Perkamenten boekrollen (= opgerolde en beschreven stroken perkament) zijn door hun kwetsbaarheid maar zelden overgeleverd. De Mechelse rol dateert van ca. 1325 en is één van de vroegste literaire rollen die we kennen. Ook de lengte van anderhalve meter is opmerkelijk. Op de rol staat een nog onbekend gedicht dat bizarre beelden oproept. Ogenschijnlijke nonsens, erotische dubbelzinnigheden en politieke actualiteit wisselen elkaar af in dit stukje uiterst geraffineerde poëzie. Met raadselachtige beeldspraak en symboliek schetst de dichter een ontluisterend beeld van een maatschappij in ontbinding. Deze poëzie weerspiegelt de onrust en onzekerheid in de eerste decennia na de Guldensporenslag (1302). Natuurrampen, hongersnood en epidemieën teisterden toen de bevolking van de Lage Landen.

De literaire schat bevond zich in banden van middeleeuwse stadsrekeningen. De literatuurhistorici Remco Sleiderink (Hogeschool-Universiteit Brussel) en Herman Mulder (Koninklijke Bibliotheek van België) analyseerden tot nu toe 66 verzen. Maar ze ontdekten dat er in de band van vijftiende-eeuwse stadsrekeningen meer resten van de boekrol verscholen zitten, minstens 150 verzen extra. Het Mechelse Stadsarchief wint momenteel advies in van Lieve Watteeuw voor de restauratie van deze unieke handschriften.

In de stadsrekeningen zijn ook maar liefst 400 verzen opgedoken van Jonathas & Rosafiere, een ridderroman over een schokkende incestaffaire. Tot nu toe waren de oudst bekende fragmenten die van de Universiteitsbibliotheek van Amsterdam. Die dateren van omstreeks 1480. De Mechelse verzen zijn bijna een eeuw ouder. Ze bevatten verhaalelementen die tot nu toe onbekend waren. De interpretatie van de roman moet bijgevolg dringend worden herzien.

De banden van de stadsrekeningen zullen ongetwijfeld nog andere geheimen prijsgeven als ze verder onderzocht worden. Dat een middeleeuwse boekbinder over dergelijke teksten beschikte om banden van stadsrekeningen te verstevigen, wijst erop dat in de vijftiende eeuw heel wat afgedankte literatuur in Mechelen beschikbaar was. Het Nederlands dat in de poëzie op de rol gebruikt wordt, is ook afkomstig uit het zuidwesten van het hertogdom Brabant, oftewel de regio rond Mechelen. "Dat doet vermoeden dat Mechelen op literair vlak een grotere rol speelde dan tot nu toe werd aangenomen," stelt Tina Vanhoye van de Erfgoedcel Mechelen. "Jan van Ruusbroec associëren we met Brussel, Jan van Boendale met Antwerpen en Lodewijk van Velthem met de omgeving van Leuven. Het ziet ernaar uit dat we binnenkort een nieuw hoofdstuk kunnen schrijven in de geschiedenis van de Nederlandse literatuur, een hoofdstuk met een Mechels tintje."

Meer info: Tina Vanhoye (Erfgoedcel Mechelen)