuw werd de kerk toegewijd aan de Heilige Anna. Primitieve muurschilderingen in rode oker uit de 13de eeuw behoren tot de oudste van België.

De kerk werd al op 21 september 1936 bij Koninklijk Besluit uitgeroepen tot beschermd monument. De restauratie van de kerk aan de buitenkant is al beëindigd. Na de opgravingen komt er vloerverwarming in de kerk. Het publiek kan de werken volgen tijdens de infomomenten die de archeologische dienst zal inlassen.

Bron: Het Laatste Nieuws - 18 januari 2008
Foto: Paul Hermans - Wikimedia Commons

door Tijl | Opgravingen | Reacties (1)

17 januari 2008

Actiegroep protesteert tegen afbraak Schippershuis Leffinge

In Leffinge, een deelgemeente van Middelkerke, doet de sluiting en de nakende afbraak van de 19de-eeuwse herberg Het Schippershuis veel stof opwaaien. De afbraak is al vergund door het schepencollege, maar er lopen verschillende initiatieven om het historische pand te vrijwaren. Een plaatselijke actiegroep organiseert zaterdag een protestactie tegen de sloop. "Leffinge verliest niet alleen zijn bekende bruine kroeg, maar ook een belangrijk stuk bouwkundig erfgoed," klinkt het.

Het Schippershuis aan de Vaartdijk Noord is al weken in de belangstelling. Het gebouw is verkocht en zou worden afgebroken voor de bouw van appartementen.

Vandaag werd Het Schippershuis leeggehaald op vraag van de bouwpromotor. "Het gaat wellicht volgende week al tegen de vlakte omdat de eigenaar de gemeenteraad van 13 februari die de zaak zal bespreken, wil voor zijn," zei CD&V-voorzitter Wim Desender aan de regionale zender Focus-WTV. Vorige week diende de plaatselijke CD&V-afdeling nog een aanvraag tot bescherming van het gebouw in. "Het huis is één van de weinige restanten uit de 19de eeuw. Het pand is opgenomen in de inventaris bouwkundig erfgoed van het Vlaams Instituut voor Onroerend Erfgoed en heeft wel degelijk toekomst. Het is een voormalig gemeentehuis, als café een sterk sociaal bindmiddel en kan als toeristisch onthaalpunt ingericht worden. Het kan een tegenganger vormen voor Villa Les Zéphyrs en de Oude Post," aldus CD&V.

De Actiegroep Leffinge lanceerde eerder al een petitie om de afbraak te verhinderen. Nu blijkt dat de bouwpromotor volgende week al zou starten met de sloop, organiseert de actiegroep zaterdag een protestactie aan het Schippershuis. "Dit uniek stuk Leffings dorpsleven mag niet verdwijnen ten koste van plat geldgewin," stelt de actiegroep. Vandaag zegden ook al twee schepenen van het Progressief Kartel hun steun toe aan de initiatieven, en lieten zo blijken dat ze het niet eens zijn met de Open VLD-coalitiepartner.

Update 21/01/08: Schippershuis gesloopt
Ondanks de protestactie werd het Schippershuis vandaag gesloopt.
Paul Vandecasteele bezorgde ons enkele foto's van de afbraak:

door Tijl | Erfgoed | Reacties (21)

De Raveschotlezing 2008: Kerk te koop!

Op donderdag 31 januari vindt in het Gravensteen in Gent de jaarlijkse Raveschotlezing plaats. Dit jaar wordt deze lezing toevertrouwd aan Dirk Laporte, docent in de monumentenzorg en voorzitter van de Gentse Vereniging voor Stadsarcheologie. Laporte zal de problematiek van de herbestemming van kerken bespreken. Er komen diverse recente voorbeelden van kerkreconversies uit het buitenland aan bod en er volgt een evaluatie van enkele realisaties in Gent en Vlaanderen.

Sedert de jaren 1960 neemt het aantal kerkgangers gestadig af. Hierdoor worden sommige parochies samengevoegd en komen kerkgebouwen soms leeg te staan. Ook het aantal roepingen voor priester of voor een kloosterleven is zeer sterk afgenomen. Het gevolg is dat sommige parochiekerken maar vooral kloosters met hun kerken worden gesloten en dat de gebouwen worden verkocht. Wat moet er met deze, zeer dikwijls beschermde en waardevolle gebouwen gebeuren? Kunnen deze gemeenschapsgebouwen zomaar om het even welke nieuwe functie krijgen of moet het een functie worden die aansluit bij de oorspronkelijke bestemming van het gebouw (bezinningsruimte, ontmoetingsruimte, medegebruik) of bij een sociaalculturele invulling?

