Het Vlaams Gewest kent subsidies toe voor onderhoud en restauratie van beschermde monumenten. In de initiële begroting 2007 maakten de kredieten voor die subsidies 85% uit van het programma Monumenten en Landschappen. Sinds 1 juli 2006 is het subsidiebeheer in handen van het agentschap RO-Vlaanderen. Zowel de privésector, de openbare sector als de sector erediensten kunnen een onderhouds- of restauratiepremie aanvragen. De administratie onderzoekt per geval of de werkzaamheden in aanmerking komen voor subsidiëring. Afhankelijk van de beschikbare kredieten ontvangen de goedgekeurde projecten nog datzelfde jaar of pas later een premie.

Het Vlaams Gewest subsidieert alleen beschermd erfgoed. Het aangekondigde thematische beschermingsbeleid is echter nog niet op kruissnelheid, terwijl de oude, geografische aanpak grotendeels is verlaten. Bijgevolg bestaat het risico dat waardevolle, maar nog niet beschermde monumenten zijn uitgesloten van subsidiëring, Zolang het Vlaams Gewest geen volledig zicht heeft op het waardevolste erfgoed, zal de projectkeuze niet optimaal verlopen, meent het Rekenhof. Het Vlaams Parlement heeft volgens het rapport maar weinig zicht op de financiële implicaties van de onderhouds- en restauratiewerkzaamheden. Zo komt in de begrotingsdocumenten niet juist tot uiting dat de afgelopen jaren, behalve in 2006, aanzienlijke kredietgedeelten niet werden benut. Over de prioriteitsvolgorde waarin aan de restauratievraag wordt voldaan (achtereenvolgens privésector, openbare sector en sector eredienst) en de gevolgen daarvan (wachtlijsten in de sector erediensten) heeft de minister het Vlaams Parlement pas in de begrotingsdocumenten 2007 ingelicht.

De subsidieaanvrager kan zelf kiezen tussen de onderhouds- of restauratiepremie: de aard van de werken is daarbij niet noodzakelijk bepalend. Aangezien de onderhoudspremieregeling minder omslachtig is, heeft hij er bij een identiek subsidiepercentage dan ook voordeel bij het werk in kleine delen uit te voeren als onderhoudswerk. Volgens het Rekenhof biedt die regeling het gewest echter minder kwaliteitswaarborgen. Voor de onderhoudspremies zijn over het algemeen voldoende kredieten beschikbaar. Voor restauratiepremies daarentegen zijn keuzes nodig. De minister selecteert uit de subsidiabele projecten de werken die datzelfde jaar subsidies ontvangen. Voor de selectie van strategische dossiers is geen duidelijke motivering voorhanden, vindt het Rekenhof. De actieve selectie steunt wel op selectiecriteria, maar in 2006 heeft de minister die criteria gewijzigd en slechts a posteriori aan het Vlaams Parlement meegedeeld. Bovendien biedt de voorbereiding door de administratie onvoldoende garanties dat de dossiers op een gelijke manier worden geëvalueerd.

In een antwoord op de commentaar van het Rekenhof stelde minister Dirk Van Mechelen dat de keuzes die gemaakt worden bij het inventariseren en beschermen van het erfgoed afhankelijk zijn van evoluties en vernieuwde inzichten. Hij benadrukte dat hij bij de keuze van de te restaureren monumenten objectief te werk gaat. Hij zal de wisselwerking tussen de onderhouds- en restauratiepremies, alsook het enveloppensysteem goed uitwerken in het nieuwe basisdecreet onroerend erfgoed. De minister stelde ook dat hij voor de controles en ondersteuning veel steun heeft aan zijn administratie en Monumentenwacht.

Lees meer: het integrale auditverslag 'Restauratie- en onderhoudspremies voor onroerend erfgoed' is ter beschikking op de website van het Rekenhof
Foto's: Erf-goed.be. Het Clercqskapelletje in Koksijde (Lambert J. Derenette) - Het kasteel Neufcour in Eizeringen (Hans Van Lierde) - De Stedelijke Normaal- en Oefenschool in Antwerpen (Tijl Vereenooghe)