De studiedag vond plaats in het Cultuurcentrum Mechelen. Een passende lokatie, aangezien het cultuurcentrum ook gebruik maakt van de gerestaureerde Minderbroederskerk voor zijn activiteiten. In de onmiddellijke omgeving bevinden zich ook andere herbestemde religieuze gebouwen, zoals de Heilige Geestkapel en de kapel van het Scheppersinstituut. Mechels schepen van Ruimtelijke Ordening Karel Geys gaf tijdens de studiedag overigens een indrukwekkende opsomming van herbestemmingsprojecten in Mechelen, waarbij hij de actieve rol van het stadsbestuur in deze projecten benadrukte. De Mechelse projecten konden in drie categorieen worden onderverdeeld: cultuur, wonen en werken.

Vier belangrijke spelers bij de herbestemming van erfgoed mochten de aftrap geven voor de studiedag. Vertegenwoordigers van het agentschap R-O Vlaanderen, het Team Vlaams Bouwmeester, het agentschap voor Binnenlands Bestuur en het agentschap Kunsten en Erfgoed, bespraken kort de rol van hun organisatie in de herbestemming van onroerend en roerend erfgoed. Na de tussenkomst van schepen Geys over de rol van lokale besturen, focusten enkele sprekers zich op de herbestemming van erfgoed als hefboom voor stedelijke ontwikkeling.

Maud Coppenrath (stad Antwerpen) stelde het masterplan voor van de herbestemming van het Militaire Hospitaal in Antwerpen, inclusief de kerk en de kapel van de grotendeels beschermde site. Ze onderstreepte hierbij ook het belang van de betrokkenheid van de lokale gemeenschap, iets dat onder meer werd gerealiseerd door regelmatige inspraak- en infomomenten. De lezing van de Nederlandse architect Broor S. Adema bekeek de problematiek van de herbestemming van religieus erfgoed dan weer vanuit een Fries standpunt.

Om de opgedane kennis aan de praktijk te toetsen, kregen de deelnemers aan de studiedag vervolgens een rondleiding in het voormalige Cellebroedersklooster aan de Nokerstraat. Het huidige kloostercomplex kwam grotendeels tot stand in de periode 1710-1730, en werd in 1985 beschermd als monument. De voltooiing van de restauratie van de kapel en de schitterende 18de-eeuwse stucplafonds in de pandgang in 2005 betekende het einde van een lange restauratiecampagne. Het gerestaureerde klooster kreeg een herbestemming met kantoren en vergaderzalen. Het complex wordt nu - onder de naam De Noker - beheerd door de vzw Emmaus.

In de namiddag volgde nog een presentatie van Claire Baisier over de werking van de vzw Monumentale Kerken Antwerpen, die werkt rond het behoud, het beheer en de ontsluiting van de vijf grootste kerken in Antwerpen, kerken die ook nog gebruikt worden voor de eredienst. Dit gebeurt onder meer door het publiceren van folders en brochures voor toeristen en de recente vernieuwde website MKAweb.be. Daarnaast is MKA ook betrokken bij projecten zoals 'Eerstehulp bij Calamiteiten van Cultureel Erfgoed'. Baisier benadrukte ook de belangrijke rol die vrijwilligers spelen voor de werking van de vzw.

Tussendoor werden nog twee herbestemmingsprojecten - het Agnetenklooster in Tongeren en de Brigittinenkerk in Brussel - voorgesteld aan de hand van een filmpje, en daarna mocht Madeleine Manderyck verslag uitbrengen van de werkzaamheden van de werkgroep 'Religieus Erfgoed' van het Agentschap R-O Vlaanderen. Manderyck gaf een interessant overzicht van de mogelijkheden en beperkingen van het herbestemmen van kerken en kloosters, gestoffeerd met tal van inspirerende voorbeelden.

Binnen de werkgroep wordt momenteel een discussienota 'Kerken in een ander licht' opgesteld, waarvan een voorlopige versie momenteel ook on-line beschikbaar is. Deze nota werd als discussietekst voorgelegd ter gelegenheid van de studietweedaagse. Het is de bedoeling aan te vullen en uit te breiden met informatie en inzichten die tijdens de twee studiedagen naar voren werd gebracht. De studiedag werd afgesloten met een korte presentatie van architect bOb Van Reeth over de vernieuwing van de Sint-Sixtusabdij in Westvleteren. Van Reeth tekende de plannen voor een moderne abdijvleugel, waarbij de bedoeling was om kwaliteitsvolle architectuur als nieuwe laag toe te voegen aan het historische complex.

Lees meer: download het werkdocument 'Kerken in een ander licht. Neven- en herbestemming van religieus erfgoed' (pdf - 2,3 mb)