Deze problematiek wordt in Vlaanderen steeds actueler, maar kent in Nederland en in Groot-Brittannië al jarenlang allerhande toepassingen, de ene al gelukkiger dan de andere. Naast algemeen aanvaarde sociaalculturele reconversies zoals, museum, concertzaal, bibliotheek, cultureel centrum, schouwburg, centrum voor stadsvernieuwing, buurtcentrum, muziekacademie, en zo meer, zijn er talrijke voorbeelden van commerciële invullingen, van supermarkt tot danscafé of disco, kledingszaak, tapijthandel, vijf sterrenhotel, boekhandel, sauna en fitnesscentrum, restaurant, casino, architectenkantoor, atelier van een modeontwerper, kringloopwinkel, begrafenisonderneming, frituur, eroscentrum, antiekzaak, sportzaal, Oosterse bazaar... Daarnaast zijn er voorbeelden van herbestemming tot appartementen, aula van een universiteit, administratief centrum voor het Rode Kruis, kinderspeelplaats en moskee...

De mogelijke nieuwe functie moet afhankelijk worden gesteld van een combinatie van diverse parameters zoals ondermeer: de cultuurhistorische waarde, de bouwfysische toestand, de aanwezigheid van de originele aankleding en het meubilair, de "desaffectering" met de Franse Revolutie of een heel recente ontwijding, de stedenbouwkundige inplanting, de symboolwaarde, de sociaalculturele behoeften van een gemeenschap, de herkenbaarheid en belevingswaarde van de kerkruimte en de reversibiliteit van de nieuwe ingrepen.

Er komen tijdens de voordracht diverse recente voorbeelden van kerkreconversies uit het buitenland aan bod en er volgt een evaluatie van enkele realisaties in Gent en Vlaanderen. Daarenboven worden enkele "probleemkerken" in Gent aangehaald, met de verschillende voorstellen en opvattingen voor een nakende herbestemming. We denken hierbij aan het schip van de Sint-Niklaaskerk, de kerk van het Sint- Barbaracollege, de voormalige dominicanenkerk in de Holstraat, de Drongenhofkapel, de Maria Gorettikerk aan de Blaisantvest...

Programma
* Verwelkoming: Gunter Stoops, archeoloog en adjunct van de directie, Dienst Stadsarcheologie, Gent
* Nieuwjaarsgroet en introductie tot de Raveschotlezing 2008: Lieven Decaluwe, schepen van cultuur, toerisme en feesten
* De Raveschotlezing 2008: Kerk te koop!, Dirk Laporte
* Nieuwsjaarsdrink in het Huis van de Graaf van het Gravensteen, aangeboden door de Stad Gent en de Gentse Vereniging voor Stadsarcheologie

Praktisch: donderdag 31 januari 2008 om 20u. Joan Vandenhoutezaal, Gravensteen (Sint-Veerleplein 11, Gent). Toegang: gratis.
Foto's: Selexyz Dominicinanen in Maastricht, onlangs verkozen tot de mooiste boekenwinkel van de wereld, is gevestigd in een voormalige dominicanenkerk (boven) - de voormalige kerk van de Zusters Redemptoristinnen in de Katelijnestraat in Brugge staat momenteel te huur voor 4000 euro per maand (onder)

door Tijl | Lezingen | Reacties (2)

16 januari 2008

Handige brochures Monumentenwacht on-line beschikbaar

Monumentenwacht Vlaanderen geeft jaarlijks enkele onderhoudsbrochures uit met daarin handige tips voor onderhoud en herstel van historische gebouwen. Op de website van Monumentenwacht kun je deze onderhoudsbrochures nu ook gratis integraal downloaden in pdf-formaat. Drie nieuwe brochures besteden aandacht aan het onderhoud van natuurstenen vloeren, het onderhoud van ijzerwerk en het onderhoud van metaal in het interieur.

Onderhoud van natuurstenen vloeren
Vloeren behoren tot de meest intensief gebruikte elementen van een historisch gebouw. De meeste vertonen dan ook kleine gebreken zoals slijtage, oneffenheden en verkleuringen. Precies deze ouderdomskenmerken verhogen dikwijls de schoonheid en de historische waarde van een interieur. Jammer genoeg waren zij meermaals ook de reden waarom vloeren vervangen werden. Intacte historische natuursteenvloeren zijn vandaag dan ook zeldzaam. Elke beslissing om ze te vervangen, om ze van een oppervlaktelaag te voorzien of om er iets aan te veranderen, moet daarom goed overwogen worden. Temeer omdat de meeste vloeren niet echt moeilijk te onderhouden zijn. Monumentenwacht richt de focus op dit ondergewaardeerde, met de voeten getreden en veelbeproefde interieurelement. Deze brochure geeft een introductie tot de zorg voor historische natuurstenen vloeren. Na een overzicht van de meest voorkomende natuursteensoorten in het interieur, komen de voornaamste schadeoorzaken ter sprake. De schademechanismen begrijpen is de sleutel om schade te voorkomen en te verhelpen, naast een correct dagelijks onderhoud. Tot slot worden complexere problemen en meer ingrijpende behandelingen aangestipt, die een taak zijn voor specialisten.
Download brochure (pdf)

Onderhoud van ijzerwerk
Metalen worden sinds duizenden jaren ontgonnen en bewerkt. Ze duiken dan ook al eeuwenlang op in
gebouwen en monumenten. IJzerwerk komt frequent voor in de vorm van kruisen of hanen op de toren, diefijzers, stalen schrijnwerk, hang- en sluitwerk, veiligheidsvoorzieningen, hekken, windroedes en raambruggen bij glas-in-loodramen, grafzerken, voetschrapers, kolommen, draagprofielen, grendels, verstevigingen van de structuur... IJzer heeft een 'ijzersterke' reputatie... op voorwaarde dat het voldoende zorg en onderhoud krijgt. Vooral ijzerwerk dat blootgesteld is aan het buitenklimaat of dat in een vochtige omgeving staat, vraagt heel wat aandacht. Deze brochure behandelt het 'ijzerwerk' dat op, in of aan ons bouwkundig erfgoed voorkomt. Ze gaat in op de belagers en formuleert oplossingen voor het onderhoud en behoud ervan in historisch waardevolle gebouwen.
Download brochure (pdf)

Onderhoud van metaal in het interieur
Metalen voorwerpen zien er doorgaans 'ijzersterk' uit, alsof de tijd er geen impact op heeft. Dat is helaas maar schijn. Gebruiksvoorwerpen en decoratieve objecten uit metaal zijn erg kwetsbaar. Verscheidene factoren kunnen leiden tot hun verval. Bij verkeerd hanteren, onzorgvuldig poetsen en vandalisme kunnen deuken, krassen en scheuren ontstaan. Onder invloed van gassen in de lucht, vocht, zuren en zouten gaat metaal corroderen en verzwakken. Door brand of diefstal - waarbij waardevolle metalen objecten vaak het mikpunt zijn - kunnen voorwerpen voorgoed verloren gaan. De zorg voor metalen voorwerpen is dan ook niet te onderschatten, zeker in kerken, kastelen, abdijen, burgerwoningen, openbare gebouwen... die vaak prachtig edelsmeedwerk en andere metalen kunstvoorwerpen bezitten.Welke zijn nu de meest voorkomende oorzaken van schade en welke vorm kan die aannemen? Hoe kan schade zo veel mogelijk beperkt en zelfs verholpen worden? En wat zijn de optimale omstandigheden om deze voorwerpen ter plaatse te onderhouden en te bewaren? Deze onderhoudsbrochure spitst zich toe op religieuze en profane kunst- en gebruiksvoorwerpen.
Download brochure (pdf)

Lees meer: nog een tiental andere onderhoudsbrochures zijn te vinden op monumentenwacht.be

door Tijl | Publicaties | Reacties (0)

Recente vacatures in Nederland

De voorbije weken zijn opnieuw een aantal vacatures in de Nederlandse archeologie wereldkundig gemaakt. De gemeente Hoorn (provincie Noord-Holland) gaat op zoek naar een gemeentelijk archeoloog. Bij het archeologische adviesbureau RAAP bv is er een vacature voor een redactioneel medewerker (standplaats Leiden). Tenslotte wordt de oproep hernieuwd voor het vinden van een directeur die de leiding moet nemen over de ACVU-HBS (Hendrik Brunsting Stichting), een archeologische onderzoeks- en adviesbureau.

U kunt de volledige vacatures nalezen in de SNA-archeovacaturebank.

door Johan | Vacatures | Reacties (0)

Tentoonstelling metaalvondsten Testa vzw zondag 27 januari

Op zondag 27 januari 2008, van 10.00 tot 17.00 uur, stelt de archeologische vereniging TESTA vzw zijn metaalvondsten tentoon en dit naar aanleiding van het 20-jarig bestaan van de vereniging. De vondsten, van bronstijd tot heden, werden gevonden op de akkers in de regio van Tessenderlo. Het gaat om een verscheidenheid aan objecten zoals munten, kogels, kledingaccessoires, gewichten, sleutels, heiligenfiguren, meubelbeslag, devotie- en andere penningen en nog veel meer...

We belichten hier enkele interessante vondsten die tentoongesteld zullen worden en die een boeiend licht werpen op de lokale geschiedenis van de regio rond Tessenderlo.

1. Devotiemedaille van de oratoriaan Filippo Neri

Op de devotiemedaille zien we de heilige Filippo Neri die met open armen de maagd Maria met kind ziet verschijnen. Op de andere zijde zien we de Latijnse naam voor Scherpenheuvel staan: 'mons acut(us)' en in het midden op een staak staat de figuur van Maria met kind op de arm. De devotiemedaille dateert uit de zeventiende eeuw. Filippo Neri werd in 1515 te Firenze geboren, werd priester in 1551 en werd in 1622 heilig verklaard.

2. Verzegelingen voor zak Guanomeststof

In de 19de eeuw was er een tekort aan meststoffen in Europa door het verouderde landbouwsysteem (drieslagstelstel) en de beperkte eigen meststoffen (potstal). Vooral de zandgronden, zoals die er zijn in de Kempen, hadden dringend nood aan goede meststoffen. Het was dan ook een zegen voor de 'keuterboeren' dat relatief goedkope Guanomeststoffen werden ontdekt in Zuid-Amerika.
Guano is de opeenhoping van gedroogde mest van zeevogels en komt voornamelijk voor langs de rotskusten van Peru, Bolivië en Chili. De aanvoer van guano naar Europa bereikte in de periode 1850-1870 haar hoogtepunt en op het einde 19de eeuw werd guano grotendeels vervangen door kunstmest, maar ook vandaag is deze uitstekende natuurlijke meststof nog te verkrijgen. Op sommige loden verzegelingen staat duidelijk de herkomst van de inhoud van de zak 'PEROU'. Op de verzegelingen staat bijna altijd een afbeelding van een 'hoorn des overvloeds', een symbool als garantie voor een goede oogst.

3. Geweervuursteen met loden omhulsel

Tot omstreeks 1850 werden in Europa vuursteen- of flintgeweren gebruikt. Nadien kwam het systeem met slaghoedje in gebruik waardoor de geweersteen overbodig werd. Vooral op terreinen waar legers vertoefd hebben of waar veldslagen geleverd werden vanaf de 17de eeuw tot omstreeks 1850 worden geweervuurstenen regelmatig gevonden. De geweervuursteen wordt geklemd tussen de metalen haan. Om de vuursteen te beschermen wordt hij omwikkeld met een stukje leer of een loden 'mantel'.
Zelden wordt een geweervuursteen gevonden die nog gewikkeld is in zijn loden mantel. Het loden omhulsel is als een strak korset rond de steen gewikkeld. De vuurstenen, die onontbeerlijk zijn voor het functioneren van de flintgeweren, hebben meestal een vierhoekige vorm en zijn tamelijk dik. Op 2 augustus 1831 viel Willem I met zijn legers België binnen waarbij ze op 5 augustus Tessenderlo passeerden waar ze ondermeer enkele bruggen moesten herstellen om met de artillerie te kunnen passeren.

Praktisch: zondag 27 januari, van 10.00u tot 17.00u, museum 'De Kelder', kelder gemeentehuis, Markt z/n, 3980 Tessenderlo. Info: 013/ 66 59 88 of via mail bij Stan Panis.

door Priscilla | Tentoonstellingen | Reacties (1)

15 januari 2008

Uw erfgoed (alternatief) gefinancierd

Om tegemoet te komen aan de vele vragen van verenigingen naar ondersteuningsmaatregelen heeft VCM-Contactforum voor Erfgoedverenigingen een overzicht opgesteld van alternatieve financieringsmogelijkheden voor het onroerend erfgoed. Een goed uitgedacht financieel draaiboek draagt immers bij tot het succes van je erfgoedproject. De vele tips en voorbeelden tonen aan dat creativiteit en doorzettingsvermogen onontbeerlijk zijn voor een geslaagde fondsenwerving.

Je kunt de infomap "Uw erfgoed (alternatief) gefinancierd" bestellen door een e-mail te sturen naar info@vcmcontactforum.be. De map kost 15 euro (excl. 5 euro portkosten). Voor een persoonlijke adviesverlening op maat van jouw vereniging, kun je contact opnemen met Dominique Van Staeyen.

door Tijl | Publicaties | Reacties (0)

Recordaantal vondstmeldingen door vrijetijdsarcheologen in Zuid-Oost-Limburg

Vrijetijdsarcheologen in Bilzen, Riemst en Lanaken - het werkgebied van de Zuid-Oost-Limburgse Archeologische Dienst (ZOLAD)- hebben in 2007 in totaal vierhonderd vondsten gemeld. De vondsten gaan van de prehistorie tot en met de Tweede Wereldoorlog. Overleg met de diverse vrijetijdsarcheologen en detectoramateurs in de regio resulteerde al langer in een goede samenwerking.

Zo stond één van de vrijetijdsarcheologen in het begin van 2007 de in Lafelt aangetroffen wijnzeef af ter conservatie, werd er een begin gemaakt van een vlakdekkende prospectie, enz.

Er werd de vrijetijdsarcheologen en detectoramateurs ook gevraagd om de nog niet aan de Centrale Archeologische Inventaris (CAI) gemelde vondsten te inventariseren en over te maken aan de Zuid-Oost-Limburgse Archeologische Dienst (ZOLAD). Aloys en David Stulens, vader en zoon, spanden hierbij de kroon: zij namen maar liefst 95% van alle vondstmeldingen voor hun rekening. De ontdekte vindplaatsen lagen verspreid in de gemeenten Bilzen en Riemst. De meeste van deze vindplaatsen waren tot nog toe onbekend. De waarde van hun vondstmeldingen voor het archeologische onderzoek in de regio is dan ook enorm, te meer omdat vader en zoon Stulens bijzonder nauwgezet te werk gingen: zij noteerden standaard de vindplaats op perceelsniveau wat het afleiden van de exacte Lambertcoördinaten voor de vondstmeldingen vergemakkelijkte.

De meldingen van Aloys en David Stulens omvatten voornamelijk metaalvondsten uit de Middeleeuwen, Nieuwe en Nieuwste tijden. Hun verzameling bevat ook talrijke WOII-vondsten, waaronder resten van enkele neergestorte vliegtuigen. De bulk van hun verzameling is echter gerelateerd met de Slag van Lafelt (1747).

Voorzitster Maike Meijers is gelukkig met deze evolutie en zij hoopt dat ZOLAD ook in 2008 op de amateur-archeologen mag blijven rekenen. Zij is er zich wel van bewust dat 400 vondstmeldingen een record is dat in 2008 moeilijk zal te evenaren zijn. Maar dankzij de doorgedreven inzet van vele amateurs en vrijwilligers zal op de ingeslagen weg verder gegaan worden. De ZOLAD wil dan ook de diverse 'vondstmelders' langs deze weg bedanken.

Bron en foto's: ZOLAD
Meer info: info@zolad.be

door Tijl | Varia | Reacties (3)

14 januari 2008

Restauratieproject stroopfabriek Borgloon krijgt vorm

De architecten voor de restauratie van de stoomstroopfabriek in Borgloon zijn aangesteld. Hun visie is om van de hele industriële site rond de fabriek op het Stationsplein een dynamische ontmoetingsplaats te maken voor de lokale bevolking en toeristen. De stroopfabriek won vorig jaar de Monumentenstrijd, en dat leverde de stad Borgloon 500.000 euro op om de fabriek opnieuw in zijn oude glorie te herstellen.

Architect Herman Van Meer en zijn collega Wilfried De Wijngaerd uit Hasselt nemen de restauratie voor hun rekening. "Het restauratiedossier dat wij hebben ingediend aan de stad wil van het verlaten en doodse Stationsplein opnieuw een dynamische ontmoetingsplaats maken," zegt Herman Van Meer, die ook de abdij van Herkenrode restaureert, vandaag in het Nieuwsblad. "Het moet opnieuw de verbinding worden met Borgloon als oude stad. We willen er een dynamiek creëren waar de lokale bevolking en toeristen elkaar ontmoeten. De fabriek kan je volgens ons niet los zien van de hele lokatie. Ze heeft heel wat economische activiteit opgeleverd in Haspengouw tijdens het begin van de vorige eeuw. Dat willen we aan de huidige generatie ook laten zien, maar dat gaat niet zonder extra toeristische verblijfplaatsen en zelfs een jeugdherberg. De site moet volgens ons een impuls geven aan Borgloon en heel Haspengouw."

"Het spreekt voor zich dat zo'n complex dossier niet van vandaag op morgen afgerond is. Zoiets moet in fases gebeuren en we gaan volgende weken met het stadsbestuur een eerste keer aan tafel zitten voor overleg hoe we het precies gaan aanpakken." Als eerste wordt dit jaar alvast de kenmerkende schoorsteen van de fabriek hersteld. Die is vorig jaar tijdens een storm een metertje kleiner geworden. Op de site aan het Stationsplein wordt ook het fruitstreekmuseum ondergebracht. Er zal ook een fruitmarkt zijn waar mensen vers fruit kunnen kopen en er komt een polyvalente zaal. In samenspraak met de gebroeders Bleus die nu al op ambachtelijke wijze stroop stoken, wordt nagegaan welke oude machines gerestaureerd kunnen worden.

Burgemeester Awouters van Borgloon stelde dat de twee architecten gekozen zijn omwille van hun visie op de hele site. "Van de zes geselecteerde dossiers hebben vijf kandidaten zich ingeschreven. Daarbij waren prijs, visie en expertise de belangrijkste criteria. De twee aangestelde architecten voldeden er het beste aan. In totaal zullen de kosten voor het volledige restauratiedossier minstens 6 miljoen euro bedragen, waarvan de stad maximum 2,5 miljoen betaalt. De rest verwerven we via subsidies," aldus de burgemeester.

Bron: Het Nieuwsblad - 14 januari 2008

door Tijl | Erfgoed | Reacties (1)

Intercommunale zoekt archeoloog voor Land van Aalst

De intercommunale SOLvA is momenteel op zoek naar een archeoloog (m/v) voor spoedige indiensttreding. De archeoloog zal binnen het werkingsgebied van SOLvA, het Land van Aalst, belast wordt met het opbouwen van beleidsvoorbereidende gebiedskennis en het uitvoeren of organiseren van prospecties en archeologisch onderzoek. Functierelevante ervaring is een pluspunt maar geen vereiste. Solliciteren kan tot 1 februari.

SOLvA is het intergemeentelijk samenwerkingsverband voor ruimtelijke ordening en socio-economische expansie voor het Land van Aalst. Kandidaten voor deze job zijn opgeleid in de opgravingtechnieken en prospectiemethodes en hebben een grondige kennis van de regelgeving inzake archeologie, de bodems en het landschap in het werkingsgebied, de archeologische instanties en organisaties en noties van de (inter)gemeentelijke werking. Hij/zij moet bovendien in het bezit zijn van een recent attest van goed zedelijk gedrag, medisch geschikt worden verklaard en beschikken over een rijbewijs B. De bruto-jaarwedde aan de huidige index, varieert van € 36.825,26 tot € 56.148,02.

Geinteresseerd? Belangstellenden bezorgen vóór 1 februari 2008, een omstandig c.v. met handgeschreven motivatiebrief, kopie van diploma en bewijs van goed zedelijk gedrag aan de voorzitter van SOLvA, de heer Marc Gielens, Industriezone Zuid III, Industrielaan 2 te 9320 Aalst-Erembodegem. Het eerste gedeelte van de examenprocedure vindt plaats op zaterdag 16 februari 2008 (voormiddag), het mondelinge gedeelte op maandag 3 maart 2008. Meer informatie kan bekomen worden bij de heer Henk Geeroms, algemeen directeur, op het nummer 053/85.85.69.

door Tijl | Vacatures | Reacties (0)

13 januari 2008

Notae Prehistoricae 27 on-line beschikbaar

Op 15 de